Uzasadnienie
Decyzją z dnia 26 maja 1986 nr HZ. 3-9226-182/86 wydaną z upoważnienia Ministra Finansów została utrzymana w mocy decyzja Izby Skarbowej z dnia 19 marca 1986 r., odmawiająca umorzenia Przedsiębiorstwu Zagranicznemu "T" odsetek za zwłokę za lata 1983-1984 w wysokości 760.035 zł. W uzasadnieniu decyzji ustosunkowano się do argumentów podniesionych w odwołaniu od decyzji Izby Skarbowej, dotyczących zarówno zasadności naliczenia odsetek za zwłokę, jak i względów społeczno-gospodarczych, o których mowa w art. 31 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./. W ocenie organów podatkowych odsetki za zwłokę zostały naliczone zasadnie, gdyż w myśli powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów rozporządzeń Ministra Finansów z dnia 13 stycznia 1982 r. w sprawie zaliczek na podatki obrotowy i dochodowy /Dz.U. nr 4 poz. 29/ oraz w sprawie przedpłat na podatki obrotowy i dochodowy oraz na opłatę skarbową z tytułu wykonywania rzemiosła /Dz.U. nr 4 poz. 30 i z 1984 nr 16 poz. 73/ przedsiębiorstwo było obowiązane do uiszczania miesięcznych zaliczek na te podatki w wysokości odpowiedniej do obrotu i dochodu osiągniętego w danym miesiącu. Zmniejszenie tych zaliczek o kwoty przedpłat, które powinny być przekazane przez kontrahentów będących jednostkami gospodarki uspołecznionej jako płatników, mogło nastąpić tylko po otrzymaniu od płatnika wykazu pobranych przedpłat /par. 5 ust. 2 cytowanego rozporządzenia w sprawie przedpłat/. Niewpłacenie przez płatników w terminie należnych przedpłat nie upoważniało przedsiębiorstwa do potrącania ich z bieżących należności podatkowych, to jest zaliczek.
W tej sytuacji, ponieważ od początku 1983 r. wpłacane przez przedsiębiorstwo zaliczki na podatki obrotowy i dochodowy nie uwzględniały niewpłaconych przez płatników przedpłat, powstała zaległość podatkowa w rozumieniu art. 19 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, od której to zaległości pobiera się - zgodnie z art. 20 tej ustawy - odsetki za zwłokę. Oceniając zasadność umorzenia w aspekcie względów społecznych lub gospodarczych, podano w zaskarżonej decyzji, że finansowanie działalności eksploatacyjnej i rozwojowej przedsiębiorstwa nie może odbywać się kosztem Skarbu Państwa, przez płacenie zaliczek mniejszych niż wynika to z obowiązujących przepisów, mających jednakowe zastosowanie do wszystkich jednostek gospodarki nie uspołecznionej. Stwierdzenia przedsiębiorstwa o zagrożeniu jego bytu gospodarczego nie uznano za odpowiadające rzeczywistości, ponieważ w latach 1983-1984 przedsiębiorstwo osiągnęło łączny dochód, po opodatkowaniu, w wysokości około 67 mln zł przy dochodzie brutto około 73 mln zł. Uiszczenie zatem odsetek w wysokości 760 tys. zł nie miało istotnego wpływu na sytuację finansową przedsiębiorstwa.
W skardze na tę decyzję Ministra Finansów Przedsiębiorstwo Zagraniczne "T" zarzuca naruszenie art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych oraz par. 1 ust. 2 i par. 5 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie przedpłat na podatki obrotowy i dochodowy przez bezpodstawne przyjęcie, że przedsiębiorstwo było zobowiązane do zapłacenia odsetek za zwłokę z powodu nieterminowego obliczenia, pobrania i wpłaty przez jednostki gospodarki uspołecznionej przedpłat na te podatki, podczas gdy te jednostki, a nie przedsiębiorstwo, popadały w zwłokę. Ponadto w skardze zarzucono naruszenie art. 15 i 156 par. 1 Kpa, wyrażające się tym, że zaskarżoną decyzją powinna być stwierdzona nieważność decyzji Izby Skarbowej z dnia 19 marca 1986 r., albowiem w tej samej sprawie Izba Skarbowa decyzją z dnia 9 października 1984 r. uchyliła decyzję Urzędu Skarbowego w W. z dnia 9 lipca 1984 r. i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania; obecnie sama rozstrzygnęła tę sprawę jako organ I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotem zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej przez nią w mocy decyzji Izby Skarbowej w W., była odmowa umorzenia odsetek za zwłokę, orzeczona na podstawie art. 31 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./. W ramach kontroli zgodności decyzji administracyjnych z przepisami prawa należało rozważyć, czy wydane w niniejszej sprawie decyzje były zgodne z dyrektywami wymienionymi w art. 31 tej ustawy, jak również, czy nie naruszono przepisów o postępowaniu w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
Argumenty, które zdaniem skarżącego przedsiębiorstwa przemawiały za umorzeniem odsetek za zwłokę, były dwojakiego rodzaju: przedsiębiorstwo uznawało, że odsetki nie powinny być naliczone, w zwłoce bowiem pozostawali jego kontrahenci obowiązani do przekazywania przedpłat; ponadto - wniosek o umorzenie przedsiębiorstwo motywowało względami natury gospodarczej i społecznej.
