Uzasadnienie
Decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w A. Ł. z dnia 28 grudnia 1984 r. uchylono z urzędu uchwałę walnego zgromadzenia członków Miejsko-Gminnej Spółki Wodnej w A. Ł. z dnia 23 marca 1983 r. w części określającej teren działania tej spółki wodnej oraz nadano paragrafowi 28 ust. 4 statutu Miejsko-Gminnej Spółki Wodnej w A. Ł. brzmienie: "Członkowie Zarządu i Komisji Rewizyjnej mogą za szczególny wkład pracy w wykonywanie zadań Spółki otrzymać nagrody, których łączna suma nie może jednak przekraczać 0,2 procent rocznej wartości składek i świadczeń członków spółki". W uzasadnieniu decyzji podano, że uchwalona przez walne zgromadzenie członków spółki wodnej zmiana w statucie, dotycząca podstawy naliczania nagród oraz wskaźnika sumy nagród, była niezgodna ze statutem wzorcowym stanowiącym załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 25 czerwca 1980 r. w sprawie ustalenia wzorcowych statutów spółek wodnych i ich związków /M.P. nr 16 poz. 81/. Zmiana zaś dotycząca terenu działania spółki wodnej podyktowana była koniecznością uzgodnienia w tym zakresie załącznika nr 1 do statutu z par. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1979 r. w sprawie spółek wodnych i ich związków /Dz.U. nr 17 poz. 109 ze zm./.
W odwołaniu od tej decyzji Miejsko-Gminna Spółka Wodna w A. Ł. domagała się zmiany zaskarżonej decyzji w części określającej wysokość wypłat nagród rocznych członkom Zarządu i Komisji Rewizyjnej. Na taką, jak w zaskarżonej decyzji, wysokość nagród nie wyraziło zgody walne zgromadzenie członków spółki wodnej, uznając, że nagrody te były zbyt niskie /dla przykładu w 1984 r. przeciętna nagroda wynosiłaby 187,80 zł/. W ostatnich latach nastąpiło zwiększenie zadań statutowych spółki. Członkowie Zarządu Komisji Rewizyjnej pracują społecznie, poświęcając swój czas dobrze pojętemu interesowi gospodarki żywnościowej i tak niskie nagrody mogłyby spowodować zniechęcenie ludzi najbardziej ofiarnych. Wobec tego "nadrzędność interesu społecznego powinna przemawiać za odstąpieniem od stosowania nieżyciowych przepisów".
Decyzją z dnia 11 lutego 1985 r. nr RZL mel.7099/5/85. Dyrektor Wydziału Rolnictwa, Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa Urzędu Miasta Łodzi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z uzasadnieniem, że sprawa nagród dla członków Zarządu i Komisji Rewizyjnej Spółki Wodnej została uregulowana w statucie wzorcowym spółek wodnych i dodatkowo w piśmie Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - Departamentu Melioracji i Zaopatrzenia Rolnictwa i Wsi w Wodę z dnia 29 czerwca 1984 r. nr MZW sw-520/9/84. W świetle tych postanowień łączną suma nagród nie może przekroczyć 0,25 procent rocznej wartości składek i świadczeń członków spółki.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Miejsko-Gminna Spółka Wodna w A. Ł. Domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i zatwierdzenia par. 28 ust. 4 statutu w brzmieniu uchwalonym przez walne zgromadzenie członków spółki. W uzasadnieniu skargi podano, że statut wzorcowy nie może być traktowany jako źródło prawa dla określania wysokości nagród. Przepisy prawa wodnego nie określają wysokości rocznych nagród dla członków zarządu i komisji rewizyjnej ani też nie nakazują lub zakazują przyznawania tych nagród. Przepis par. 44 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1979 r. w sprawie spółek wodnych i ich związków /Dz.U. nr 17 poz. 109 ze zm./ pozwala naczelnikowi gminy uchylić z urzędu uchwałę walnego zgromadzenia członków spółki, ale tylko w razie istotnego naruszenia przepisów prawa, statutu lub interesu społecznego. Zmiany statutu nie wymagają zatwierdzenia przez naczelnika gminy. Dlatego też zaskarżona decyzja, wprowadzając do statutu rozwiązanie nie akceptowane przez walne zgromadzenie członków spółki, narusza nie tylko uchwalony statut, ale godzi również w podstawowe interesy spółki.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Rolnictwa, Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa Urzędu Miasta Łodzi wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 117 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./, organy administracji państwowej stopnia podstawowego, a także organy administracji państwowej wyższych stopni, są upoważnione do stosowania różnego rodzaju środków z tytułu nadzoru i kontroli w stosunku do spółek wodnych i do związków spółek wodnych. Jednym ze sposobów sprawowania kontroli jest możliwość uchylenia z urzędu przez naczelnika gminy uchwały walnego zgromadzenia członków spółki w razie istotnego naruszenia przepisów prawa, statutu lub interesu społecznego. Stanowi o tym par. 44 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1979 r. w sprawie spółek wodnych i ich związków /Dz.U. nr 17 poz. 109 ze zm./.
