Uzasadnienie
Decyzją dewizową Nr 92/94 z 4 sierpnia 1994 r. Narodowy Bank Polski, Oddział Okręgowy w K. zezwolił Spółce M. w K. na włączenie do finansowania poprzez rachunek bankowy w DEM, w Commerzbank AG - Bad Vilbel - wydatków miejscowych związanych z realizacją kontraktów eksportowych, zgodnie z załącznikiem. Jednocześnie NBP nie zezwolił na włączenie do finansowania poprzez wymieniony rachunek tych części kontraktów nr 3500016117/94-0070, 0073, które były realizowane do dnia 7 czerwca 1994 r. bez zezwolenia NBP. Powyższa decyzja wydana została na podstawie art. 155 Kpa oraz art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1989 r. - Prawo dewizowe /Dz.U. nr 6 poz. 33 ze zm./. W uzasadnieniu NBP podkreślił, że odmowa dotyczy odmowy wydania zezwolenia ex post na czynności obrotu dewizowego, które miały miejsce przed złożeniem wniosku dewizowego w NBP o wydanie zezwolenia.
W dniu 29 sierpnia 1994 r. Przedsiębiorstwo M. skierowało do Prezesa NBP wniosek alternatywny o ponowne rozpatrzenie sprawy lub o potraktowanie wniosku jako odwołania. W uzasadnieniu skarżący zarzucił decyzji NBP brak powołania się na właściwą podstawę prawną, brak prawnego i faktycznego uzasadnienia oraz naruszenie art. 15 Kpa /zasady dwuinstancyjności/. Skarżący uważa, że powołany w zaskarżonej decyzji zarzut ubiegania się o zezwolenie ex post jest chybiony. Przedmiotowe kontrakty były w momencie złożenia wniosku /i są nadal/ w trakcie realizacji, ponadto do chwili złożenia wniosku realizacja wpływów z kontraktów nie przekroczyła w każdym przypadku kwoty stanowiącej równowartość 100.000 DEM, korzystały przeto z ogólnego zezwolenia dewizowego na mocy par. 36 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 18 czerwca 1993 r. w sprawie ogólnego zezwolenia dewizowego /M.P. nr 32 poz. 331/. Wnioski na uzyskanie zezwolenia dewizowego na finansowanie ww. kontraktów zostały złożone w pierwszej fazie ich realizacji, a nie po zakończeniu /co byłoby - zdaniem Przedsiębiorstwa -działaniem ex post/.
Skarżący zwraca też uwagę, że Prezes NBP nie zrealizował dotychczas dyspozycji art. 21 ust. 2 ustawy - Prawo dewizowe, nie określając zasad udzielania zezwoleń dewizowych. Wewnętrzne wytyczne NBP nie mogą być wiążące wobec osób trzecich. Dlatego tym bardziej niejasna jest zaskarżona decyzja, gdyż w dotychczasowej praktyce organa NBP rozumiały i stosowały inaczej formułę udzielania zezwoleń dewizowych ex post, wydając te zezwolenia w zakresie realizacji trwających już kontraktów zagranicznych. Stwierdzono, że taka praktyka miała miejsce także w zakresie zezwoleń wydawanych wcześniej skarżącemu. Przedsiębiorstwo podkreśliło ponadto, że konsekwencją odmowy uzyskania zezwolenia dewizowego byłaby konieczność przekazania do kraju całej kwoty należności dewizowych uzyskanych od kontrahentów zagranicznych, co praktycznie jest niemożliwe, gdyż zainkasowane kwoty zostały już wydane na koszty bieżące obsługi kontrahentów.
Powyższy wniosek został przesłany przez Departament Dewizowy NBP do Oddziału Okręgowego NBP w K. "do załatwienia według kompetencji", o czym powiadomiono skarżącego.
