Uzasadnienie
Dyrektor Urzędu Celnego w G. decyzjami z dnia 2 kwietnia 1991 r. /zgłoszenie celne nr 2159/0203/ i z dnia 5 kwietnia 1991 r. /zgłoszenie celne nr 2229/0203/ dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym i dokonał wymiaru cła od sprowadzonych z Grecji przez Przedsiębiorstwo Handlowe "T." w G. pomarańcz w ilości brutto 21.640 kg i 22.650 kg. Jako załączniki do tych zgłoszeń wymieniono: świadectwo fitosanitarne, deklarację celną i fakturę, a w zgłoszeniu nr 2229/0203, zawierającym decyzję z dnia 5 kwietnia 1991 r. w sprawie wymiaru cła, także rachunek za transport.
Przedsiębiorstwo "T." zwróciło się do Urzędu Celnego w G. pismem z dnia 17 kwietnia 1991 r. o zmniejszenie podatku obrotowego i cła wymierzonego decyzją z dnia 2 kwietnia 1991 r. o 10 procent, a pismem z dnia 10 kwietnia 1991 r. - o zmniejszenie podatku obrotowego i cła o 35 procent z powodu złej jakości sprowadzonych pomarańcz. Do pisma z dnia 17 kwietnia załączono zgłoszenie celne oraz raport kontrolny z dnia 8 kwietnia 1991 r., sporządzony przez Polcargo w G. W raporcie tym podano w szczególności, że przeprowadzona w dniu 5 kwietnia 1991 r. w magazynie firmy "T." w G. kontrola jakościowa 21640 kg brutto pomarańcz "Valencia Late" z Grecji, znajdujących się w 1.194 skrzynkach nie oznakowanych klasą towaru, wykazała, iż 85 procent pomarańcz odpowiada klasie I, 15 procent zaś klasie II. Przyjęto, iż zepsutych było 10 procent owoców z powodu punktowej, mokrej, kwaśnej zgnilizny Water-Spot oraz pleśni Penicillinum Digitatum.
Pismem z dnia 10 kwietnia 1991 r. Przedsiębiorstwo "T." zwróciło się do Urzędu Celnego w G. o obniżenie podatku obrotowego i cła o 35 procent od pomarańcz objętych zgłoszeniem celnym nr 2229/0203 z dnia 5 kwietnia 1991 r. Do pisma załączono prócz zgłoszenia celnego sprawozdanie Centralnego Inspektoratu Standaryzacji w Ministerstwie Współpracy Gospodarczej z Zagranicą, sporządzone w Z. w dniu 4 kwietnia 1991 r., oraz raport kontrolny z dnia 8 kwietnia 1991 r., sporządzony przez Polcargo w G. W obydwu tych dokumentach podano, że dotyczą one kontroli 22.650 kg pomarańcz "Valencia", importowanych przez "T." W pierwszym z omawianych dokumentów stwierdzono w szczególności, że towar deklarowany jako klasa I odpowiada jakościowo w 100 procent klasie II, a zepsucie pomarańcz wynosi 22 procent. Z raportu Polcargo natomiast wynika w szczególności, że przeprowadzona w dniu 5 kwietnia 1991 r. w magazynach firmy "T." w G. kontrola jakości 22.650 kg brutto pomarańcz "Valencia Late" z Grecji wykazała, iż 90 procent pomarańcz odpowiada klasie I, a 10 procent klasie II. Owoce zgniłe lub nadgniłe stanowią 35 procent, a zepsucie owoców jest spowodowane punktową, kwaśną, mokrą zgnilizną Water Spot oraz pleśniami Penicillinum Digitatum.
Decyzją z dnia 27 czerwca 1991 r. Dyrektor Urzędu Celnego w G. orzekł o odmowie dokonania korekty decyzji w przedmiocie wymiaru cła z dnia 2 kwietnia 1991 r. /zgłoszenie celne nr 2159/0203/ i z dnia 5 kwietnia 1991 r. /zgłoszenie celne nr 2229/0203/. W uzasadnieniu decyzji podał, że w myśl art. 2 pkt 2 prawa celnego towarem celnym jest towar stanowiący przedmiot obrotu towarowego z zagranicą, podlegający dozorowi celnemu i kontroli celnej. Tymczasem odbioru jakościowego dokonano w magazynach firmy, kiedy pomarańcze były już towarem krajowym, dopuszczonym do obrotu na polskim obszarze celnym, a zatem zastrzeżenia kierowane do organów celnych należy uznać za nie uzasadnione. W decyzji zamieszczono informację, że w razie stwierdzenia podczas rozładunku towaru jego złej jakości należy przerwać rozładunek i powiadomić o tym bezzwłocznie właściwy urząd celny oraz Centralny Inspektorat Standaryzacji lub Polcargo.
