Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 2 lutego 1994 r., III SA 772/93

Teza

Wszystkie czynności cywilnoprawne mające postać umów sprzedaży rzeczy i praw majątkowych podlegają opłacie skarbowej /art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./.

Na mocy par. 63 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 1992 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 53 poz. 253/ zwolnieniu od opłaty podlega przeniesienie własności nieruchomości na cele rolnicze. Chodzi o sytuacje gdzie nieruchomość, stanowiąca część gospodarstwa rolnego, wejdzie w skład gospodarstwa rolnego nabywcy. W innych wypadkach należy przyjąć, że przeniesienie własności nastąpiło na cele nierolnicze i będzie obciążone opłatą skarbową.

Niepobranie przez płatnika podatku nie powoduje uchylenia obowiązku podatkowego ciążącego na podatniku.

Sentencja

1. oddala skargę w przedmiocie opłaty skarbowej.

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa w O. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w O., którą ustalono Annie i Henrykowi K. od czynności cywilnoprawnej - umowy kupna sprzedaży nieruchomości - opłatę skarbową w kwocie 1 mln zł. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

Aktem notarialnym z dnia 10 września 1992 r. podatnicy nabyli od Janusza P. wydzieloną z jego gospodarstwa rolnego działkę o powierzchni 16 arów.

Notariusz - będący płatnikiem - nie pobrał od tej czynności opłaty skarbowej, powołując się na par. 63 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 1992 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 53 poz. 253/.

Zdaniem organów podatkowych przepis ten nie miał w sprawie zastosowania. Działka - z chwilą jej wyodrębnienia - nie stanowi gospodarstwa rolnego ani też takiej jego części, która by mogła stanowić zorganizowaną całość gospodarczą. Definicję gospodarstwa rolnego zawiera art. 55 Kodeksu cywilnego. Obszar działki, jej położenie /przy jeziorze z zastrzeżoną możliwością cumowania sprzętu pływającego/ wskazuje na przeznaczenie działki. Ewentualne korzyści z prowadzonych upraw przy tej okazji nie dają podstaw do uznania, iż jest to gospodarstwo rolne.

Wymieniona wyżej czynność cywilnoprawna podlegała zatem opłacie skarbowej - stosownie do art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ i par. 58 ust. 1 pkt 1 cyt. wyżej rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy.

W skardze na powyższą decyzję Anna i Henryk K. podnieśli, że w sytuacji gdy nieruchomość nie zmieniła swego przeznaczenia, bo nadal użytkowana jest rolniczo, zwolnienie od opłaty skarbowej było słuszne, a postępowanie notariusza prawidłowe. Interpretacja narzucona przez Ministerstwo Finansów w piśmie z dnia 29 lipca 1993 r. adresowanym do Izb Skarbowych jest wykładnią rozszerzającą i w zw. z tym błędną. Wobec powyższego skarżący wnieśli o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.

Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zasadą, wynikającą z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o opłacie skarbowej jest, że czynności cywilnoprawne mające postać umów sprzedaży rzeczy i praw majątkowych podlegają tej opłacie. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa w sprawach podatkowych wszelkie odstępstwa od zasady powszechności - opodatkowania podlegają ścisłej, a nie rozszerzającej /lub ścieśniającej/ wykładni.

Par. 63 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie opłaty skarbowej w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia umowy notarialnej /10 wrzesień 1992 r./ stanowił, że zwalnia się od opłaty skarbowej m.in. /pkt 1/ przeniesienie własności gospodarstwa rolnego lub jego części (...). Zwolnienie nie obejmowało sytuacji, gdy przeniesienie to nastąpiło "na cele nierolnicze".

Gdyby przyjąć argumentację zaprezentowaną w odwołaniu i skardze, to podzielenie przez J. P. jego niemal 12 hektarowego gospodarstwa na kilkadziesiąt działek, obszarowo równych działce skarżących, nie oznaczałoby zmiany przeznaczenia gruntu a umowy sprzedaży byłyby wolne od opłat skarbowych. Nie wiadomo tylko, jaki interes miałoby Państwo w zwolnieniu od opłaty właścicieli działek o atrakcyjnym /w pobliżu jeziora/ położeniu, co do których przeznaczenia na cele rekreacyjne nie może być wątpliwości. Trudno uznać twierdzenie skarżących co do sposobu użytkowania działki za złożone w dobrej wierze. Trudno również zrozumieć niepobranie w takiej sytuacji opłaty przez płatnika - notariusza. Sprawy tego rodzaju były już niejednokrotnie rozstrzygane przez Naczelny Sąd Administracyjny, jeszcze na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 27 lutego 1989 r. /Dz.U. nr 9 poz. 52 ze zm./ który zawierał analogiczne unormowanie /par. 52 pkt 2/ Sąd wyjaśniał /por. wyrok z dnia 16 lipca 1992 r. III SA 729/92/ że celem odstępstwa od zasady objęcia opłatą skarbową przeniesienia własności wszystkich nieruchomości jest nieobciążanie tą opłatą produkcji rolnej. Przeniesienie własności na cele rolnicze ma miejsce wtedy, gdy nieruchomość, stanowiąca część gospodarstwa rolnego, wejdzie w skład gospodarstwa rolnego nabywcy /o ile nie stanowi sama gospodarstwa rolnego/. W przeciwnym wypadku należy uznać, że przeniesienie własności nastąpiło na cele nierolnicze.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, co wyłączało możliwość zwolnienia od opłaty skarbowej.

Jedyny problem prawny, który budził wątpliwość dotyczył kwestii, kto powinien być obciążony niepobranym podatkiem /opłatą skarbową/ płatnik - stosownie do art. 15 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, czy podatnicy.

Sąd - w obecnym składzie orzekającym prezentuje pogląd /zbieżny z uchwałą SN z dnia 21 stycznia 1988 r. III AZP 16/87 - OSPiKA 1989 z. 4 poz. 84, że nie pobranie przez płatnika podatku nie powoduje uchylenia obowiązku podatkowego ciążącego na podatniku. Ponieważ tego rodzaju zarzutu skarżący nie podnieśli, nie zachodzi potrzeba bliższego uzasadniania tego poglądu.

Zaskarżona decyzja odpowiada prawu a tym samym skarga jako bezzasadna, podlegała oddaleniu /art. 207 par. 5 Kpa/.