Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 12 stycznia 1999 r., III SA 846/97

Teza

Złożenie oświadczenia o wyborze zwolnienia od podatku VAT według ustalonego wzoru jest warunkiem materialnoprawnym zwolnienia od tego podatku. Wspomniany wzór ustalony został w formularzu VAT-6, a więc oświadczenie nie może być złożone w dowolnej formie.

Uzasadnienie

W dniu 21.10.1996 r. pracownicy Urzędu Skarbowego w P. dokonali kontroli podatkowej w firmie Zbigniewa G. w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w 1995 r.

Ustalone zostało, iż Zbigniew G. faktycznie rozpoczął tę działalność w dniu 3 stycznia 1995 r. w zakresie tzw. małej gastronomii na jednej ze stacji podwarszawskiej kolei dojazdowej i w tymże dniu w książce ewidencji przychodów wykazał utarg na kwotę 31 zł. W trakcie kontroli ustalono, że podatnik nie okazał zgłoszenia rejestracyjnego w zakresie podatku od towarów i usług ani też nie złożył oświadczenia o wyborze zwolnienia od tego podatku.

W oparciu o ustalenia tej kontroli Urząd Skarbowy w P. decyzją z dnia 23.12.1996 r. określił zobowiązanie w podatku od towarów i usług za dwanaście miesięcy 1995 r. stwierdzając, że Zbigniew G. w okresie od 3 stycznia do 22 grudnia 1995 r. był podatnikiem podatku od towarów i usług. Podatek ten określony został w oparciu o dane o sprzedaży wynikające z ewidencji przychodów prowadzonej przez podatnika dla potrzeb podatku dochodowego zryczałtowanego.

Decyzję doręczono podatnikowi w dniu 10.01.1997 r.

W dniu 20 stycznia 1997 r. Zbigniew G. złożył wniosek o wznowienie postępowania wywodząc, że odnalazł w Urzędzie Skarbowym W. oświadczenie VAT-6 o wyborze zwolnienia od opodatkowania podatkiem od towarów i usług wypełnione z datą 4.01.1995 r. i z tą datą zarejestrowane w kancelarii tegoż Urzędu.

W dniu 24.01.1997 r. podatnik złożył odwołanie od decyzji wymiarowej i powołując się na kserokopię deklaracji VAT-6 domagał się uchylenia decyzji jako krzywdzącej w aspekcie jednodniowego opóźnienia ze złożeniem tejże deklaracji.

Urząd Skarbowy decyzją z dnia 19.02.1997 r. odmówił wznowienia postępowania oraz uchylenia swej decyzji z dnia 23.12.1996 r. stwierdzając, że z uwagi na fakt wniesienia odwołania decyzja wymiarowa nie była prawomocna.

Izba Skarbowa nie uwzględniła zarzutów odwołania i decyzją z dnia 12.05.1997 r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy nie negując okoliczności złożenia oświadczenia na druku VAT-6 stwierdził jako bezsporny fakt dokonania pierwszej sprzedaży w dniu 3 stycznia 1995 r. Izba Skarbowa stwierdziła następnie, iż podatnicy objęci zwolnieniem fakultatywnym z art. 14 ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług są zwolnieni od tego podatku jedynie wtedy, gdy złożą urzędowi skarbowemu przed dniem dokonania pierwszej sprzedaży pisemne oświadczenie o wyborze zwolnienia.

Izba uznała zatem, iż niedopełnienie wskazanego wyżej obowiązku musiało skutkować utrzymaniem w mocy decyzji Urzędu Skarbowego. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zbigniew G. postawił zarzut drastycznego stosowania prawa o sformalizowanym charakterze. Jego zdaniem, jednodniowe opóźnienie w wyborze zwolnienia od podatku VAT nie powinno wywołać drastycznych sankcji finansowych zwłaszcza, że organ podatkowy do którego był wnoszony podatek zryczałtowany nie zwrócił w stosownej porze uwagi o braku rozliczeń w systemie podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga nie jest zasadna.

Ustawą z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ wprowadzony został powszechny, wieloszczeblowy podatek od towarów i usług, który zastąpił obowiązujący do dnia 5 lipca 1993 r. podatek obrotowy.

Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają czynności opodatkowane, a w tym sprzedaż towarów i odpłatne świadczenia usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania /dostarczenia/ towaru lub wykonania usługi. Z niekwestionowanego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż skarżący we wtorek dnia 3 stycznia 1995 r. uruchomił punkt gastronomiczny i tegoż dnia dokonał sprzedaży towarów dla konsumentów na dworcu warszawskiej kolei dojazdowej. Tak więc z chwilą wydania pierwszego posiłku powstał obowiązek podatkowy przewidziany w art. 6 cytowanej ustawy.

Instytucja podatku od towarów i usług jako podatku wieloszczeblowego przynosi korzyści dla podatnika w postaci możliwości obniżenia podatku, jego zmniejszenia /art. 19 i art. 20 ustawy/ oraz pozwala na uzyskanie zwrotu różnicy podatku w określonych sytuacjach /art. 21 ustawy/.

Z uzyskaniem owych korzyści łączy się jednak wiele obowiązków ewidencyjnych, obowiązków w zakresie prowadzenia kas rejestrujących, obowiązków w zakresie wystawiania faktur lub rachunków, co wymaga dokonywania szeregu czynności rejestracyjnych i czynności finansowo-księgowych.

Ustawa przewiduje możliwości zwolnienia od podatku. Zwolnienia podmiotowe określone zostały w art. 14 tejże ustawy.

Dotyczy ona także podatników prowadzących działalność na niewielką skalę, chcących uniknąć prowadzenia dość skomplikowanej rachunkowości.

Art. 14 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym stanowi, że podatnik rozpoczynający czynności opodatkowane w ciągu roku podatkowego /w tym wypadku roku kalendarzowego/, może wybrać zwolnienie od podatku, jeżeli przewidywana przez niego wartość sprzedaży nie przekroczy kwoty wymienionej w ust. 1 pkt 1, przy czym tenże podatnik przed dniem dokonania pierwszej sprzedaży, obowiązany jest do złożenia w urzędzie skarbowym pisemnego oświadczenia o wyborze zwolnienia.

Złożenie oświadczenia według ustalonego wzoru jest warunkiem materialnoprawnym zwolnienia od VAT. Wspomniany wyżej wzór ustalony został w formularzu VAT-6, a więc oświadczenie nie może być złożone w dowolnej formie.

Niedopełnienie warunku złożenia oświadczenia o wyborze zwolnienia od podatku, od którego ustawa uzależnia możliwość korzystania ze zwolnienia od podatku VAT powoduje, że podmiot staje się podatnikiem podatku od towarów i usług ze wszystkimi tego konsekwencjami.

Uprawnienie o wyborze zwolnienia wynika z prawa powszechnie obowiązującego, prawidłowo opublikowanego. Rzeczą podatnika jest zapoznać się z przepisami prawa, jeżeli chce on prowadzić działalność gospodarczą.

Zbigniew G. podjął działalność na początku 1995 r., a więc po półtorarocznym obowiązywaniu ustawy o podatku od towarów i usług. W skardze podnosi on kwestię zbyt drastycznych skutków podatkowych w aspekcie jednodniowego spóźnienia ze złożeniem deklaracji VAT-6.

W sprawie nie może być jednak mowy o spóźnieniu czynności podatnika, lecz chodzi o niedopełnienie obowiązków ustawowych. Zobowiązanie w podatku od towarów i usług powstaje z chwilą zaistnienia okoliczności, z którymi przepisy prawa łączą powstanie takiego zobowiązania. Wynika to wprost z treści art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./.

Organ podatkowy nie ma obowiązku dokonywania kontroli u podatnika rozpoczynającego działalność gospodarczą celem sprawdzenia jakiemu obowiązkowi podatkowemu on podlegał czy w ogóle obowiązek podatkowy realizuje, jeśli podatnik jest obowiązany sam obliczyć i wpłacić podatek /art. 18 ust. 2 cytowanej ustawy/. Organ podatkowy zobowiązany jest natomiast wydać decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego w razie niewykonania przez podatnika tego zobowiązania mimo zaistnienia okoliczności, z którymi ustawa wiąże powstanie zobowiązania podatkowego /art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/.

Nie jest zatem zasadny zarzut skargi o braku reakcji urzędu skarbowego w trakcie trwania roku podatkowego na brak składania miesięcznych deklaracji VAT. Urząd Skarbowy miał prawo przypuszczać, iż podatnik wybrał zwolnienie od podatku VAT jeśli odprowadzał podatek dochodowy zryczałtowany.

Reasumując powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego a jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym.

A zatem na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skarga podlegała oddaleniu.