Uzasadnienie
Dnia 19 października 1995 r. Komendant Wojewódzki Policji w (...) skierował do Urzędu Skarbowego w S. tytuł wykonawczy nr (...) na należność za użytkowanie broni palnej w wysokości 401,72 zł wraz z odsetkami za zwłokę od dnia 28 października 1993 r. z wnioskiem o wyegzekwowanie należności od zobowiązanego Jerzego T. Dnia 29 listopada 1995 r. Jerzy T. zgłosił do organu egzekucyjnego zarzuty na postępowanie egzekucyjne. Wniósł o uznanie dokonanych czynności egzekucyjnych za nieważne, gdyż tytuł wykonawczy był bez podstawy prawnej. Jerzy T. podniósł, że tytuł wykonawczy, zgodnie z art. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być wystawiony tylko na podstawie decyzji lub postanowienia. Tymczasem w niniejszej sprawie nie toczyło się postępowanie administracyjne.
Urząd Skarbowy w S. postanowieniem z dnia 27 grudnia 1995 r. /nr US.VI-927/495/95/ odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Urzędu Skarbowego, tytuł wykonawczy został przez Komendanta Wojewódzkiego Policji wystawiony prawidłowo. Podana została podstawa prawna (...) oraz podstawa merytoryczna za użytkowanie broni.
Na powyższe postanowienie Jerzy T. wniósł zażalenie do Izby Skarbowej w (...), powtarzając argumenty z pisma zawierającego zarzuty na postępowanie egzekucyjne. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Izba Skarbowa w (...) postanowieniem z dnia 5 kwietnia 1996 r. /nr PN-2-92/178/96/ utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podniesiono, że ponieważ zarzuty dotyczyły nieistnienia obowiązku, organ egzekucyjny, zgodnie z art. 34 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska co do zasadności zgłoszonych zarzutów. Z pisma Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 6 marca 1996 r. wynika, że skierowana do egzekucji należność została ustalona prawidłowo, jest wymagalna i podlega egzekucji. Izba Skarbowa stwierdziła ponadto, że organ egzekucyjny zgodnie z art. 29 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji bada tylko z urzędu, czy skierowana do egzekucji należność podlega egzekucji administracyjnej. Nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności kwoty objętej tytułem wykonawczym. Ponieważ należność w niniejszej sprawie podlega egzekucji administracyjnej, postępowanie egzekucyjne jest prawidłowe.
Na postanowienie Izby Skarbowej w (...) Jerzy T. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, przytaczając swoje wcześniejsze argumenty.
Izba Skarbowa w (...) w odpowiedzi na skargę podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniosła o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie ma ustalenie charakteru prawnego opłaty za używanie broni palnej. Opłatę tę regulują przepisy zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 4 grudnia 1990 r. w sprawie odpłatności za używanie broni stanowiącej własność Państwa /M.P. nr 47 poz. 357; zm. M.P. z 1992 nr 18 poz. 138/, wydane na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych /Dz.U. nr 6 poz. 43/.
Paragraf 1 ust. 1 powoływanego zarządzenia stanowi, że od osoby fizycznej, której wydano pozwolenie na broń palną krótką i przydzielono do ochrony osobistej broń stanowiącą własność państwową, pobiera się za każdy rok używania broni opłatę w wysokości 100-krotnej /przed wejściem w życie zmiany z 1992 r. 50-krotnej/ kwoty wniesionej rocznej opłaty skarbowej od pozwolenia na broń.
Na podstawie powyższego przepisu można stwierdzić, że opłata za używanie broni palnej ma charakter opłaty administracyjnej wprowadzonej przepisami szczególnymi. Jest ona bowiem uiszczana na rzecz organów administracji państwowej /Policji/ jako dochód Skarbu Państwa /par. 2 ust. 4 powoływanego zarządzenia/. Jej wysokość nie ma związku z jakością i wartością broni ani z intensywnością jej używania, jest natomiast obliczana jako wielokrotność innego świadczenia publicznoprawnego opłaty skarbowej od pozwolenia na broń. Jest to więc świadczenie publicznoprawne o charakterze quasi-podatkowym i należy do grupy "opłat administracyjnych pobieranych przez organ administracji państwowej na podstawie odrębnych przepisów".
