Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 27 października 1993 r., III SA 657/93

Teza

1. Minister Finansów nie jest uprawniony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji do stwierdzenia, że skarżący nie był stroną w postępowaniu instancyjnym.
2. Osobie, która uważa, że w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją weryfikowaną w trybie stwierdzenia nieważności przysługiwały prawa strony, ale nie brała w nim udziału bez swojej winy służy żądanie wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa.

Sentencja

1. uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 1992 r. SA/Wr 308/92 Naczelny Sąd Administracyjny (...) oddalił skargę Spółki Akcyjnej "M." w W. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 20 stycznia 1992 r. w sprawie wymiaru opłaty skarbowej od umów kupna-sprzedaży towarów nabytych przez tę Spółkę od Leszka W. Opłatą skarbową była obciążona Spółka "M." jako płatnik tej opłaty na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./.

W piśmie z dnia 30 maja 1992 r. Leszek W. wystąpił do Ministra Finansów z dnia wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Izby Skarbowej w W. z dnia 20 stycznia 1992 r. zarzucając, że wydana ona została z rażącym naruszeniem prawa materialnego tj. par. 59 pkt 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 lutego 1989 r. /Dz.U. nr 9 poz. 50/ na skutek wymiaru i poboru opłaty skarbowej od umów sprzedaży o wartości nie przekraczającej 200 tys. zł oraz przepisów o postępowaniu - art. 10 par. 1 Kpa przez nie zapewnienie stronie udziału w postępowaniu przed organem I instancji i w postępowaniu odwoławczym.

Decyzją z dnia 28 maja 1993 r. wydaną z upoważnienia Ministra Finansów na podstawie art. 156 i art. 157 par. 3 Kpa odmówiono Leszkowi W. stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej w W. z dnia 20 stycznia 1992 r.

W uzasadnieniu tej decyzji podano, iż zgodność z prawem przedmiotowej decyzji Izby Skarbowej w W. stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny (...) w wydanym wyroku z dnia 30 kwietnia 1992 r. SA/Wr 308/92. W związku z tym stosownie do art. 209 Kpa ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego wiąże ten sąd oraz organ administracji państwowej.

Ponadto Leszek W. nie jest stroną postępowania w przedmiotowej sprawie bowiem dotyczyło ono odpowiedzialności Spółki S.A. "M." z W., która jako nabywca rzeczy przeznaczonych do dalszej odsprzedaży w świetle przepisów art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej była płatnikiem tej opłaty.

Na decyzję Ministra Finansów Leszek W. wniósł skargę, w której zarzucił, że decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem art. 1 Konstytucji RP i art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz z obrazą przepisów postępowania, a to art. 156 par. 1 w zw. z art. 10 par. 1 Kpa i art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy o opłacie skarbowej w zw. z art. 376 par. 1 Kc oraz art. 28 Kpa.

W uzasadnieniu skargi podkreślono m.in., iż zagadnienie pozbawienia udziału skarżącego w postępowaniu nie było przedmiotem ani wniesionej skargi do NSA, ani rozstrzygnięcia Sądu. Trudno natomiast pogodzić się z poglądem Ministerstwa Finansów, że skarżący nie był stroną postępowania podatkowego, w wyniku którego poniósł ujemne skutki finansowe.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie zauważając, że Leszek W. nie jest stroną w przedmiotowej sprawie a zatem nie jest osobą, na wniosek której według przepisów art. 157 par. 2 Kpa może zostać wszczęte postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zaskarżona decyzja Ministra Finansów razi niekonsekwencją, a nawet sprzecznościami w swojej treści. Nie usuwają ich wyjaśnienia zawarte w odpowiedzi na skargę, w myśl których skarżący nie jest osobą, na wniosek której mogłoby być wszczęte postępowanie.

Oto bowiem w podstawie prawnej decyzji powołano art. 156 stanowiący podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji i art. 157 par. 3 mówiący o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji. Następnie jednak osnowa decyzji zawiera rozstrzygnięcie merytoryczne odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej w W., a jego uzasadnieniem jest związanie organu rozstrzygającego - na mocy art. 209 Kpa - prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (...). Pomimo więc powołania w podstawie prawnej przepisu mówiącego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji postępowanie to zostało wszczęte i zakończone rozstrzygnięciem merytorycznym.

W dalszej jednak części skarżącemu odmawia się przymiotu strony postępowania "w przedmiotowej sprawie" bowiem dotyczyło ono odpowiedzialności Spółki "M." będącej płatnikiem tej opłaty.

W odpowiedzi na skargę natomiast stwierdza się, że skarżący nie jest osobą, na wniosek której mogłoby być wszczęte postępowanie o stwierdzenie nieważności. Nie ma więc jasności co do tego, czy ostatecznie skarżącego uznano za stronę w zainicjowanym przez niego przed Ministrem Finansów postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Izby Skarbowej, a uznano go za osobę nie będącą stroną w postępowaniu instancyjnym, czy też może inna była intencja zaskarżonej decyzji.

Gdyby przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji miało być stwierdzenie, że skarżący nie był stroną w postępowaniu instancyjnym, to trzeba zauważyć, że do takiego stwierdzenia Minister Finansów nie był uprawniony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji.

Osobie, która uważa, że w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją weryfikowaną w trybie stwierdzenia nieważności przysługiwały prawa strony, ale nie brała w nim udziału bez swojej winy służy żądanie wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa.

Uchylenie zaskarżonej decyzji było więc konieczne dla stworzenia możliwości - przy ponownym rozpatrzeniu sprawy - precyzyjnego określenia sytuacji procesowej skarżącego.

Z tych względów na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 i art. 208 Kpa orzeczono jak w sentencji.