Uzasadnienie
Pismem z dnia 29 sierpnia 1995 r. spółka cywilna "T." zwróciła się do Urzędu Skarbowego o wstrzymanie naliczenia odsetek od zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące marzec-lipiec 1995 r. i wycofanie tytułów wykonawczych w /związku/ z jak podano tragiczną sytuacją firmy. Kolejnym pismem z dnia 9 października 1996 r. Spółka zwróciła się do Urzędu Skarbowego o rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowych i o zaniechanie poboru podatku od towarów i usług za październik 1995 r. Z akt sprawy wynika, że w sprawach powyższych były wydawane decyzje i były wnoszone kolejne pisma z dnia 30 grudnia 1996 r. i 9 października 1996 r., których brak jest w aktach sprawy.
Dwiema decyzjami z dnia 16 kwietnia 1998 r. Urząd Skarbowy, wydanymi na podstawie art. 207 oraz art. 51 i art. 53 oraz art. 207 i art. 208 par. 1 Ordynacji podatkowej:
1/ pozostawił bez rozpoznania po ponownym rozpatrzeniu wniosek w sprawie wstrzymania naliczania odsetek za miesiące marzec-lipiec 1995 r., gdyż obowiązujące przepisy podatkowe nie znają pojęcia "wstrzymanie naliczania odsetek" i 2/ umorzył postępowanie w sprawie o umorzenie podatku od towarów i usług od maszyn zakupionych i sprzedanych na rachunek uproszczony, gdyż decyzją z dnia 11 grudnia 1995 r. odmówił żądanego umorzenia, od decyzji tej nie wniesiono odwołania, a więc stała się ostateczna; wobec tego, że Urząd, jak podano, nie może ponownie zajmować stanowiska w tej samej sprawie, postępowanie w niej stało się bezprzedmiotowe. W odwołaniu dotyczącym także omówionych decyzji zarzucono, że sprawa umorzenia zaległości w VAT za marzec 1995 r. rozstała już uprzednio rozstrzygnięta inną decyzją nr 355/95, której brak jest w aktach sprawy oraz podano, że zabranie przez Zarząd Terenów Publicznych pawilonów o wartości 400 mln zł oraz zabranie przez Zarząd Budynków Mieszkalnych adaptowanych pomieszczeń o wartości 350 mln zł, konieczność sprzedaży maszyn i urządzeń i spłaty pożyczki w banku oraz zły stan zdrowia odwołującej - Antoniny M. - wspólniczki w spółce cywilnej "T." - spowodowały, że jej egzystencja została zagrożona.
Izba Skarbowa dwiema decyzjami z dnia 20 stycznia 1999 r.:
1/ uchyliła decyzję dotyczącą pozostawienia bez rozpoznania wniosku w sprawie wstrzymania naliczenia odsetek i umorzyła postępowanie I instancji, w uzasadnieniu podano, że podzielono pogląd organu I Instancji odnośnie braku podstaw prawnych do orzekania w przedmiotowej sprawie co do jej istoty, albowiem w sprawie brak jest przedmiotu postępowania i 2/ utrzymała w mocy decyzję umarzającą postępowanie w sprawie o umorzenie zaległości podatkowej, podzielając stanowisko organu I instancji.
W skardze wniesionej przez A. M. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podano, że firma T. zakończyła działalność 15 maja 1997 r. oraz zarzucono przekroczenie terminów załatwiania spraw, nie odpowiadanie na wysyłane do Urzędu Skarbowego pisma - na wysłanych ponad 30 pism w latach 1995-1998 jedynie na niektóre uzyskała odpowiedź, a także zamieszczono zarzuty natury merytorycznej dotyczące decyzji z dnia 11 grudnia 1995 r. Nadto A. M. opisała swoją trudną sytuację materialną.