Należy wobec tego rozważyć, w jakiej formie kontrola taka powinna być sprawowana. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taką formą jest decyzja administracyjna. Jest to bowiem konkretna sytuacja, dotycząca oznaczonego podmiotu /spółki wodnej/ i rozstrzygająca o jego obowiązkach lub prawach. Nie mają w tej sytuacji zastosowania wyłączenia z art. 3 par. 3 pkt 1 Kpa. Dodatkowo za formą załatwienia tej sprawy w drodze decyzji administracyjnej przemawia także zdanie drugie w par. 44 ust. 2 wyżej wymienionego rozporządzenia, w którym stwierdza się, że od decyzji naczelnika gminy przysługuje odwołanie do wojewody.
Odnośnie do samych zarzutów skargi, należy stwierdzić, że nie są one zasadne. Faktem jest bowiem, że par. 2 ust. 1 zdanie drugie tego rozporządzenia zawiera warunek. że statut spółki powinien odpowiadać warunkom przewidzianym w statucie wzorcowym, ustalonym przez ministra Rolnictwa dla określonego rodzaju spółki. Oznacza to, że par. 2 ust. 1 omawianego rozporządzenia nakłada obowiązek zamieszczania w statutach spółek wodnych tych wszystkich postanowień /warunków/ zawartych w statucie wzorcowym, co do których nie przewiduje on żadnej możliwości odstępstw lub swobodnego ich określania. Swoboda ta dotyczy - co wynika z treści wzorcowego statutu spółki wodnej, stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 25 czerwca 1980 r. w sprawie ustalenia wzorcowych statutów spółek wodnych i ich związków /M.P. nr 16 poz. 81/ - określania celów spółki wodnej. Natomiast wysokość funduszu nagród dla członków zarządu i komisji rewizyjnej określona została w sposób kategoryczny, jako nie mogąca przekroczyć 0,2 procent rocznej wartości składek i świadczeń członków spółki. Powyższe zarządzenie Ministra Rolnictwa, ustalające wzorcowy statut dla spółek wodnych, wydane zostało na podstawie upoważnienia ustawowego /art. 117 ust. 5 prawa wodnego/ i stanowi obowiązujący przepis prawa. Dlatego też w wypadku stwierdzenia istotnej niezgodności uchwały walnego zgromadzenia członków spółki z postanowieniami statutu wzorcowego spółki wodnej organ administracji władny był tę uchwałę uchylić z urzędu /par. 44 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie spółek wodnych i ich związków/.
Argument skarżącej Spółki, że - stosownie do par. 14 ust. 2 statutu wzorcowego spółki wodnej - zmiany statutu /par. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "b" tego statutu/ nie wymagają zatwierdzenia, nie może przemawiać za niedopuszczalnością uchylenia z urzędu uchwały walnego zgromadzenia członków spółki wodnej dokonującej zmiany statutu. Instytucja zatwierdzania statutu lub uchwał o połączeniu, podziale, rozwiązaniu bądź likwidacji spółki wodnej jest odrębna od instytucji kontroli, jaką nad uchwałami walnego zgromadzenia członków spółki wodnej sprawuje naczelnik gminy z mocy art. 117 ust. 1 prawa wodnego i par. 44 ust. 2 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie spółek wodnych i ich związków. Zatwierdzenie to, dokonywane stosownie do art. 112 prawa wodnego, konieczne jest dla poczynienia wpisów w księgach wodnych /art. 119 prawa wodnego i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 lipca 1979 r. w sprawie ksiąg wodnych i katastru gospodarki wodnej - Dz.U. nr 19 poz. 83/. Natomiast kontrola uchwał walnego zgromadzenia członków spółki wodnej, sprawowana w trybie par. 44 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie spółek wodnych i ich związków, ma na celu usuwanie istotnych naruszeń prawa, statutu lub interesu społecznego.
Nie można również podzielić zarzutu skarżącej Spółki, że wzorcowy statut nie może być dla niej wiążący, gdyż jest ona spółką osiągającą zysk na skutek prowadzonej działalności gospodarczą, a nie typową spółką melioracyjną. Powołane wyżej zarządzenie Ministra Rolnictwa w sprawie ustalenia wzorcowych statutów spółek wodnych i ich związków nie przewiduje - tak jak to czyniły poprzednio obowiązujące w tym zakresie przepisy - rozróżnienia na spółki wodne melioracyjne i inne spółki wodne. Dlatego też statut spółki wodnej, niezależnie od profilu jej działalności, powinien odpowiadać ustalonemu przez Ministra Rolnictwa statutowi wzorcowemu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 5 Kpa orzekł jak w sentencji wyroku.