Pierwszy z tych zarzutów zasadnie został uznany przez organy administracji za chybiony. W myśl bowiem par. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 13 stycznia 1982 r. w sprawie zaliczek na podatki obrotowy i dochodowy /Dz.U. nr 4 poz. 29/ skarżące przedsiębiorstwo było obowiązane wpłacać miesięczne zaliczki na te podatki w pełnej wysokości od osiągniętych obrotów i dochodów, a kwoty przedpłat mogło potrącać tylko wtedy, gdyby otrzymało od płatnika wykaz pobranych przedpłat /par. 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 13 stycznia 1982 r. w sprawie przedpłat na podatki obrotowy i dochodowy oraz na opłatę skarbową z tytułu wykonywania rzemiosła - Dz.U. nr 4 poz. 30/. Potrącanie przedpłat z sum miesięcznych zaliczek bez udokumentowania ich pobrania przez płatników powodowało zwłokę przedsiębiorstwa, co uzasadniało naliczenie odsetek od sumy brakujących zaliczek. W związku z powyższym nie mógł być uznany za uzasadniony zarzut naruszenia art. 14 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Wprawdzie za trafny należy uznać pogląd wyrażony w skardze, że art. 14 ust. 2 tej ustawy nie przewiduje solidarnej odpowiedzialności podatnika i płatnika, ale należy zauważyć, że każdy z tych podmiotów, to jest podatnik /art. 14 ust. 1/ i płatnik /art. 14 ust. 2/, ponosi samodzielnie odpowiedzialność za niewykonanie ciążących na nich obowiązków podatkowych. Niewywiązywanie się płatników z obowiązku pobrania przedpłat na podatki obrotowy i dochodowy nie zwalnia podatnika z obowiązku uiszczania w terminie i we właściwej wysokości zaliczki na te podatki.
Drugi argument za umorzeniem odsetek, podnoszony przez przedsiębiorstwo, dotyczył względów natury gospodarczej i społecznej - zmierzał do wykazania, że wpłacenie w pełnej wysokości, a jednocześnie pobranie i przekazanie przedpłat przez płatników łącznie z podatkiem dochodowym, spowodowałoby niezwykle trudną sytuację finansową przedsiębiorstwa. W związku z tym należy zauważyć, że art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych uprawnia /a nie zobowiązuje/ organy podatkowe i Ministra Finansów do umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowych w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych. Z brzmienia tego przepisu wynika, że ustawodawca pozostawił uznaniu organów rozstrzygających, czy w konkretnym stanie faktycznym zaległość powinna być umorzona i w jakim zakresie, jak również ocenę co do tego, czy dany wypadek zasługuje na potraktowanie go jako uzasadniający umorzenie ze względów gospodarczych i społecznych. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji uznaniowych z natury rzeczy jest ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy organ rozstrzygający badał sprawę pod kątem wspomnianych dyrektyw ustawowych, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Nawet bowiem decyzje o charakterze uznaniowym nie powinny nosić cech rozstrzygnięć dowolnych.
W ocenie Sądu takich cech nie można przypisać zaskarżonej decyzji. Jak wynika z jej uzasadnienia, zasadność umorzenia odsetek była rozważana w świetle argumentów natury gospodarczo-społecznej, podnoszonych przez przedsiębiorstwo. Wzięto jednak pod uwagę, że finansowanie jego działalności eksploatacyjnej i rozwojowej nie może odbywać się kosztem uszczuplenia zobowiązań podatkowych wobec Skarbu Państwa, wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów. Przeanalizowano też szczegółowo sytuację finansową przedsiębiorstwa, w wyniku czego uznano, iż oddalenie wniosku o umorzenie odsetek nie będzie miało istotnego wpływu na jego sytuację finansową, jeżeli zważy się wysokość osiąganych przez nie zysków.
W związku z powyższym należało uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 15 i 156 par. 1 Kpa, należy zgodzić się ze stanowiskiem Ministra Finansów wyrażonym w piśmie procesowym z dnia 31 stycznia 1987 r. Zgodnie bowiem z par. 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1981 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określenia właściwości organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych /Dz.U. nr 23 poz. 119/ organem właściwym do wydania jako organ I instancji decyzji w przedmiocie umorzenia odsetek była Izba Skarbowa w W. i ona decyzją z dnia 19 marca 1986 r. orzekła o odmowie umorzenia odsetek. Od tej decyzji służyło odwołanie do Ministra Finansów. Natomiast decyzja Izby Skarbowej z dnia 9 października 1984 r. dotyczyła wysokości odsetek za zwłokę i podstaw naliczenia odsetek, a nie umorzenia zaległości. Również więc z tego względu brak było podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji.
Skoro zatem zaskarżona decyzja nie naruszała przepisów prawa, skargę należało oddalić na podstawie art. 207 par. 5 Kpa.