Kontrola jakościowa towaru powinna być przeprowadzona w obecności funkcjonariusza celnego, gdyż wówczas występuje możliwość stwierdzenia tożsamości towaru. Podkreślono, że dopiero po sporządzeniu protokołu zawierającego oszacowanie strat i po uznaniu reklamacji przez zagranicznego kontrahenta jest możliwość zwrócenia się do organu celnego z wnioskiem o korektę zgłoszenia celnego. Wskazano, że wobec niespełnienia tych warunków brak było możliwości uwzględnienia wniosku Przedsiębiorstwa "T."
W odwołaniu od powyższej decyzji Przedsiębiorstwo Handlowe "T." podało, że w toku odpraw celnych w dniu 2 i 5 kwietnia 1991 r. zwracało uwagę na złą jakość pomarańcz funkcjonariuszowi celnemu, który poradził zwrócić się w tej sprawie do Polcargo. Przedsiębiorstwo wskazało, że do drugiego transportu pomarańcz /odprawa celna z 5 kwietnia 1991 r./ dołączono sprawozdanie CIS, w którym stwierdzona była zła jakość ładunku. Podkreśliło, że odprawa celna odbywa się na nie utwardzonym placu, a ewentualny rozładunek - wobec braku możliwości zastosowania urządzeń technicznych - musiałby odbywać się ręcznie, co utrudniłoby ruch kołowy. Wskazało, że uzależnienie korekty zgłoszeń celnych od uznania reklamacji przez zagranicznego kontrahenta nie jest uzasadnione, gdyż nie wszystkie firmy zagraniczne są uczciwe.
Decyzją z dnia 21 listopada 1991 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołania Przedsiębiorstwa "T.", uchylił powyższą decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w G. z dnia 27 czerwca 1991 r. z przyczyn - jak podano w sentencji - formalnych oraz utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w G. z dnia 2 kwietnia 1991 r. zawartą w zgłoszeniu celnym nr 2159/0203 i z dnia 5 kwietnia 1991 r. zawarta w zgłoszeniu celnym nr 2229/0203. W uzasadnieniu swej decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł podał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 prawa celnego cło wymierza się według stanu towaru w dniu dokonania zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących Dyrektor Urzędu Celnego w G. prawidłowo naliczył należności celne zgodnie z wartością towarów podaną w fakturach przedstawionych podczas odprawy celnej. Ponieważ stwierdzenie niewłaściwej jakości towaru nastąpiło po dokonaniu odprawy celnej, wszelkich roszczeń z tego tytułu należy dochodzić od dostawcy zagranicznego. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji zawarto informację, że w sprawie podatku obrotowego właściwy jest urząd skarbowy.
Na powyższą decyzję Przedsiębiorstwo Handlowe "T." w G. wniosło skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego i domagało się jej uchylenia "w części nie uwzględniającej wniosku skarżących", podnosząc, że z opinii znanych organom celnym i sporządzonych bezpośrednio po odprawie celnej wynika, iż część pomarańcz była zepsuta, część zaś - mimo deklarowania I klasy - była klasy II i że uszkodzenia towaru nastąpiły przed przekroczeniem polskiej granicy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że pomarańcze nadesłane do Polski z Grecji zostały dopuszczone odpowiednimi decyzjami kontroli fitosanitarnej. Strona w czasie odprawy celnej nie zgłaszała żadnych uwag co do ilości i jakości nadesłanych pomarańcz, a odbioru jakościowego pomarańcz dokonano w magazynach firmy, gdy towar był już towarem krajowym.
W odpowiedzi na skargę podkreślono, że kontrola jakościowa powinna być zawsze przeprowadzona w obecności funkcjonariusza celnego, gdyż tylko wówczas jest możliwość stwierdzenia tożsamości towaru. Wszelkich roszczeń z tytułu braków jakościowych stwierdzonych po odprawie celnej strona powinna dochodzić od dostawcy lub przewoźnika zagranicznego i dopiero po uznaniu tych roszczeń może wnosić o korektę zgłoszenia celnego. Gdyby dostawca uznawszy reklamację nadesłał jako ekwiwalent partię pomarańcz, mogłaby ona być zwolniona od cła.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jak wynika z treści skargi, jej przedmiotem jest jedynie decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 21 listopada 1991 r. w części rozstrzygającej o utrzymaniu w mocy dwóch decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w G. w przedmiocie wymiaru cła /z dnia 2 kwietnia 1991 r. i 5 kwietnia 1991 r./, zamieszczonych w zgłoszeniach celnych nr 2159/0203 i nr 2229/0203. Poza kontrolą Sądu zatem pozostaje zawarta w tym samym dokumencie decyzja w przedmiocie uchylenia decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w G. z dna 27 czerwca 1991 r. o odmowie dokonania korekty decyzji z dnia 2 i 5 kwietnia 1991 r. w przedmiocie wymiaru cła. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest wprawdzie z mocy art. 206 Kpa związany granicami skargi, jednakże oznacza to tylko niezwiązanie granicami podstaw i zarzutów skargi i nie dotyczy sytuacji, gdy w wyniku połączenia do wspólnego rozpoznania różnych spraw w jednym dokumencie /oznaczonym jako decyzja/ zamieszczono dwa lub więcej rozstrzygnięć mających znamiona decyzji, a strona skarży tylko niektóre z nich.
