Wyrok WSA w Warszawie z 9 stycznia 2004 r., III SA 458/03

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie

Rozpoznanie

w dniu 09 stycznia 2004 r.

Sprawa

sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] września 1999 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie o podatek od nieruchomości

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędziowie NSA Włodzimierz Kubiak, ases. sądowy WSA Sylwester Golec (spr.)
Teresa Iwaćkowska protokolant

Sentencja

1. uchyla zaskarżone postanowienia
2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz skarżącej kwotę 30,00 zł (słownie trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego 3. Zarządza, że zaskarżone postanowienia nie mogą być wykonane w całości.

Uzasadnienie

III SA 458/03

Uzasadnienie

Z akt sprawy wynika, że wójt gminy Ś. decyzją nr [...] z dnia [...].10.1998 r. i zmieniającymi ją decyzjami nr: nr [...] z dnia [...].02.1999 r. i nr [...] z dnia [...].03.1999 r., wymierzył podatek od nieruchomości-lokalu użytkowego, stanowiącego własność gminy. Decyzje te zostały wydane w stosunku do podmiotu określonego w treści ww. decyzji jako Apteka s.c. Ś. ul..

W dniu 30.06.99 A. M., której doręczono te decyzje złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. pismo z [...].06.1999 r. w którym wnosiła o odstąpienie od poboru opłat określonych powołanymi decyzjami Wójta Gminy Ś.. Analizując sprawę kolegium uznało, że treść tego pisma wskazuje na to, że jest to odwołanie od wymienionych decyzji wójta w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości.

Trzema postanowieniami z dnia [...] września 1999 r. nr [...],[...] i [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. stwierdziło uchybienie przez stronę terminów do wniesienia odwołań od następujących decyzji Wójta Gminy Ś.:

• z dnia [...].03.1999 r. nr [...] data doręczenia 16.03.1999 r.
• z dnia [...].02.1999 r. nr [...]/ data doręczenia według treści postanowienia 26.02.1999 r.
• z dnia [...].10.1998 r. nr [...] data doręczenia 20.10.1998 r.

W uzasadnieniu tych postanowień kolegium stwierdziło, że wniesienie przez podatniczkę odwołania od ww. decyzji nastąpiło w dniu 30.06.1999 r. tj. po upływie 30-dniowego terminu do wniesienia odwołań.

W dniu 13.01.2003 r. A. M. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo, w którym sformułowała zarzuty przeciwko podjętym w jej sprawie działaniom organów gminy Ś. i Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W piśmie tym A. M. wnosiła o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości. Pismo to nie spełniało wymogów skargi określonych w przepisach ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (DZ. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Po wezwaniu przez Sąd skarżąca uzupełniła skargę o niezbędne elementy skargi i wskazała termin doręczenia jej zaskarżonych postanowień.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoją argumentację zaprezentowaną w zaskarżonych postanowieniach i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreśla, że na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Zdaniem Sądu dla właściwej oceny skargi należało zważyć, że zgodnie z art.

2. ust 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr 9, poz. 31 ze zm.) w treści obowiązującej w latach 1998 i 1999, obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości, z zastrzeżeniem art.. 2 ust. 2, ciąży na osobach fizycznych, osobach prawnych oraz jednostkach organizacyjnych niemających osobowości prawnej, które są posiadaczami nieruchomości albo obiektów budowlanych niezłączonych trwale z gruntem, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem lub innego tytułu prawnego, a także umowy zawartej z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa albo z ustanowionego zarządu. Zgodnie z art. 2 ust.4 tej ustawy, jeżeli nieruchomość stanowi współwłasność lub współposiadanie, z zastrzeżeniem ust. 5, innych osób niż małżonkowie, obowiązek podatkowy od tej nieruchomości ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub współposiadaczach. Na podstawie art. 6 ust.
3. powołanej ustawy podatek od nieruchomości za rok podatkowy od osób fizycznych ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania. Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach: do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego. Z Przepisów tych wynika, że w przypadku współposiadaczy nieruchomości użytkowanej na podstawie umowy zawartej z gminą obowiązek podatkowy ciąży na nich solidarnie. Zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości, w stosunku do osób fizycznych powstaje na podstawie konstytutywnej decyzji organu gminy, ustalającej podatek od nieruchomości. W postępowaniu w sprawie ustalenia tego rodzaju zobowiązania podatkowego stroną na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) są współposiadacze nieruchomości, na których ciąży obowiązek podatkowy. Zgodnie z art. 210 § 1 pkt 3 i art. 211 organ podatkowy ma obowiązek wydać decyzję w stosunku do strony i doręczyć ją stronie. Decyzja ta kończy postępowanie w sprawie przed organami podatkowymi I instancji. W przypadku tego rodzaju zobowiązań podatkowych zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) momentem ich powstania jest dzień doręczenia stronie decyzji wymiarowej. Ze znajdującej się w aktach sprawy umowy najmu lokalu z dnia 8 czerwca1998 r. wynika, że osobami fizycznymi wynajmującymi lokal, z którym związane były zobowiązania podatkowe ustalone powołanymi decyzjami organu gminy były A. M. i A. K.. Sąd badając skargę stwierdził, że w przedmiotowej umowie najemcy nie występowali jako wspólnicy jakiejkolwiek spółki cywilnej. Osoby te były współposiadaczami wynajmowanego lokalu jako osoby fizyczne i na nich na podstawie przywołanych przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych ciążył obowiązek podatkowy i to w stosunku do tych osób zdaniem Sądu powinny zostać wydane decyzje wymiarowe. W tym miejscu należy zauważyć, że z treści art. 2 ust.1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wynika, że osoby wynajmujące lokal stanowiący własność gminy mogą być podatnikami podatku od nieruchomości z tytułu posiadania tego lokalu, pod warunkiem, że lokal ten na podstawie odrębnych przepisów będzie stanowił oddzielną od gruntu nieruchomość. Teza ta została szczegółowo uzasadniona w uchwale NSA z dnia 25 czerwca 2001 r. sygn. FPK 4/00,ONSA 2001/4/164.

