Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 29 września 1998 r., III SA 664/97

Teza

Związanie notariusza treścią oświadczeń stron aktu notarialnego nie wyklucza konieczności oceny tych oświadczeń /i innych elementów stanu faktycznego/ z punktu widzenia obowiązków płatnika, jaką notariusz spełnia po myśli art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./.

Uzasadnienie

Zaskarżoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia 28 marca 1997 r. Izba Skarbowa w O. utrzymała w mocy zakwestionowaną w odwołaniu Marii S. decyzję Urzędu Skarbowego w O. z dnia 6 grudnia 1996 r. w sprawie odpowiedzialności płatnika za nie pobraną opłatę skarbową w kwocie 4.000 zł od sporządzonego aktu notarialnego umowy sprzedaży.

W motywach decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, który uznał, iż skoro sporządzony przez Marię S. jako notariusza akt notarialny dotyczył sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa /grunty, budynki i wyposażenie ośrodka wypoczynkowego w R./ to po myśli art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ sprzedaż taka nie podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT lecz opłacie skarbowej. Strona pobrała natomiast opłatę skarbową tylko od sprzedaży gruntu nie pobierając jej od wartości całej sprzedaży.

W sprawie zaszły zatem przesłanki do orzeczenia odpowiedzialności Marii S. jako płatnika na podstawie art. 14 ust. 2 i art. 15 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./.

Polemizując z zarzutami odwołania strony, która podnosiła, że skoro w aktach notarialnych z dnia 1 lipca 1994 r. i dnia 7 listopada 1994 r. /warunkowa umowa sprzedaży i umowa przeniesienia prawa/ strony nie podały, iż przedmiotem sprzedaży jest zorganizowana część przedsiębiorstwa, nie podlegająca opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, to należało stosować zasady przewidziane w przepisach o podatku od towarów i usług w związku ze zmianą przepisów o opłacie skarbowej Izba Skarbowa w O. wskazała, że szczegółowe opisanie w akcie notarialnym oraz w załączniku stanowiącym jego integralną część przedmiotu umowy sprzedaży nie pozostawiało wątpliwości, iż chodzi o sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Bez znaczenia natomiast było oświadczenie sprzedających, iż są podatnikami podatku VAT; w świetle przepisu art. 3 pkt 1, powołanej wcześniej ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym takie oświadczenie nie miało przesądzającego charakteru, a obowiązkiem notariusza było przyjęcie od stron oświadczenia co do tego, czy wskazany przepis może mieć w sprawie zastosowanie. Izba Skarbowa stwierdziła również, że przeprowadzona w dniu 19 marca 1997 r. rozprawa administracyjna z udziałem Marii S. oraz przedstawicieli stron umowy dowiodła, że nie było żadnych przeszkód, aby potwierdzić fakt sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa, a brak wskazania w treści aktu notarialnego podstawy prawnej niepobrania opłaty skarbowej od wszystkich składników /oprócz gruntów/ nie daje możliwości bezwzględnego wykluczenia odpowiedzialności płatnika. W sprawie nie można też dopatrzyć się winy podatników /stron umowy/ powodującej wyłączenie odpowiedzialności płatnika /art. 14 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącej Marii S. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i uchylenie decyzji Urzędu Skarbowego w O. z dnia 6 grudnia 1996 r. podnosząc, że jest rzeczą zrozumiałą, iż zorganizowana część mienia przedsiębiorstwa nie podlega opodatkowaniu podatnikiem VAT a podlega opłacie skarbowej w wysokości 5 proc. od ceny sprzedaży. Jednakże gdyby sprzedający złożyli w aktach notarialnych warunkowej sprzedaży i umowy przeniesienia prawa własności oświadczenia, iż przedmiotem sprzedaży jest zorganizowana część przedsiębiorstwa wówczas zrozumiałe jest, iż pobrana byłaby pełna opłata skarbowa od ceny sprzedaży.

Jednakże strony nie złożyły takiego oświadczenia ani w zawartej warunkowej umowie sprzedaży z dnia 1 lipca 1994 r. ani w umowie przeniesienia prawa własności z dnia 7 listopada 1994 r., nie podnosząc żadnych wątpliwości co do przedmiotu sprzedaży. Notariusz, sporządzający akt notarialny jest "zobligowany" oświadczeniem stron umowy i nie powinien sam sobie zmieniać woli stron co do przedmiotu danej czynności /umowy/, a jedynie doradzać stronom umowy. Sprzedający nie dołożyli należytej staranności w informowaniu notariusza co jest przedmiotem umów i skarżąca nie powinna odpowiadać za brak staranności sprzedających. W skardze podkreślono, że po dwóch latach organy podatkowe poinformowały /decyzjami/ skarżącą, iż pobrała niewłaściwą kwotę opłaty skarbowej sama decydując, co było przedmiotem umów.

Odpowiadając na skargę Izba Skarbowa wniosła, o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie zaszły przesłanki do orzeczenia odpowiedzialności skarżącej jako płatnika opłaty skarbowej od umowy sprzedaży ośrodka wypoczynkowego.

Zarówno bowiem analiza treści aktu notarialnego warunkowej umowy sprzedaży z dnia 1 lipca 1994 r. /a w szczególności par. 2 tego aktu/ jak i aktu notarialnego dotyczącego umowy przeniesienia prawa z dnia 7 listopada 1994 r. /par. 1, par. 4 oraz załącznika do tego aktu/ prowadzą do jednoznacznego wniosku, że przedmiotem umowy sprzedaży był ośrodek wypoczynkowy w R. jako zorganizowana cześć przedsiębiorstwa, obejmująca grunty, budynki hotelowe i gastronomiczne, domki campingowe, stołówkę, hangar na sprzęt pływający itp. oraz rozpoczęte inwestycje m.in. w postaci stołówki i hotelu. Już zatem zwykłe doświadczenie życiowe pozwoliło na ustalenie, że umowa sprzedaży dotyczyła zorganizowanego kompleksu gospodarczego będącego zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 powołanej wcześniej ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym w brzmieniu obowiązującym w 1994 r.

W tej sytuacji obowiązkiem notariusza pełniącego funkcję płatnika w rozumieniu art. 3 ust. 4 ustawy o zobowiązaniach podatkowych było wyjaśnienie tej kwestii, a nie oparcie się jedynie na oświadczeniach sprzedających, iż są oni podatnikami VAT /które to oświadczenia, jak trafnie stwierdziła Izba Skarbowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie miały rozstrzygającego znaczenia w sprawie/.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności ustalenia dokonane podczas rozprawy administracyjnej w dniu 19.03.1997 r. wskazują, że istotnie nie było żadnych przeszkód, aby sprzedający potwierdzili fakt sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa /wykluczający opodatkowanie sprzedaży podatkiem VAT/; materiał ten nie daje również podstawy do wniosku, że nie pobranie opłaty skarbowej od całej wartości przedmiotu umowy sprzedaży nastąpiło z winy podatników.

Podkreślić trzeba, że podniesiony w skardze zarzut związania notariusza treścią oświadczeń stron aktu notarialnego nie wyklucza konieczności oceny tych oświadczeń /i innych elementów stanu faktycznego/ z punktu widzenia obowiązków płatnika, jaką notariusz spełnia po myśli art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./.

Reasumując nie dopatrzył się Naczelny Sąd Administracyjny aby zaskarżona decyzja naruszała prawo i na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł, jak w sentencji.