Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 9 września 1998 r., III SA 672/97

Teza

Treść art. 26 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./ pozwala na stworzenie swoistej koniunkcji, a mianowicie uzależnienie spełnienia warunków zastosowania tego przepisu od faktycznego wydatkowania określonych kwot na cele mieszkaniowe i potwierdzenia tego faktu, na mocy ustępu 6 tegoż przepisu, na podstawie dokumentów. Niespełnienie jednego z tych warunków powoduje niemożność skorzystania z określonej w tym artykule ulgi.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 10 grudnia 1996 r. Urząd Skarbowy w S. na podstawie art. 104 Kpa w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ oraz art. 45 ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./ ustalił należny podatek dochodowy od osób fizycznych za rok 1994 wobec Pawła W. w kwocie. 82.277.000 starych złotych tj. w odmiennej wysokości od wynikającej ze złożonego w dniu 5 maja 1995 r. przez niego zeznania podatkowego o dochodach osiągniętych w roku 1994.

Podstawą decyzji było nieuwzględnienie wydatków mieszkaniowych w kwocie 232.190.000 st. złotych.

W jej uzasadnieniu stwierdzono, że podatnik złożył oświadczenie do protokołu z dnia 7 października 1996 r., iż materiałów za tę kwotę tj. 55 ton cementu i 25.000 sztuk cegły białej oraz 8.000 sztuk cegły klinkierowej nie widział i nie jest w ich posiadaniu.

W odwołaniu od tej decyzji Paweł W. wnosząc o jej uchylenie, zarzucił obrazę art. 32 cytowanej ustawy o zobowiązaniach podatkowych, twierdząc że przepis ten odnosi się jedynie do podmiotów gospodarczych, a nie osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Tak więc pracownicy Urzędu Skarbowego nie mieli prawa dokonywać oględzin działki budowlanej oraz zgromadzonych przez niego materiałów budowlanych.

Ponadto skoro posiada rachunki na nabycie materiałów budowlanych na przyszłą budowę mieszkania, to zgadnie z art. 26 ust. 1 pkt 5 i ust. 6 miał prawo odliczyć określone w nich kwoty od dochodów.

Decyzją z dnia 28 marca 1997 r. Izba Skarbowa w O. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż w piśmie z dnia 15 lutego 1996 r. podatnik sam poinformował, że Mirosław O. oszukał go, w związku z czym prosi o stwierdzenie autentyczności rachunków na materiały budowlane. W wypadku stwierdzenia, iż są one sfałszowane zobowiązuje się zwrócić odliczony na podstawie rachunków nadpłacony podatek. Przeprowadzone w związku z tym czynności i oświadczenia samego podatnika doprowadziły do wniosku, iż nie miał on uprawnień do odliczenia kwot przeznaczonych na zakup ww. materiałów budowlanych od dochodów uzyskanych w roku 1994, ponieważ do czasu ukończenia postępowania nie rozpoczął budowy, nie odzyskał materiałów budowlanych, a posiadaną działkę sprzedał.

Tak więc brak jest podstaw do uznania za zasadne odliczenie wydatków wyłącznie na podstawie budzących wątpliwości rachunków.

Natomiast zarzut bezprawnego działania organów podatkowych w wypadku oględzin działki jest bezprzedmiotowy w sytuacji, gdy nie miało to żadnego wpływu na wynik sprawy. Fakt niezabudowania działki i braku materiałów budowlanych jest bowiem w sprawie bezsporny i wynika z treści aktu notarialnego i oświadczeń podatnika.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił obrazę art. 107 par. 3 i art. 167 Kpa oraz par. 16 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 stycznia 1995 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 7 poz. 33/, twierdząc, że przedstawione przez niego dokumenty były kompletne, a przedłożenie samych rachunków zakupu materiałów budowlanych uprawniało go do skorzystania z ulgi budowlanej.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymała swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga nie jest zasadna. Na mocy art. 26 ust. 1 pkt 5 lit. "b" cytowanej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu obowiązującym w roku 1994 odliczeniu od dochodu podlegały wydatki poniesione w roku podatkowym na cele mieszkaniowe, w tym na budowę budynku mieszkalnego. Jednakże zgodnie z art. 26 ust. 3 tejże ustawy chodziło o faktycznie poniesione wydatki. W sprawie natomiast jest bezspornym, a wynika to zarówno z wyjaśnień skarżącego jak i z aktu notarialnego świadczącego o sprzedaży działki budowlanej, iż materiały budowlane, o których mowa w przedstawionych przez niego rachunkach, nie zostały zużyte na budowę jego domu mieszkalnego. Co więcej Paweł W. nigdy nie wszedł w ich posiadanie, a wątpliwym jest czy te materiały rzeczywiście zostały zakupione, z uwagi na zastrzeżenia skarżącego co do autentyczności rachunków stwierdzających fakt umowy kupna-sprzedaży. Według oświadczeń Pawła W. kwoty w nich wymienione były przywłaszczone bądź wyłudzone przez wspólnika. Tak więc stanowią one ewentualnie przedmiot przestępstwa, który może być podstawą do wszczęcia procesu karnego oraz cywilnego, ale z całą pewnością nie są wydatkami na budowę budynku mieszkalnego. Przyjmując tok rozumowania Pawła W. należałoby uznać, że Skarb Państwa w części odpowiadałby finansowo, wprawdzie pośrednio, za skutki czynu niedozwolonego jego wspólnika a skarżący mógłby jednocześnie dochodzić odszkodowania od sprawcy przestępstwa i korzystać z ulgi podatkowej. Sam fakt posiadania rachunków natomiast na zakup materiałów budowlanych nie może być podstawą do korzystania z ulgi mieszkaniowej. Treść art. 26 cytowanej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pozwala na stworzenie swoistej koniunkcji, a mianowicie uzależnienie spełnienia warunków zastosowania tego przepisu od faktycznego wydatkowania określonych kwot na cele mieszkaniowe i potwierdzenie tego faktu, na mocy ustępu 6 tegoż przepisu, na podstawie dokumentów. Niespełnienie jednego z tych warunków powoduje niemożność skorzystania z określonej w tym artykule ulgi.

Niezasadnym jest również zarzut obrazy przez organy podatkowe art. 32 obowiązującej w tym czasie ww. ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Zgodnie z tym przepisem organy podatkowe były bowiem uprawnione do przeprowadzenia kontroli działalności zarobkowej osób fizycznych, a więc nie tylko prowadzących działalność gospodarczą, oraz posiadanych nieruchomości, jeżeli przeprowadzenie kontroli było niezbędne do ustalenia zobowiązań podatkowych, a w tym wypadku taka sytuacja zachodziła, jako że skorzystanie przez skarżącego z ulgi wpływało na wysokość podatku dochodowego od osób fizycznych. W niniejszej sprawie ponadto stan faktyczny ustalono nie na podstawie oględzin, ale w oparciu o oświadczenia Pawła W. i treść aktu notarialnego. Tak więc ewentualne uchybienie art. 32 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy nie miało żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia, a sama czynność organów podatkowych była bezprzedmiotowa z uwagi na wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku.