Uzasadnienie
Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. "(...)" z siedzibą w W. udzieliła na podstawie umowy z dnia 18 listopada 1992 r. Przedsiębiorstwu Handlowemu "E." str.c. pożyczki w wysokości 200 mln zł, od której nie uiszczono opłaty skarbowej.
Urząd Skarbowy w W. decyzją z dnia 23 września 1993 r. wymierzył od powyższej umowy opłatę skarbową w wysokości 4 mln zł.
Pożyczkobiorca pismem z dnia 26 października 1993 r. domagał się stwierdzenia nieważności wymienionej wyżej decyzji, gdyż zawarta umowa pożyczki jest zwolniona od opłaty skarbowej na mocy par. 68 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 1992 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 53 poz. 253 ze zm./. Zdaniem pożyczkobiorcy, pożyczkodawca udzielił pożyczki w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej i - choć nie jest bankiem - może bez zezwolenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego udzielać pożyczek na podstawie art. 720 Kc.
Izba Skarbowa w (...) decyzją z dnia 13 grudnia 1993 r., wydaną na podstawie art. 156 i 157 par. 3 Kpa, odmówiła wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji Urzędu Skarbowego w W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe /Dz.U. 1992 nr 72 poz. 359 ze zm./ udzielanie i zaciąganie kredytów i pożyczek pieniężnych jest czynnością bankową, do której dokonywania uprawnione są banki na podstawie ust. 2 tego artykułu. Mogą je wykonywać na mocy art. 11 ust. 5 prawa bankowego również jednostki organizacyjne nie będące bankami, jeżeli zostały do tego uprawnione na podstawie ustawy, a także - stosownie do art. 111 tej ustawy - spółki prawa handlowego mające zezwolenie Prezesa Narodowego Banku Polskiego. Wprawdzie Agencja Rozwoju Regionalnego prowadziła działalność gospodarczą w zakresie udzielania pożyczek, jednakże pożyczki te nie są zwolnione od opłaty skarbowej na podstawie par. 68 ust. 2 pkt 2 cytowanego rozporządzenia z 1992 r. z powodu braku zezwolenia Prezesa NBP na prowadzenie tego rodzaju działalności. W tym stanie prawnym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w W. W odwołaniu od tej decyzji podtrzymano żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w W. oraz ponowiono argumenty przytoczone w piśmie wszczynającym postępowanie w sprawie.
Minister Finansów decyzją z dnia 6 maja 1994 r., wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z równoczesnym podtrzymaniem jej podstawy faktycznej i prawnej.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Agencja Rozwoju Regionalnego zarzuciła, że pogląd prawny wyrażony w decyzji organu odwoławczego nie jest trafny. Działalność w zakresie udzielania pożyczek nie jest zastrzeżona wyłącznie dla banków. Ta forma umów cywilnoprawnych, przewidziana w kodeksie cywilnym /art. 720/, jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym. Każdy podmiot gospodarczy, zgodnie z art. 11 ust. 5 prawa bankowego, może udzielać pożyczek, jeśli jest do tego uprawniony przez ustawę - kodeks cywilny. Prezes NBP nie określił dotychczas w porozumieniu z Ministrem Finansów trybu wydawania zezwoleń spółkom prawa handlowego na wykonywanie niektórych czynności bankowych i dlatego tego rodzaju wnioski nie są przez NBP rozpatrywane. Pożyczka udzielona Przedsiębiorstwu "E." jest zwolniona od opłaty skarbowej na mocy par. 68 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 1992 r.
W odpowiedzi na skargę nie znaleziono podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle niespornego stanu faktycznego sprawy skarga nie jest uzasadniona. Banki, będące samodzielnymi i samofinansującymi się jednostkami organizacyjnymi, spełniają doniosłą rolę w rozwoju rynku pieniężnego. Ta szczególna rola banków, wyrażająca się w spełnianiu pieniężno-handlowej funkcji kapitału, polega między innymi na tym, że zasadą jest, iż do zakresu ich działalności należy wykonywanie pewnych czynności nazwanych w prawie bankowym "czynnościami bankowymi", których prawidłowa realizacja decyduje o bezpieczeństwie obrotu bankowego /art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe - Dz.U. 1992 nr 72 poz. 359 ze zm./.
Prawo bankowe jednak przewiduje dwa wyjątki od powyższej zasady: niektóre czynności bankowe mogą być wykonywane przez jednostki organizacyjne nie będące bankami, jeżeli zostały do tego uprawnione na podstawie ustawy /art. 11 ust. 5/, niektóre zaś przez spółki prawa handlowego, jeżeli uzyskały one zezwolenie Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydane w porozumieniu z Ministrem Finansów /art. 111 ust. 1 i 2/.
Z analizy przytoczonych przepisów prawa bankowego wynika, że spółka prawa handlowego może wykonywać niektóre czynności bankowe - i to bez względu na treść umowy spółki - tylko wówczas, gdy uzyskała stosowne zezwolenie Prezesa NBP, w którym określono rodzaj tych czynności i szczegółowe warunki ich wykonywania. Brak takiego zezwolenia powoduje, że spółka prawa handlowego, udzielająca pożyczek pieniężnych, to jest wykonująca jedną z czynności bankowych, o których mowa w art. 11 ust. 1 prawa bankowego, nie może być uznana za podmiot gospodarczy "prowadzący działalność w zakresie (...) udzielania pożyczek" w rozumieniu par. 68 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 1992 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 53 poz. 253 ze zm./. W konsekwencji tego umowy pożyczki zawarte przez spółkę prawa handlowego nie mającą stosownego zezwolenia Prezesa NBP podlegają opłacie skarbowej na zasadach ogólnych. Skoro skarżąca Agencja, będąca spółką prawa handlowego, nie miała zezwolenia Prezesa NBP na wykonywanie czynności bankowych, to zawarta przez nią umowa pożyczki z Przedsiębiorstwem "E." podlega opłacie skarbowej na mocy art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "c" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ w związku z par. 68 ust. 1 cytowanego rozporządzenia z 1992 r. Żądanie więc stwierdzenia nieważności decyzji wymierzającej taką opłatę nie było uzasadnione.
W tej sytuacji organ administracji I instancji powinien był na mocy art. 158 par. 1 Kpa odmówić stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w W., a nie - jak błędnie sformułowano osnowę decyzji - odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może nastąpić wtedy, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot nie będący stroną w sprawie albo gdy wniosła je strona nie mająca zdolności do czynności prawnych i brak jest równocześnie podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu.
Ze względu jednak na prawidłowe uzasadnienie kwestionowanych w sprawie decyzji uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy /art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa/ i nie mogło spowodować wzruszenia zaskarżonej decyzji. Z podanych wyżej przyczyn skargę należało oddalić na mocy art. 207 par. 5 Kpa.
Rozpatrując powyższą sprawę, stwierdzono istotne uchybienie w funkcjonowaniu Narodowego Banku Polskiego, które wymaga zasygnalizowania w trybie art. 214 Kpa. Wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 11[1] ust. 3 prawa bankowego w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 14 lutego 1992 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe i niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 20 poz. 78/ Prezes Narodowego Banku Polskiego nie określił w drodze zarządzenia trybu wydawania zezwoleń spółkom prawa handlowego na wykonywanie niektórych czynności bankowych, co powoduje niedopuszczalną praktykę odmawiania rozpatrywania wniosków tych spółek o wydanie takiego zezwolenia /pismo dyrektora Departamentu Licencji Bankowych NBP nr L.B/II/1025/93 z dnia 17 listopada 1993 r., skierowane do skarżącej Agencji/.