Uzasadnienie
Decyzją z dnia 17 stycznia 1995 r. Urząd Skarbowy w Sz. orzekł odpowiedzialność Henryki Krystyny L. za zobowiązania Przedsiębiorstwa Produkcji Spożywczej "L." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z tytułu podatku od towarów i usług w wysokości 2.162,30 zł i z tytułu podatku akcyzowego w wysokości 5.930,00 zł, wraz z odsetkami.
W uzasadnieniu Urząd Skarbowy stwierdził, że Henryka Krystyna L. jest wspólnikiem wymienionej wyżej spółki i ma prawo uczestniczyć w podziale zysku w 1,0678 procent. Zgodnie z art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ wspólnik odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki z tytułu podatków w takiej części, w jakiej ma prawo uczestniczyć w podziale zysku. Skoro na spółce "L." ciążą zobowiązania z tytułu podatków od towarów i usług w wysokości 202.500,30 zł, a z tytułu podatku akcyzowego w wysokości 555.345,90 zł, Henryka Krystyna L. odpowiada za 1,0678 procent tych kwot. Jako podstawę prawną decyzji Urząd Skarbowy powołał art. 40 ust. 1 w związku z art. 47 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Henryka Krystyna L. odwołała się od wspomnianej decyzji, akcentując, że "drobny" udziałowiec nie miał wpływu na poczynania Zarządu i Rady Nadzorczej spółki. Zarząd i Rada zawiązali spółkę cywilną "L.-P.", co pozwoliło im ominąć podatki, a odpowiedzialnością obciążyć wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Nikt zresztą nie pouczył wspólników o wejściu w życie przepisów wprowadzających ich odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki. W odwołaniu przedstawiono także warunki życiowe i materialne strony odwołującej się.
Przytoczone argumenty nie przekonały Izby Skarbowej w (...), która decyzją z dnia 15 maja 1995 r. utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniosła, że jedyną przesłanką odpowiedzialności wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania podatkowe spółki jest fakt posiadania udziałów, dających prawo uczestnictwa w podziale zysku. Na tę odpowiedzialność nie ma żadnego wpływu okoliczność, iż udziały posiadane przez stronę odwołującą się nie gwarantowały realnego oddziaływania na sprawy gospodarcze spółki. Z kolei organy podatkowe nie są uprawnione badać, które osoby przyczyniły się do zadłużenia. Treść art. 47 ustawy o zobowiązaniach podatkowych była ogłoszona w Dzienniku Ustaw, a zatem każdy - przy dołożeniu zwykłej staranności - mógł się z nią zapoznać. Henryka Krystyna L. wniosła od Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Izby Skarbowej, powtarzając zarzuty z odwołania i zarzucając naruszenie przepisów prawa, w tym kodeksu postępowania administracyjnego. W skardze podniesiono ponadto, że spółka cywilna sprzedawała towary wyprodukowane przez wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a kontrola NIK wykazała wiele związanych z tym nieprawidłowości. Toczy się także postępowanie w prokuraturze. Urząd Skarbowy przyczynił się do szkody, bezzasadnie odraczając spółce z o.o. należności podatkowe. Strona skarżąca podniosła wreszcie, że powstałe zadłużenie należy pokrywać w pierwszej kolejności z majątku spółki, a nie z majątku jej wspólników.
Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przede wszystkim należy zauważyć, że organy podatkowe obu instancji nie ustaliły faktów istotnych z punktu widzenia art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486/. Przepis ten nakazuje organowi podatkowemu odstąpić od orzeczenia odpowiedzialności podatkowej ze względu na zasady współżycia społecznego lub inne ważne względy gospodarcze. Kategoryczne sformułowanie przepisu /"odstąpi", a nie "może odstąpić"/ powoduje, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej obowiązkiem organu podatkowego jest rozważenie, czy nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Z kolei pojęcie "zasad współżycia społecznego" lub "ważnych względów gospodarczych" ma zakres tak szeroki, że nie można przejść do porządku nad faktami przytoczonymi przez stronę w rozpatrywanej sprawie. W szczególności chodzi o ustalenie, czy fakty te istotnie miały miejsce, oraz o rozważenie, jaki mogły mieć wpływ na odpowiedzialność strony skarżącej.
Wprawdzie w wyroku z dnia 2 lutego 1994 r. /III SA 1221/93/ Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że odpowiedzialność wspólników określona w art. 47 ust. 2 omawianej ustawy ma szerszy zakres niż odpowiedzialność osób, o których mowa w art. 40, jednakże obecnie poglądu tego Sąd nie podtrzymuje. Wykładnia gramatyczna art. 40 ust. 1 prowadzi do wniosku, że przepis ten ma zastosowanie do każdej osoby trzeciej, co do której przepis rangi ustawowej wprowadza odpowiedzialność za zaległości podatkowe podatnika. Przedstawiając tę tezę w postaci zapisu matematycznego, można by powiedzieć, że art. 40 postawiono w tej ustawie przed nawiasem, wewnątrz którego umieszczono różne przepisy, w tym także art. 47 ust.
- W takim ujęciu systemowym przez pojęcie "zobowiązania spółki z tytułu podatków" należy rozumieć zobowiązania z tytułu zaległości podatkowych, w znaczeniu, jakie nadaje im art. 40 omawianej ustawy.
W konsekwencji należy przyjąć, że w stosunku do strony skarżącej miał zastosowanie także ustęp 3 art. 40, a zatem organy podatkowe bezzasadnie obciążyły ją odsetkami należnymi od spółki.
Mając na względzie przytoczone okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone decyzje na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 208 Kpa w związku z art. 68 wymienionej wyżej ustawy.