Uzasadnienie
Izba Skarbowa w O. decyzją z dnia 7 marca 2000 r. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w O. z dnia 2 grudnia 1999 r. określającą zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. w odniesieniu do małżonków Wiesława i Elżbiety C. Izba Skarbowa po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania podatkowego przyjęła, że organ podatkowy zasadnie dokonał weryfikacji zeznania podatkowego małżonków C. w części dotyczącej odliczeń od dochodu z tytułu dwu umów rent zawartych przez Wiesława C. na rzecz jego brata B. C. oraz na rzecz osoby M. L. Izba Skarbowa wyjaśniła, że wprawdzie organ podatkowy I instancji nie ocenił należycie owych umów z punktu widzenia niezbędnych elementów umowy renty i przyczyn ich zawarcia, to jednak konstatacja tegoż organu w przedmiocie braku cech trwałości umów "renty" pozwalała na zakwestionowanie odliczeń wedle zapisu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Izba Skarbowa stwierdziła, iż Wiesław C. na podstawie umowy z dnia 3 kwietnia 1998 r. tytułem renty wypłacił swemu bratu kwotę 500 zł w dniu 30 czerwca 1998 r. oraz kwotę 16.500 zł w dniu 25 grudnia 1998 r. zaś na podstawie umowy z dnia 15 września 1998 r. Wiesław C. wypłacił M. L. kwotę 885 zł w dniu 30 września 1998 r. oraz taką samą w dniu 30 grudnia 1998 r.
Izba Skarbowa wyjaśniła, że renta w rozumieniu art. 903 Kc jak i powszechnie pojmowanym na gruncie innych ustaw, jest prawem do świadczeń okresowych, czyli stanowi dochód osoby uprawnionej otrzymywany periodycznie i regularnie. W niniejszej sprawie dwie umowy dotyczyły tylko dwukrotnych świadczeń pieniężnych dla każdego je otrzymującego. Powyższe w ocenie Izby nie wyczerpuje treści i istoty renty zdefiniowanej w art. 903-907 Kc i w tej sytuacji za bezprzedmiotowe jest prowadzenie rozważań w zakresie trwałości ustanowionych "rent" przez Wiesława C. Izba podkreśliła przy tym, że odliczeniu podatkowemu podlegają tylko renty będące trwałym obciążeniem dochodu podatnika i renty będące stałym dochodem dla rencistów.
Izba Skarbowa zwróciła uwagę, że jedna z umów dotyczyła brata podatnika, który był osobą chorą, bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a więc znajdującą się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Izba dodała przy tym, iż w świetle art. 128 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzeństwo obciąża obowiązek alimentacyjny. Jeśli więc podatnik był w stanie udzielić pomocy swemu bratu, to można przyjąć, iż sporna umowa dotyczyła dobrowolnego świadczenia alimentacyjnego, a co oznacza /także/ brak przesłanek do dokonania odliczenia podatkowego.
Skargę skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego podatnicy nazwali pozwem o zapłatę, w którym domagali się zasądzenia od Izby Skarbowej kwoty 6.509,30 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 stycznia 2000 r. oraz domagali się nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu tegoż "pozwu" małżonkowie C. wywodzili, iż renta ustanowiona bez wynagrodzenia pozostaje od darowizny odrębnym stosunkiem prawnym, zaś ustawodawca podatkowy przewidział ulgę podatkową z tytułu wykonania umowy renty, a więc zamiar skorzystania z takiej ulgi nie może stanowić sam w sobie próby obejścia prawa daninowego i naruszenia art. 58 Kc. Podatnicy podkreślili, iż organ I instancji zaakceptował fakt, że świadczenia określone umowami zostały spełnione.
Małżonkowie C. twierdzili ponadto, że oboje podjęli postanowienie o ustanowieniu renty dla B. C. i w tej sytuacji nie mogą się ostać twierdzenia Izby Skarbowej o obowiązku alimentacyjnym, albowiem taki obowiązek nie istnieje pomiędzy Elżbietą C. i B. C. W skardze zwrócono uwagę na przewlekłość postępowania w działaniu organu odwoławczego. W ostatnim zdaniu skargi podatnicy wnieśli o wnikliwe rozpatrzenie sprawy i uchylenie decyzji Izby Skarbowej.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w O. wniosła o jej oddalenie podtrzymując wywody zawarte w jej decyzji.