Pismem z 14 listopada 1994 r., podpisanym przez zastępcę dyrektora Oddziału Okręgowego NBP w K. powiadomiono skarżącego, że: "Oddział Okręgowy Narodowego Banku Polskiego w K. nie znajduje podstaw do zmiany swej decyzji nr 92/94 z 4 sierpnia 1994 r.". W zakończeniu pisma stwierdzono ponadto: "Z uwagi na fakt, że decyzja pozostaje niezmienną jedynym środkiem odwoławczym jest - zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji - złożenie skargi do NSA. W zakończeniu Bank prosi o zajęcie przez skarżącego stanowiska, jak należy traktować jego wniosek z 29 sierpnia 1994 r.
Skarżący pismem z 22 listopada 1994 r. poinformował Oddział Okręgowy NBP w K., że jego wniosek z 29 sierpnia 1994 r. dotyczy ponownego rozpatrzenia sprawy w trybie art. 127 par. 3 Kpa. Z kolei skarżący zwrócił się więc z prośbą do OO NBP o wyjaśnienie, czy pismo z 14 listopada 1994 r. ma charakter decyzji, a jeśli tak, to niezbędne jest pouczenie o terminie i trybie wniesienia skargi do NSA.
Kolejnym pismem z 30 listopada 1994 r. OO NBP w K. poinformował skarżącego, iż "(...) nie może zmienić swej decyzji nr 92/94 z 4 sierpnia 1994 r. /odebranej 12 sierpnia 1994 r./ także z przyczyn formalnych. Stała się bowiem ona prawomocna w wyniku uchybienia przez Waszą Spółkę 14-dniowego terminu zawitego zarówno dla składania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i do składania żądań uzupełnienia decyzji co do rozstrzygnięcia bądź uzupełnienia decyzji co do prawa wniesienia odwołania lub skargi do sądu administracyjnego jak również sprostowania pouczenia zamieszczonego w decyzji".
W dniu 12 grudnia 1994 r. Spółka M. skierowała do NSA skargę "na pkt 2 decyzji dewizowej Nr 92/94 Narodowego Banku Polskiego Oddział Okręgowy w K. z 4 sierpnia 1994 r. oraz pozostającą w związku z tym decyzją /postanowieniem?/ Narodowego Banku Polskiego Oddział Okręgowy w K. z 14 listopada 1994, doręczoną 17 listopada 1994 r." Skarżąca Spółka zarzuciła ww. decyzjom, że:
1/ wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości, to jest art. 19 Kpa w związku z art. 127 Kpa;
2/ wydane zostały "częściowo" bez podstawy prawnej, z naruszeniem przepisu art. 6 Kpa, w związku z art. 21 ust. 2 zd. drugie ustawy z dnia 15 lutego 1989 r. - Prawo dewizowe /Dz.U. nr 6 poz. 33 ze zm./;
3/ naruszają art. 104-105, art. 107, art. 115 i art. 127 Kpa i wniosła o uchylenie pkt 2 zaskarżonej decyzji z 4 sierpnia 1994 r. /Nr 92/94/ oraz o uchylenie w całości decyzji /postanowienia?/ NBP, Oddział Okręgowy w K. z 14 lipca 1994 r.
W odpowiedzi na skargę Oddział Okręgowy NBP w K. wyraża wątpliwość co do zachowania przez Spółkę terminu do wniesienia skargi oraz przytacza argumenty przedstawiane we wcześniejszych fazach postępowania, uzasadniające brak podstaw do zmiany decyzji dewizowej Nr 92/94 z 4 sierpnia 1994 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył i stwierdził, co następuje
Skarga Spółki dotyczy pkt 2 decyzji dewizowej Nr 92/94 Narodowego Banku Polskiego Oddział Okręgowy w K. z 4 sierpnia 1994 r. oraz pisma NBP z 14 listopada 1994 r. Zgodnie z art. 199 par. 1 Kpa skargę na decyzję organu administracji można wnieść do sądu administracyjnego w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Decyzja nr 92/94 z 4 sierpnia 1994 r. została doręczona Skarżącej 12 sierpnia 1994 r. Skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego została sporządzona 12 grudnia 1994 r. i przesłana za pośrednictwem Narodowego Banku Polskiego Oddział Okręgowy w K. /skarga wpłynęła do NBP 16 grudnia 1994 r.".
