Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 8 września 1993 r., III SA 384/93

Teza

Jeżeli przepisy prawa dla pewnych czynności prawnych przewidują formę szczególną, formę aktu notarialnego, to czynność prawna dokonana bez zachowania tej formy jest nieważna /art. 158 Kc/ i nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

Formy aktu notarialnego m.in. wymaga umowa sprzedaży przenosząca własność nieruchomości.

Sam fakt wejścia w posiadanie nieruchomości, bez sporządzenia aktu notarialnego nie pociąga za sobą obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej. obowiązek ten powstaje dopiero w momencie zawarcia umowy w formie przewidzianej przepisami prawa.

Przy wymierzaniu opłaty skarbowej opłatę pobiera się od wartości rynkowej przedmiotu sprzedaży, a tę ustala się na dzień dokonania czynności.

Sentencja

1. oddala skargę w przedmiocie opłaty skarbowej.

Uzasadnienie

Aktem notarialnym z dnia 8 sierpnia 1991 r. E. M. zawarła umowę z J. M. z mocy której kupiła nieruchomość w O. Wartość nieruchomości strony określiły na 60 mln zł. Od umowy tej notariusz obliczył i pobrał opłatę skarbową według skali 5 procent.

Izba Skarbowa w W. zaskarżoną decyzją utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w O., w której po wezwaniu stron do podwyższenia wartości nieruchomości do cen rynkowych a następnie oszacowania wartości rynkowej przez biegłych ustalono wartość nieruchomości na 214 mln zł i dokonano wymiaru opłaty skarbowej w kwocie 10.700.000 zł.

Powyższą decyzję zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. M. W swojej skardze podobnie jak w odwołaniu zakwestionowała przyjęcie w decyzji wartości nieruchomości z chwili sporządzenia aktu notarialnego. W istocie, jej zdaniem, kupiła tę nieruchomość już w 1987 r. i wtedy zapłaciła ona zadeklarowaną cenę w akcie notarialnym. Za sprzeczne z prawem i niesprawiedliwe uznała obliczenie opłaty skarbowej od nakładów, które poniosła na modernizację i rozbudowę budynku.

Odpowiadając na skargę Izba Skarbowa powtórzyła argumentację przytoczoną w decyzji wydanej w II instancji. Zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ opłatę skarbową pobiera się od wartości rynkowej przedmiotu sprzedaży, a tę ustala się na dzień dokonania czynności. Umowa sprzedaży wymaga formy aktu notarialnego /art. 158 Kc/ i dochodzi do skutku z chwilą podpisania umowy zawartej w prawnie przewidzianej formie. W konsekwencji złożyła wniosek o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

E. M. w swojej skardze nie precyzuje z jakimi przepisami nie jest zgodna zaskarżona decyzja. Ogólnikowo zarzuca jej, iż opiera się na wadliwej interpretacji prawa, nie określa jednak również na czym ta nieprawidłowość w zakresie wykładni prawa polega. Podzielając w pełni pogląd zaprezentowany w zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, iż regulacja prawna dotycząca spornego zagadnienia jest jasna i oczywista i zastosowanie właściwych norm prawa nie wymagało, z tego względu, interpretacji prawa. Jeżeli regulacja prawna nie budzi wątpliwości niedopuszczalna jest jej interpretacja dokonywana dlatego aby rezultat okazał się korzystny dla zainteresowanego, a tego zdaje się oczekiwać skarżąca.

Skutek w postaci wymiaru opłaty skarbowej wyższej od spodziewanej jest jednym z możliwych niekorzystnych skutków /wcale nie najgroźniejszym/ niedochowania prawem przewidzianej formy zawierania umowy. Skarżąca zachowała się jak właścicielka nieruchomości, czyniąc na nią nakłady, podczas gdy właścicielką nie była. Przepisy o opłacie skarbowej dostosowane są natomiast do zachowań respektujących uregulowania prawne.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23/ opłacie tej podlegają między innymi czynności cywilnoprawne, a w tym umowa sprzedaży /art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy/.

Umowa przenosząca własność nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Niezachowanie tej formy powoduje nieważność umowy /art. 158 w zw. z art. 73 par. 2 Kc/. Z tego powodu umowa z 1987 r., której skarżąca nie przedłożyła, a którą Izba Skarbowa określa jako przedwstępną, nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Jak wynika z treści skargi a wcześniej z odwołania skarżąca bezzasadnie uważa, iż kupiła nieruchomość w 1987 r. W rzeczywistości kupiła ją umową z dnia 8 sierpnia 1991 r.

Jak wynika z art. 10 ust. 1 pkt 1 lit. "c" podstawą obliczenia opłaty skarbowej przy umowie sprzedaży jest wartość rynkowa rzeczy. Natomiast wartość rynkową przedmiotu sprzedaży określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku z uwzględnieniem ich stanu i stopnia zużycia z dnia dokonania tej czynności bez odliczenia przyjętych przez nabywcę długów i ciężarów /art. 10 ust. 2 ustawy/. Jak wskazano wyżej dniem dokonania czynności podlegającej opodatkowaniu był dzień 8 sierpnia 1991 r. Bezzasadnie zatem domagała się skarżąca wymiaru opłaty skarbowej od wartości rynkowej nieruchomości z dnia wejścia w jej posiadanie.

Po rozważeniu powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę oddalił.