Wobec powyższego należy uznać, że do opłat za używanie broni stosuje się przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ zgodnie z par. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określenia właściwości organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych /Dz.U. nr 6 poz. 40 ze zm./.
Z art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./ wynika, że egzekucji administracyjnej podlegają m.in. podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Artykuł 3 tej ustawy natomiast stanowi, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów. Dalsza część art. 3 nie ma zastosowania do opłat za używanie broni palnej, gdyż nie jest to "inna należność pieniężna pozostająca w zakresie właściwości organów administracji rządowej i organów gminy" /art. 2/, lecz należność, do której stosuje się przepisy o zobowiązaniach podatkowych.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w (...) zawarła słuszne stwierdzenie, że obowiązek ponoszenia opłaty za używanie broni stanowiącej własność Skarbu Państwa wynika wprost z przepisów prawa, a jej wysokość jest określona w cytowanym zarządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 4 grudnia 1990 r. Stwierdzenie to jednak wyprowadziła z nieprawidłowych przesłanek, kwalifikując omawianą opłatę nie jako opłatę administracyjną, lecz jako "inną należność pieniężną pozostającą w zakresie właściwości organów administracji rządowej", oraz wyciągnęła z niego błędny wniosek, że "zarzuty wnoszącego skargę co do niewydania decyzji czy też postanowienia nie są uzasadnione".
Powoływana wyżej ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, która jak wykazano wyżej ma zastosowanie do opłat za używanie broni palnej, przewiduje w art. 5 różne sposoby powstawania zobowiązań podatkowych /i innych, do których ustawa ta ma zastosowanie/. W obecnej sytuacji podstawowym sposobem powstania tych zobowiązań jest ich powstanie z mocy prawa /art. 5 ust. 2 ustawy/. Jednakże w razie niewykonania przez zobowiązanego zobowiązania objętego przepisami tej ustawy mimo wystąpienia okoliczności określonych przepisami prawa właściwy organ wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania. Decyzja taka wprawdzie ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny /gdyż zobowiązanie i tak powstaje z mocy prawa/, jest jednak warunkiem sine qua non prowadzenia przeciw zobowiązanemu egzekucji administracyjnej. Teza ta znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie. W tym właśnie sensie wypowiedział się sąd w wyroku z dnia 4 marca 1993 r. /SA/Wr 1799/92 ONSA 1993 Nr 3 poz. 80/, w którym stwierdzono m.in., co następuje: "Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego obowiązku podatkowego do celów wykonania tego obowiązku w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji może być wyłącznie decyzja organu podatkowego /art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych.../; odnosi się to również do niepodatkowych należności budżetowych, do których mają zastosowanie przepisy o zobowiązaniach podatkowych". Stanowisko to w doktrynie akceptują m.in. B. Brzeziński, M. Kalinowski, A. Olesińska /Zobowiązania podatkowe. Komentarz do ustawy, Toruń 1995, str. 37 38/.
Konkludując, organy skarbowe naruszyła w rozpatrywanej sprawie przepisy zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 4 grudnia 1990 r. w sprawie odpłatności za używanie broni stanowiącej własność Państwa /M.P. nr 47 poz. 357; zm. M.P. z 1992 nr 18 poz. 138/ przez niewłaściwą ich wykładnię co do charakteru opłaty za używanie broni palnej. Sąd wywiódł, że opłata ta ma charakter opłaty administracyjnej, pobieranej przez organ administracji państwowej na podstawie odrębnych przepisów, a więc na podstawie par. 1 pkt 5 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. /Dz.U. nr 6 poz. 40 ze zm./ mają do niej zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych. W tej sytuacji niedopuszczalne jest prowadzenie egzekucji administracyjnej tych należności bez wydania wcześniejszej decyzji określającej ich wysokość /na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/, będącej warunkiem wystawienia tytułu wykonawczego. Prowadzenie egzekucji administracyjnej bez wcześniejszego wydania przez odpowiednie organy takiej decyzji narusza art. 3 i art. 29 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm. /.
Powyższe naruszenia prawa, mające istotny wpływ na wynik sprawy, uzasadniają uchylenie zaskarżonego postanowienia Izby Skarbowej oraz poprzedzającego je postanowienia Urzędu Skarbowego w S. na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 55 ust. 1 tej ustawy.