Z kopii decyzji nr

• z dnia [...].03.1999 r. nr [...]/99 data doręczenia 16.03.1999 r.
• z dnia [...].10.1998 r. nr [...] data doręczenia 20.10.1998 r. wynika, że zostały one wydane w stosunku do podmiotu określonego w treści decyzji jako "A. s.c." Z powyższego wynika, że ustalone w tych decyzjach zobowiązania podatkowe z uwagi na treść powołanych przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie powstały w stosunku do skarżącej. Skoro decyzje wymiarowe nie zostały wydane w stosunku do skarżącej jako do strony - podatnika podatku od nieruchomości, to nie miała ona zdaniem Sądu, potrzeby i interesu prawnego składać od tych decyzji odwołania, a zatem a contrario na podstawie art. 134 § 1 Ordynacji podatkowej skarżąca nie była stroną postępowania podatkowego. Z tych względów organ odwoławczy w celu ustalenia, czy w postępowaniu nie występuje bezprzedmiotowość tego postępowania, przed wydaniem skarżonych postanowień powinien był zbadać wszystkie okoliczności sprawy ustalić, jakie podmioty były stroną w postępowaniu podatkowym, w którym wydano wymienione na wstępie decyzje wymiarowe organu gminy. Organ odwoławczy z urzędu powinien był wyjaśnić kwestie zgodności z prawem wymienionych decyzji wymiarowych organu gminy. Zdaniem Sądu w zaistniałej sytuacji organ odwoławczy z urzędu powinien był zbadać, czy w sprawie nie doszło do wydania decyzji wymiarowych w stosunku do podmiotu, który nie był podatnikiem podatku od nieruchomości i nie był stroną postępowania podatkowego prowadzonego w celu wymiaru tego podatku. Tego rodzaju wada decyzji wymiarowych na podstawie art. 247 § 1 pkt 5 stanowić będzie przesłankę stwierdzenia ich nieważności. W sprawie dodatkowe wątpliwości wynikają z treści art. 6 ust. 8 pkt1-3 ustawy o opłatach i podatkach lokalnych zgodnie, z którym osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, jednostki organizacyjne Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz jednostki organizacyjne Lasów Państwowych są obowiązane:

1. składać, w terminie do dnia 15 stycznia, organowi gminy właściwemu ze względu na miejsce położenia nieruchomości deklaracje na podatek od nieruchomości na dany rok podatkowy, sporządzone na formularzu według ustalonego wzoru, a jeżeli obowiązek podatkowy powstał po tym dniu - w terminie 14 dni od dnia zaistnienia okoliczności uzasadniających powstanie tego obowiązku,
2. odpowiednio skorygować deklaracje w razie zaistnienia zmian, o których mowa w ust. 3, w terminie 14 dni od dnia zaistnienia tych zmian,
3. wpłacać obliczony w deklaracji podatek od nieruchomości - bez wezwania - na rachunek budżetu właściwej gminy za poszczególne miesiące, w terminie do dnia 15 każdego miesiąca.

Z przepisów tych wynika, że zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości w stosunku do spółek cywilnych powstaje z mocy prawa. Zatem brak jest wśród przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz w innych przepisach podatkowych podstawy prawnej do wydawania w stosunku do spółek cywilnych decyzji ustalających zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości. W związku z tym należy stwierdzić, że decyzje takie w przypadku ich wydania dotknięte będą wadą nieważności na podstawie art. 247 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. W przypadku decyzji dotkniętych wadą nieważności organy podatkowe na podstawie art. 248 § 2 Ordynacji podatkowej mają obowiązek wyeliminowania ich z obrotu prawnego w wyniku prowadzonego z urzędu postępowania. W przypadku stwierdzenia tego rodzaju wad decyzji niedopuszczalne jest utrzymywanie ich w obrocie prawnym poprzez np. stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od tych decyzji. Postępowanie organu odwoławczego nie wyjaśniło wszystkich przedstawionych kwestii dotyczących zgodności z prawem decyzji, od których strona wniosła odwołanie. Organ odwoławczy w prowadzonym postępowaniu w ogóle nie zajmował się opisanymi kwestiami i ograniczył się do wskazania uchybienia przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania. Działaniem tym organ odwoławczy naruszył wyrażoną w art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej zasadę prawdy obiektywnej.

W przypadku postanowienia SKO nr [...] dotyczącego decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 1999 r. doręczonej według treści postanowienia w dniu 26.02.1999 r. należy stwierdzić, że w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających fakt, że decyzja której postanowienie to dotyczyło została w ogóle wydana przez organ gminy i doręczona stronie. Dowodu doręczenia decyzji w s prawie nie może zastąpić włączony do akt rejestr dokonanych wymiarów podatku od nieruchomości. W aktach sprawy przekazanych sądowi brak jest kopii tej decyzji oraz potwierdzenia jej odbioru. W aktach znajduje się jedynie odpis maszynowy potwierdzenia odbioru tej decyzji. W związku z tym rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zakresie odwołania od tej decyzji należy uznać za niepoparte ustaleniami faktycznymi i naruszające art. 122 Ordynacji podatkowej. Z uwagi na powyższe należało stwierdzić, że postanowienie SKO nr [...] narusza art. 210 § 4 w zw. z art. 217 § 2 i art. 219 Ordynacji podatkowej w zakresie uzasadnienia faktycznego.

Z uwagi na powyższe na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.