Skarżący wniósł skargę do NSA na przedmiotową decyzję w około cztery miesiące po otrzymaniu tej decyzji, a więc z naruszeniem terminu przewidzianego w art. 199 par. 1 Kpa. W tej sytuacji, zgodnie z art. 207 par. 6 Kpa, w związku z art. 204 par. 1 Kpa, Sąd zobowiązany był skargę odrzucić, w części dotyczącej decyzji NBP Nr 92/94 z 4 sierpnia 1994 r. 29 sierpnia Skarżąca sporządziła "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy" lub alternatywnie "odwołanie od decyzji organu I instancji", który wpłynął do Prezesa NBP 31 sierpnia 1994 r. Wprawdzie Spółka jako podstawę ponownego rozpatrzenia sprawy pomyłkowo podała art. 173 par. 3 Kpa, to jednak oczywiste było, że podstawą rozpoznania tego wniosku powinien być art. 127 par. 3 Kpa. Zwrócenie się strony do naczelnego organu administracji z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu, powoduje - stosownie do art. 61 par. 3 Kpa - wszczęcie postępowania określonego w art. 127 par. 3 Kpa w dniu doręczenia wniosku organowi.
W myśl art. 127 par. 3 Kpa - do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Narodowy Bank Polski Oddział Okręgowy w K. powinien był więc w przedmiotowej sprawie wydać stosowną decyzję. Pomimo że w rozpatrywanej sprawie NBP, Oddział Okręgowy w K. skierował do Skarżącej pismo, jest ono w rzeczywistości decyzją. Skład rozstrzygający NSA w pełni podziela w tym zakresie stanowisko zawarte w wyroku NSA z dnia 20 lipca 1981 r. /III SA 1163/81/, w którym stwierdza się, że: "Pisma zawierające rozstrzygnięcia w sprawie załatwianej w drodze decyzji są decyzjami, pomimo nieposiadania w pełni formy przewidzianej w art. 107 par. 1 Kpa, jeśli tylko zawierają minimum elementów niezbędnych do zakwalifikowania ich jako decyzji. Do takich elementów należy zaliczyć: oznaczenie organu administracji państwowej wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji". Pismo NBP, Oddział Okręgowy w K. z dnia 14 listopada 1994 r. /nr D-5522-573/94/ zawiera wszystkie wymienione wyżej istotne wymogi uznania go za decyzję administracyjną w rozumieniu Kpa.
W przedmiotowej decyzji /nazwanej pismem/ NBP, Oddział Okręgowy w K. nie znalazł podstaw do zmiany decyzji nr 92/94 z 4 sierpnia 1994 r. Uzasadniając swoje stanowisko organ nie ustosunkował się do niektórych, istotnych argumentów podniesionych przez stronę w odwołaniu z 29 sierpnia 1994 r., zwłaszcza zaś odmiennej interpretacji określenia "ubieganie się o zezwolenie dewizowe ex post", okoliczności, iż do chwili złożenia wniosku realizacja wpływów z kontraktów nie przekroczyła w każdym przypadku kwoty stanowiącej równowartość 100.000 USD, kontrakty te korzystały zaś z ogólnego zezwolenia dewizowego na mocy przepisu par. 36 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 18 czerwca 1993 r. w sprawie ogólnego zezwolenia dewizowego /M.P. nr 32 poz. 331/ oraz zarzutu, że NBP dotychczas stosował, także wobec Skarżącej, praktykę udzielania zezwoleń dewizowych na finansowanie poprzez istniejący rachunek w Commerzbank AG kontraktów już rozpoczętych, lecz nie zakończonych.
Powyższe okoliczności wskazują, że podejmując zaskarżoną decyzję z 14 listopada 1994 r. NBP, Oddział Okręgowy w K. naruszył przepisy postępowania administracyjnego, zwłaszcza zaś art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 Kpa. Ocena całokształtu materiału dowodowego przeprowadzona przez organ nosi cechy dowolności i narusza art. 80 Kpa. Powyższe uchybienia proceduralne mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego zaskarżoną decyzję należało uchylić, zgodnie z art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 208 Kpa.