Skarżąca do dodatkowego pisma procesowego z dnia 14 kwietnia 1999 r. załączyła szereg pism i wniosków składanych w toku postępowań administracyjnych do organów podatkowych. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie ponawiając argumentację zawartą w zaskarżonych decyzjach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd kierując się treścią art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skargę uznał za zasadną, aczkolwiek powody tego były inne aniżeli podnoszone w skardze. W szczególności jeżeli chodzi o decyzję dotyczącą problematyki "wstrzymania naliczania odsetek", to z jednej strony należało mieć na względzie że skarżąca zaprezentowała w tym niepełnym materiale dowodowym, znajdującym się w aktach sprawy zupełną nieznajomość przepisów podatkowych, zaś z drugiej należało mieć na względzie treść art. 121 Ordynacji podatkowej odpowiednio art. 8 i art. 9 Kpa/ wskazującego w jaki sposób powinno być prowadzone postępowanie oraz wyrażającego zasadę udzielania informacji /par. 2 art. 121/. W rozpoznawanej sprawie rzeczywiście skarżąca we wniosku z dnia 29 sierpnia 1995 r. wspomina o "wstrzymaniu naliczania odsetek" prawdopodobnie w VAT za miesiące marzec-lipiec 1995 r. Rzeczywiście też ani w ustawie o zobowiązaniach podatkowych ani też w Ordynacji podatkowej takiej możliwości nie przewidziano.
Już jednak w piśmie z dnia 20 października 1995 r. adresowanym do Urzędu Skarbowego - dotyczącym VAT - wnosi się o "umorzenie odsetek". Z niepełnych akt sprawy nie wynika aby sprawa ta była wyjaśniona w toku postępowania.
W każdym razie na pewnym etapie tego postępowania Urząd Skarbowy /decyzja z dnia 4 listopada 1996 r., wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy/ przyjął, iż wniosek dotyczył "umorzenia odsetek", a nie ich "wstrzymania".
Izba Skarbowa decyzją z dnia 20 stycznia 1998 r. uchyliła w trybie art. 138 par. 2 Kpa decyzję z dnia 4 listopada 1996 r. wobec m.in. nie wyjaśnienia w toku postępowania istoty wniosku (...); wskazano też na możliwość żądania uzupełnienia wniosku strony, wskazując, iż znajdujące się w aktach sprawy wnioski z dnia 29 sierpnia 1995 r. i 9 października 1996 r. nie precyzują "istoty sprawy". W uzasadnieniu omawianej decyzji zalecono też wyjaśnienie zakresu wydanych w sprawie decyzji, gdyż "w jednej sprawie orzekano kilkakrotnie". Z akt sprawy nie wynika, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu podjęto jakąkolwiek próbę wyjaśnienia stanu sprawy np. "istoty wniosku". Idąc po najmniejszej linii oporu organ I instancji pozostawił wniosek bez rozpoznania, zapominając chociażby o treści pisma z dnia 20 października 1995 r., a organ odwoławczy umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Zaprezentowane w rozpatrywanej sprawie postępowanie organów narusza w istotny sposób art. 121-124 Ordynacji podatkowej, co sprawia, że należało na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3, art. 29 i art. 55 ust. 1 ustawy o NSA orzec jak w sentencji.
Nie mogły się także ostać decyzje wydane w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego umorzenia podatku od towarów i usług za październik 1995 r. Przede wszystkim należało zwrócić uwagę w trybie art. 138 par. 2 Kpa /decyzja z dnia 20 stycznia 1998 r./ nie było możliwe narzucanie organowi I instancji sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Tak zrobiono w uzasadnieniu decyzji z dnia 20 stycznia 1998 r. nakazując organowi I instancji wydanie decyzji orzekającej bezprzedmiotowość postępowania (...) wobec treści decyzji z dnia 11 grudnia 1995 r. Tymczasem z akt sprawy wynika, że po wydaniu decyzji z dnia 11 grudnia 1995 r. został wniesiony nowy wniosek o umorzenie zaległości podatkowych /z dnia 9 października 1996 r./. W jakim stosunku wnioski skarżącej pozostają do siebie nie zostało wyjaśnione. W każdym razie należało mieć jednak na względzie, że odmowa umorzenia zaległości podatkowych /art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, czy art. 67 Ordynacji podatkowej/ nie stwarza stanu res iudicata i na podstawie powołanych przepisów można żądać umorzenia zaległości podatkowej tak długo, jak długo zaległość ta istnieje. Mając powyższe na względzie, w omawianej części należało także stosownie do art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3, art. 29 i art. 55 ust. 1 ustawy o NSA orzec, jak w sentencji.