Uprawnienia sądu są ograniczone do kontroli legalności decyzji, które zostały zaskarżone /art. 16 par. 2 i art. 196 Kpa/, a zatem w rozpoznawanej sprawie do kontroli decyzji w przedmiocie wymiaru cła dokonanego w I instancji decyzjami z dnia 2 i 5 kwietnia 1991 r., utrzymanymi w mocy zaskarżoną decyzją. Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego i przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej.
Należy w związku z tym zauważyć, że w postępowaniu odwoławczym znajduje zastosowanie art. 136 Kpa, stanowiący, iż organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję w I instancji. W postępowaniu odwoławczym w sprawach nie uregulowanych w art. 136-139 Kpa mają także odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami I instancji, w tym również art. 75, art. 77 i art. 80 Kpa. Wprawdzie art. 60 prawa celnego, określający tryb postępowania w zakresie kontroli towarów przed ich zgłoszeniem do odprawy celnej, mający na celu prawidłowe dokonanie zgłoszenia tych towarów, przewiduje, iż sprostowanie zgłoszenia celnego może nastąpić nie później niż do czasu rozpoczęcia przez funkcjonariuszy celnych zewnętrznych oględzin towaru, przepis ten jednak nie wyłącza stosowania w postępowaniu odwoławczym ogólnych zasad postępowania dowodowego określonych w kodeksie postępowania administracyjnego.
Jeżeli więc pisma skarżącego Przedsiębiorstwa z 10 i 17 kwietnia 1991 r. zostały wniesione z zachowaniem terminu określonego w art. 129 Kpa /w aktach sprawy brak jest dowodów na okoliczność daty złożenia lub nadania na poczcie omawianych pism, a także dowodów doręczenia lub ogłoszenia decyzji stronie/, potraktowanie ich przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł jako odwołań od decyzji z dnia 2 i 5 kwietnia 1991 r. było uzasadnione. Należy jednak wskazać; że przedmiotem postępowania przed organem II instancji jest zarówno rozpatrzenie konkretnej sprawy i jej merytoryczne załatwienie, jak i weryfikacja sposobu jej załatwienia przez organ I instancji. Rzeczą organu odwoławczego zatem powinno być nie tylko dokonanie oceny materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu w I instancji, lecz także ustosunkowanie się do dowodów zgłoszonych przez stronę w odwołaniach. W razie uznania, że dowody te mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, organ odwoławczy powinien je przeprowadzić, a gdyby okazały się nie wystarczające - zażądać od strony na podstawie art. 65 prawa celnego dodatkowych dowodów.
W sprawach rozstrzygniętych zaskarżoną decyzją dowody dotyczące stanu sprowadzonych z zagranicy pomarańcz powinny oczywiście dotyczyć stanu tego towaru w dniu dokonania zgłoszenia celnego /art. 23 ust. 1 prawa celnego/. W świetle powyższego nie można zgodzić się z poglądem, że stwierdzenie po dokonaniu odprawy celnej, lecz przed uprawomocnieniem się decyzji w przedmiocie wymiaru cła, występowania w dniu dokonywania odprawy celnej okoliczności dotyczących stanu towaru /np. jakości lub ilości/ innych niż przyjęto za podstawę wydania decyzji organu I instancji nie pozwala na korektę wymiaru cła w postępowaniu odwoławczym.
W rozpoznawanych sprawach organ odwoławczy z naruszeniem art. 77 i art. 80 Kpa nie przeprowadził oceny objętego aktami sprawy materiału dowodowego, nie ustosunkował się do zawartej w odwołaniach argumentacji i oferowanych w odwołaniach dowodów, przez co naruszył także art. 107 par. 3 Kpa. Konsekwencją naruszenia art. 77 i art. 80 Kpa, które należy uznać za naruszenie istotne, jest niewyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności dotyczących w obydwu sprawach stanu towaru w dniach dokonania odpraw celnych /2 i 5 kwietnia 1991 r./.
Powyższe uchybienia uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa. O kosztach orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.