Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 26 czerwca 2002 r., III SA 3396/00

Sprawa

sprawy ze skargi Marek R. na decyzję Izba Skarbowa w O. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych - oddala skargę.

Teza

Tylko bezprawność działania rodzi prawo do odszkodowania.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Izba skarbowa uchyliła decyzję urzędu skarbowego i orzekła co do istoty sprawy, określając Markowi R. podatek dochodowy od osób fizycznych za 1999 r.

Z materiału zebranego w sprawie wynikało, że podatnik pracował od 1.09.1998 r. w spółce z o.o. Dnia 10.03.1999 r. strony zawarły nową umowę o pracę, w której stwierdzono między innymi, że Marek R. zatrudniony jest na stanowisku do spraw prawnych, a pracodawca może rozwiązać z nim umowę z zachowaniem sześciomiesięcznego okresu wypowiedzenia /par. 14/. Dnia 7.05.1999 r. pracodawca przygotował pismo rozwiązujące umowę o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 par. 1 pkt 1 Kp na bliżej niesprecyzowane "niewykonywanie obowiązków". Na piśmie Marek R. uczynił adnotację, że nie wyraża zgody na przyjęcie "rozwiązania umowy o pracę" z uwagi na nie-wskazanie przez pracodawcę, jaki obowiązek został naruszony. Tego samego dnia strony zawarły porozumienie na piśmie, w którym zgodnie oświadczyły, że umowę o pracę rozwiązują za porozumieniem stron z dniem 7.05.1999 r., na podstawie art. 30 par. 1 pkt 1 Kp, z jednoczesną wy płata "(...) odszkodowania w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia, zgodnie z umową z 10.03.1999 r.".

W toku postępowania podatkowego Marek R. wyjaśnił, że już 5.05.1999 r. nowy zarząd spółki proponował mu rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron, ale on propozycji nie przyjął, bo miał ustabilizowaną sytuację finansową, i planował uzyskać kredyt bankowy na zakup mieszkania.

Określając podatnikowi wysokość podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. izba skarbowa przyjęła, że wypłacona równowartość sześciomiesięcznego wynagrodzenia za pracę nie stanowiła odszkodowania i nie była objęta zwolnieniem z art. 21 ust. 1 pkt 3 Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zdaniem izby, podatnik otrzymał należność wynikającą z umowy o pracę, a nie należność przewidzianą w ustawach, o których mowa we wspomnianym wyżej przepisie. Izba podkreśliła, że ewentualnych roszczeń z tytułu rozwiązania umowy o pracę podatnik dochodziłby na podstawie przepisów/ prawa pracy, nie zaś na podstawie przepisów Kc. Izba skarbowa zwróciła wreszcie uwagę, że do uznania spornego świadczenia za odszkodowanie brakuje w stanie faktycznym elementu, jakim jest szkoda.

Podatnik wniósł skargę na decyzję izby skarbowej "(...) w części określającej odszkodowanie jako przychód, podlegający opodatkowaniu". Według skarżącego, otrzymana należność stanowiła odszkodowanie za konsekwencje związane z utratą przez niego zdolności kredytowej oraz z niemożnością objęcia go statusem osoby bezrobotnej. Skarżący podkreślił, że pracodawca uznał istnienie szkody, zobowiązując się do wypłaty odszkodowania. Zdaniem skarżącego, porozumienie z 7.05.1999 r. zawarł na podstawie art. 353[1] Kc, a odszkodowanie związane jest z par. 12 umowy o pracę. Wskazany w decyzji par. 14 umowy dotyczył wypowiedzenia umowy, które w rozpatrywanej sprawie w ogóle nie miało miejsca.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jest oczywiście bezzasadna.

Rację ma skarżący, że zgodnie z art. 353[1] Kc strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania. Nie oznacza to jednak, że samo nazwanie umówionego świadczenia "odszkodowaniem" spowoduje, że coś co odszkodowaniem nie jest, odszkodowaniem się stanie.

Zarówno pracodawca, jak i skarżący stwierdził, że umowa o pracę jest rozwiązana "za porozumieniem stron" na podstawie art. 30 par. 1 pkt 1 Kp. Nie można więc mówić o bezprawności działania zakładu pracy, skoro tego rodzaju rozwiązanie stosunku pracy jest prawnie dopuszczalne. Tylko bezprawność działania rodzi prawo do odszkodowania. Nie można też mówić o działaniu skarżącego pod przymusem, gdyż skarżący we właściwym trybie nie uchylił się od skutków swego oświadczenia woli.

Przede wszystkim jednak NSA zauważa, że spór między skarżącym a organami podatkowymi na temat istnienia lub nieistnienia szkody, nie miał żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak już wyjaśniono w wyrokach z dnia 12 maja 2000 r., III SA 1016/99 /Prawo Gospodarcze 2001 nr 3 str. 40/ oraz z dnia 6 grudnia 2000 r. III SA 2972/99 /ONSA 2002 Nr 1 poz. 31/ termin "odszkodowanie" w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych miał węższą treść niż "odszkodowanie" w rozumieniu art. 361 par. 2 Kc. Nie obejmował mianowicie zwrotu utraconych korzyści /tzw. lucrum cessans/. Tak więc wyrównanie poniesionych strat /tzw. damnum emergens/ nie podlegało podatkowi.

W przypadku utraconych korzyści majątek podatnika przed szkodą i po szkodzie wyniósłby 100. Gdyby jednak szkody nie było, majątek wzrósłby do 110. Przyrost majątku o 10 podlegał jednak z reguły opodatkowaniu. Dlatego również odszkodowanie z tytułu utraconych korzyści nie mogło być wolne od podatku. W przeciwnym razie podatnik, który osiągnął korzyść /nie poniósł szkody w zakresie lucrum cessans/ znalazłby się w gorszej sytuacji niż podatnik, który korzyść utracił i otrzymał odszkodowanie /por. glosa aprobująca: A. Hanusz. A. Niezgoda, OSP 2001 z. 12 poz. 174/.

Przechodząc od tych ogólnych rozważań na grunt rozpatrywanej sprawy należy zauważyć, że gdyby nawet kwota 30 000 zł, otrzymana przez skarżącego, stanowiła odszkodowanie, to i tak podlegałaby opodatkowaniu. Gdyby skarżącego nie zwolniono z pracy, otrzymywane wynagrodzenie zostałoby opodatkowane. Skarżący nie może znaleźć się w lepszej sytuacji od tej, w której znalazłby się w razie kontynuowania stosunku pracy.