Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 20 października 1987 r., III SA 616/87

Teza

Rozwiedziony małżonek podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za jego zaległości podatkowe powstałe w czasie trwania małżeństwa, jednakże tylko do wysokości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym.

Uzasadnienie

Izba Skarbowa w S. decyzją z 20 marca 1986 r. wydaną w trybie nadzoru na podstawie art. 155 Kpa, uchyliła swoją decyzję z 24 maja 1985 r. w sprawie przeniesienia na Marię P. odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Antoniego P. za lata 1981-1982 w kwocie 684.407 zł i ograniczyła tę odpowiedzialność do kwoty 100.000 zł, tj. do połowy wartości ujawnionych składników majątku wspólnego. W motywach tego rozstrzygnięcia podkreślono, że uwzględniona została okoliczność wychowywania samotnie przez Marię P. małoletniego syna oraz to, że były mąż zalega w płaceniu alimentów na rzecz dziecka. Wobec ustalenia protokołem zabezpieczenia w dniu 1 marca 1985 r., że ujawniona wartość majątku wspólnego wynosi ok. 230.000 zł oraz przejęcie przez Marię P. kwoty 200.000 zł, uznano, że ograniczenie odpowiedzialności za zobowiązania byłego męża do kwoty 100.000 zł jest uzasadnione.

Minister Finansów po rozpatrzeniu odwołania Marii P., decyzją z 20 lutego 1987 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, wskazując w uzasadnieniu, że Izba Skarbowa uwzględniła argumenty Marii P. dotyczące wyłącznego ponoszenia kosztów utrzymania małoletniego syna i kierując się zasadami współżycia społecznego ograniczyła zakres odpowiedzialności do kwoty 100.000 zł. Wzięto również pod uwagę i tę okoliczność, że mimo braku orzeczenia Sądu dot. podziału majątku wspólnego małżonków P. - skarżąca dysponuje składnikami tego majątku o wartości szacunkowej 230.000 zł, oraz że przejęła część udziału b. męża w spółce z Ryszardem B. w wysokości 200.000 zł (...).

Na ostateczną decyzję Ministra Finansów Maria P. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia decyzji organów podatkowych obu instancji. (...)

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 16 par. 2 i art. 196 par. 1 Kpa uprawniony jest do kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod kątem jej zgodności z przepisami prawa i władny jest wzruszyć taką decyzję w razie stwierdzenia, że narusza ona prawo.

Odpowiedzialność rozwiedzionego małżonka za zaległości podatkowe drugiego małżonka będącego podatnikiem reguluje przepis art. 43 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Przepis ten stanowi, że rozwiedziony małżonek podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za jego zaległości podatkowe powstałe w czasie trwania małżeństwa, jednakże tylko do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym. Organ podatkowy, stosownie do art. 42 ust. 4 cyt. ustawy na wniosek członka rodziny ograniczy lub wyłączy jego odpowiedzialność za zaległości podatkowe powstałe w czasie trwania małżeństwa, jeżeli stałoby to w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 42 ust. 4 ustawy ma odpowiednie zastosowanie przy odpowiedzialności rozwiedzionego małżonka. Zaległością podatkową jest w myśl art. 19 ust. 1 tej ustawy podatek nie uiszczony w terminie płatności. Z akt sprawy niniejszej wynika, że były mąż skarżącej w latach 1981-1982 prowadził działalność rzemieślniczą w zakresie garbowania skór i z tego tytułu opodatkowany był podatkami: obrotowym i dochodowym na zasadach ogólnych. Wobec nieuiszczenia należnych podatków obrotowego i dochodowego za lata 1981-1982 w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji wymiarowych powstała zaległość podatkowa, wynosząca za te lata podatkowe kwotę 684.407 zł, w tym za rok 1981 w kwocie 130.564 zł, a za rok 1982 - 533.443 zł.

Decyzją z 12 marca 1985 r. Urząd Skarbowy w S. przeniósł odpowiedzialność za zaległości podatkowe podatnika Antoniego P. na jego byłą żonę Marię P. Decyzja ta i utrzymująca ją w mocy decyzja Izby Skarbowej w S. z 24 maja 1985 r. zostały następnie zmienione decyzją Izby Skarbowej z 20 marca 1986 r. podjętą w trybie nadzoru na podstawie art. 155 Kpa, na mocy której odpowiedzialność skarżącej za zaległości podatkowe została w znacznym stopniu ograniczona. Zaskarżoną decyzją Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję Izby Skarbowej w S. z 20 marca 1986 r.

Powstaje pytanie: czy zaległość podatkowa powstała w czasie trwania małżeństwa? /art. 43 ust. 1 ustawy/. Z akt sprawy wynika, że decyzję wymiarową za rok 1981 doręczono Antoniemu P. w dniu 4 maja 1985 r. Wobec niezapłacenia wymierzonych podatków obrotowego i dochodowego w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji - zaległość podatkowa powstała już po dniu 18 maja 1985 r. Rozwód natomiast między małżonkami został orzeczony w dniu 9 czerwca 1985 r. (...) Wskazane wyżej okoliczności uzasadniają stwierdzenie, że zaległość podatkowa powstała w czasie trwania małżeństwa.

W tej sytuacji istniały podstawy prawne i faktyczne do przeniesienia na skarżącą odpowiedzialności w trybie art. 45 ust. 1 cyt. ustawy ograniczonej na podstawie art. 42 ust. 4 ustawy do kwoty 100.000 zł, tj. kwoty mniejszej od zaległości podatkowej (...). Organy podatkowe rozstrzygające sprawę uwzględniły także zarzuty skarżącej, dotyczące trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej (...).