W odniesieniu do zarzutu nie dotrzymania terminu załatwienia sprawy wyjaśniono, że organowi I instancji zlecono przeprowadzenie dodatkowego postępowania o czym strona została powiadomiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy zwrócić uwagę, iż Sąd sprawuje kontrolę wykonywania administracji publicznej co do zgodności z prawem podejmowanych aktów i czynności ze strony organów administracji publicznej /ust. 1 art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
Sąd administracyjny nie jest sądem trzecioinstancyjnym, nie jest sądem cywilnym, a zatem nie byłby w stanie zaspokoić skarżących w granicach ich żądań w wypadku uznania skargi za zasadną.
Przechodząc natomiast do merytorycznej oceny podjętych przez Izbę Skarbową rozstrzygnięć stwierdzić należy, iż organ ten nie dopuścił się naruszenia prawa w stopniu skutkującym uchylenie zaskarżonej decyzji.
W orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że skoro umowa renty jest czynnością kazualną, a cel prawny przysporzenia, aczkolwiek nie musi być ujawniony w umowie, to przyczyna zawarcia umowy ma decydujący wpływ na jej ważność.
Organy podatkowe nie są wprawdzie upoważnione do oceny ważności umów z punktu widzenia skutków cywilnoprawnych /należy to do sądów powszechnych/, jednak mają one prawo, a nawet obowiązek dokonywania oceny umów cywilnoprawnych z punktu widzenia przepisów prawa podatkowego zwłaszcza w celu ustalenia czy umowy te nie zmierzały do obejścia tego prawa.
Oznacza to, że w każdej sprawie w której zawarto umowę renty nieodpłatnej, organ podatkowy powinien w razie wątpliwości przeprowadzić stosowne podatkowe postępowanie zmierzające do wyjaśnienia celu takiej umowy, a więc praktycznej przyczyny przysporzenia majątkowego na rzecz innej osoby. Dopiero w wyniku takiego postępowania organ podatkowy jest w stanie dokonać właściwej oceny zawartej umowy w aspekcie prawa podatkowego jako autonomicznej gałęzi prawa.
W rozpatrywanej sprawie przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające, w którym ustalono, że z punktu widzenia oceny prawnopodatkowych skutków działań skarżącego nie można stosować przepisu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż stroną umów renty był jedynie Wiesław C., on dokonywał w swoim zeznaniu odliczeń w omawianym zakresie, a zatem Izba Skarbowa mogła się ograniczyć do czynienia rozważań w aspekcie obowiązków alimentacyjnych występujących pomiędzy braćmi C., a także Izba Skarbowa mogła ograniczyć się do badania stosunków majątkowych istniejących po stronie każdego z nich w 1998 r.
Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym sprawę, jeżeli podatnik z tytułu umowy renty jako trwałego ciężaru pragnie w danym roku podatkowym wykorzystać przepisy ustawy podatkowej w zakresie odliczeń podatkowych, to renta musi spełnić swój cel także w tym roku podatkowym.
Jeżeli więc skarżący bezrobotnemu przez cały rok bratu wypłacił kwotę 500 zł w dniu 30 czerwca 1998 r., zaś w dniu 25 grudnia 1998 r. wypłacił temuż bratu 16.500 zł, to oczywistym jest, iż cel przysporzenia faktycznie nie istniał, albowiem w 1998 r. rentobiorca nie mógł spożytkować owych 16.500 zł na wydatki, o których zgodnie twierdzili bracia C. Izba Skarbowa mogła zatem przyjąć, iż działanie Wiesława C. zmierzało do obejścia przepisów prawa podatkowego i miało wyłącznie na celu zmniejszenie podstawy opodatkowania.
Izba Skarbowa nie przekroczyła granic w zakresie swobodnej oceny dowodów co do tego, że świadczenia poczynione na rzecz M. L. nie wykazały cech trwałości. Z materiałów sprawy wynika, że w umowie stwierdzono, iż dotyczy ona dwóch miesięcy, a świadczenia wypłacone zostały w dwu ratach zaś ostatnia z nich w przeddzień kończącego się roku 1998, a to oznacza, że owa renta nie mogła być spożytkowana na cele, o których twierdziły strony umowy cywilnoprawnej.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie zawiera naruszeń prawa materialnego, a zatem skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.