Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą)z 24 marca 1999 r., sygn. akt III SA 5025/98

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 stycznia 1998 r. (...) Izba Skarbowa w W. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 335 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926/ oraz art. 2 ust. 3 pkt 2, art. 6, art. 10 i art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w L. z dnia 31 lipca 1997 r. (...) określającą Wiesławie i Jackowi M. właścicielom Spółki cywilnej "R." w L. zobowiązanie w podatku od towarów i usług za grudzień 1995 r. w wysokości 51.742 zł.

Izba Skarbowa stwierdziła w uzasadnieniu, iż odwołujący bezpodstawnie potraktowali dokonaną w dniu 31 grudnia 1995 r. sprzedaż przedsiębiorstwa wspólników /Wiesławy i Jacka M./ Wiesławie M., na które składały się środki trwałe, wyposażenie oraz towar handlowy, a która to transakcja nie jest objęta ustawą o podatku VAT - /art. 3 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy/, bowiem powyższa transakcja była przekazaniem przez wspólników towarów na potrzeby osobiste wspólnika. Wywodziła, iż stosownie do art. 863 Kc w trakcie trwania spółki cywilnej istnieje łączna wspólność majątku wspólników, która nie może być podzielona w czasie trwania spółki. Podział taki jest możliwy dopiero po rozwiązaniu spółki cywilnej. Zgodnie z powyższym wspólnicy nie mogli sprzedać przedsiębiorstwa w trakcie trwania spółki. Podnosiła, iż w rzeczywistości omawiana transakcja była przekazaniem towarów stanowiących własność wspólników na potrzeby osobiste wspólnika, które zgodnie z art. 2 ust. 3 pkt 2 cyt. ustawy podlegają opodatkowaniu.

W skardze Wiesława i Jacek M. wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji lub stwierdzenie jej nieważności jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Wywodzili, iż za uznaniem zaskarżonej decyzji za nieważną przemawia to, że nie wskazuje ona strony /adresata/ czym narusza art. 107 par. 1 Kpa, a tym samym stanowi przesłankę przewidzianą w art. 156 par. 1 Kpa.

Zarzucali nadto, że organy podatkowe rozpoznały sprawę bez uwzględnienia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wnosiła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jest zasadna.

Spółka prawa cywilnego nie ma osobowości prawnej, zaś podmiotami praw i obowiązków w sferze stosunków zewnętrznych są wszyscy wspólnicy. Majątek spółki, objęty umową, a także nabyty później na rzecz Spółki, stanowi wspólny majątek wspólników. Stosownie do art. 863 par. 1 i 2 Kc, w czasie trwania spółki obowiązuje zakaz rozporządzania udziałem we wspólnym majątku wspólników. Zakaz ten obejmuje rozporządzenia pod tytułem odpłatnym i nieodpłatnym, dotyczy on zarówno całego udziału, jak i części udziału w majątku wspólnym lub w poszczególnym składniku tego majątku. Zakaz powyższy dotyczy możliwości rozporządzenia udziałem zarówno na rzecz osoby trzeciej, jak i rozporządzeniu na korzyść innego wspólnika tej samej spółki.

W rozpoznawanej sprawie wspólnicy - Wiesława M. i Jacek M. umową sprzedaży z dnia 31 grudnia 1995 r. środki trwałe, wyposażenie i towary handlowe przenieśli na rzecz Wiesławy M. - wspólniczki tejże spółki cywilnej. Powyższa czynność nie jest tożsama z rozporządzeniem udziałem we wspólnym majątku.

W tym miejscu należy przypomnieć, że do istoty spółki należy zobowiązanie się wszystkich wspólników do dążenia do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego, a więc o uzyskanie korzyści materialnych. W tym też celu wspólnicy mogą podejmować wszelkie czynności mieszczące się w granicach porządku prawnego i odpowiadające zasadom prawidłowej gospodarki /Kodeks cywilny z Komentarzem. Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1980 r. str. 774/. Omawiana transakcja sprzedaży dokonana przez wspólników na rzecz jednego ze wspólników wyposażenia i towarów handlowych stanowiących majątek spółki mieści się zarówno w granicach porządku prawnego, jak i odpowiada zasadom prawidłowej gospodarki.

Ponadto zasadą jest, iż strony mają swobodę w kształtowaniu umów cywilnoprawnych z jednym zastrzeżeniem - bez celu ukrycia rzeczywistej czynności prawnej. Dyspozytywny charakter tych umów nie może być przez strony wykorzystany do uchylenia się od obowiązku podatkowego albo zmniejszania zobowiązania podatkowego. Natomiast do obowiązków organów podatkowych należy ocena, czy postanowienia takiej umowy nie zmierzają do obejścia bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa podatkowego.

W niniejszej sprawie organy, podatkowe poprzestały na badaniu dopuszczalności zawarcia przez wspólników umowy sprzedaży wyposażenia i towarów handlowych wspólników spółki cywilnej z punktu widzenia przepisów prawa cywilnego.

Otóż, jak to wyżej wykazano wspólnicy mieli prawo sprzedać część lub całość majątku wspólnego, jeżeli przemawiałyby za tym względy gospodarcze, ekonomiczne, jeżeli w ostatecznym rozrachunku prowadziłoby to do osiągnięcia korzyści majątkowych. Stąd też należało uznać za całkowicie błędną interpretację treści kwestionowanej umowy, iż wspólnicy dokonali rozporządzenia udziałem we wspólnym majątku. Skarżący w toku całego postępowania podatkowego podnosili, iż dokonali sprzedaży przedsiębiorstwa, o czym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.

W związku z tym, organy podatkowe winny się skoncentrować nad wyjaśnieniem kwestii, czy faktycznie sprzedane przez wspólników składniki majątku wspólnego wspólników stanowiły przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55[1] Kc.

Natomiast przyjęcie przez organy podatkowe, że omawiana transakcja stanowi "przekazanie przez podatnika towarów na potrzeby osobiste podatnika, wspólników, udziałowców (...) ", o czym mowa w art. 2 ust. 3 pkt 2 cyt. ustawy, jest całkowicie dowolna, nie poparta w żadnej mierze jakimikolwiek dowodami czy też okolicznościami. Już z prostego odczytania wykazu przedmiotów transakcji, a w szczególności przedmiotów wyszczególnionych w sprawie z dnia 31grudnia 1995 r. towarów magazynowych, wynika jednocześnie, że nie są i nie mogą być one towarami na potrzeby osobiste podatnika. Reasumując, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 3 pkt 2 i art. 3 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym oraz z naruszeniem przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 55 ustawy o NSA.