Uzasadnienie
W dniu 1 stycznia 1991 r. Jerzy K. sprowadził na polski obszar celny samochód osobowy marki "Volkswagen Golf", który postanowieniem Dyrektora Urzędu Celnego w K. nr 6/P/91 z dnia 1 stycznia 1991 r. został przekazany do odprawy celnej Urzędowi Celnemu w W. z zaznaczeniem, że samochód ma być dostarczony do odprawy celnej w terminie 7 dni.
W dniu 6 stycznia 1991 r., przed dostarczeniem do odprawy celnej, samochód został skradziony. O kradzieży została niezwłocznie powiadomiona policja i prokuratura, samochód jednak nie został odnaleziony.
Pismem z dnia 6 marca 1991 r. Jerzy K. zwrócił się do Dyrektora Urzędu Celnego w W. o zwolnienie od obowiązku zapłaty cła od tego samochodu.
Decyzją z dnia 3 kwietnia 1991 r. Dyrektor Urzędu Celnego w W. odmówił zwolnienia od cła sprowadzonego z zagranicy samochodu, stwierdzając, że przepis art. 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445/ nie przewiduje możliwości zwolnienia od cła towaru celnego utraconego przez jego właściciela na skutek kradzieży.
W odwołaniu od tej decyzji Jerzy K. wnosił o ponowne rozpatrzenie sprawy, ewentualnie o zawieszenie postępowania celnego do czasu zakończenia dochodzenia prowadzonego przez prokuraturę.
Decyzją z dnia 20 maja 1991 r. nr DPC-II/II-432-1025/91, wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa oraz art. 14 ust. 1 pkt 32 i art. 23 ust. 2 prawa celnego, Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że stosownie do art. 45 ust. 5 i art. 82 ust. 1 prawa celnego Jerzy K. był zobowiązany do dostarczenia samochodu do odprawy celnej w miejscu wskazanym w postanowieniu o przekazaniu sprawy. Obowiązek dostarczenia powoduje, że osoba za to odpowiedzialna musi dołożyć wszelkich starań, aby chronić towar celny przed jego utratą lub zniszczeniem. Od tej odpowiedzialności może zwolnić tylko utrata lub zniszczenie towaru w wyniku działania siły wyższej /art. 14 ust. 1 pkt 32 prawa celnego/. Kradzież nie jest działaniem siły wyższej, tym bardziej że Jerzy K., pozostawiając samochód pod domem, dopuścił się lekkomyślności. Przechowywanie samochodu w tak ryzykowny sposób trwało kilka dni, to jest od 1 do 6 stycznia 1991 r. Zdaniem Prezesa Głównego Urzędu Ceł, nie jest trafny argument podnoszony w odwołaniu, iż na skutek kradzieży urząd celny nie może wydać decyzji o wymiarze cła. Stosownie bowiem do art. 23 ust. 2 prawa celnego usunięcie towaru spod kontroli celnej /co miało miejsce w niniejszej sprawie/ powoduje zastosowanie odpowiedniej procedury wymiaru cła. Przepisy celne natomiast nie zawierają postanowień, które dawałyby organom celnym prawo do udzielania indywidualnych zwolnień celnych.
Decyzją z dnia 12 czerwca 1991 r. nr 16-PC-5060-68/91 Dyrektor Urzędu Celnego w W, dokonał wymiaru cła od sprowadzonego przez Jerzego K. samochodu w wysokości 2 616 000 zł, a urząd celny dokonał obliczenia podatku obrotowego w wysokości 5 757 100 złotych.
W skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze na decyzję Prezesa_ Głównego Urzędu Ceł z dnia 20 maja 1991 r. Jerzy K. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 14 ust. 1 pkt 32 w związku z art. 67 prawa celnego oraz pkt 6 i 7 załącznika F. 6 do Międzynarodowej konwencji dotyczącej uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego, sporządzonej w Kyoto w dniu 18 maja 1973 r. /tekst załącznika, ogłoszony w załączniku do Dziennika Ustaw Nr 39 poz. 214 z dnia 21 czerwca 1989 r./.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Cel wnosił o jej oddalenie.
Rozpoznając skargę, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zarzut skargi co do naruszenia przepisu art. 14 ust. 1 pkt 32 ustawy z dnia 28 października 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ nie jest trafny. Należy podzielić stanowisko Prezesa Głównego Urzędu Ceł, że kradzież samochodu nie odpowiada pojęciu siły wyższej, o którym mowa w tym przepisie, albowiem zgodnie z poglądem ustalonym w doktrynie i judykaturze przez pojęcie siły wyższej należy rozumieć zdarzenie zewnętrzne, a przy tym nadzwyczajne, którego nie można przewidzieć ani też mu zapobiec środkami zwykłymi, nawet przy dołożeniu najwyższego stopnia staranności. Pojęcie to odnosi się do zdarzeń nadzwyczajnych w postaci zaburzeń życia zbiorowego.
Stosownie jednak do art. 206 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny uznał; iż skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż sprawa nie została rozważona pod kątem możliwości i zasadności zastosowania przepisu art. 14 ust. 1 pkt 38 prawa celnego. W myśl tego przepisu wolny od cła jest przywóz towarów celnych, które przed podjęciem do obrotu na polskim obszarze celnym uległy zniszczeniu lub przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa. Wykładnia logiczna w drodze wnioskowania a minori ad maius prowadzi do wniosku, że skoro przepis art. 14 ust. 1 pkt 38 przewiduje, iż wolny od cła jest towar, który uległ zniszczeniu przed podjęciem do obrotu na polskim obszarze celnym, to również wolny od cła jest towar utracony na skutek kradzieży dokonanej przed podjęciem go do obrotu.
Nie ulega wątpliwości, że zniszczenie samochodu przed podjęciem do obrotu dawałoby podstawy do zwolnienia od cła na mocy art. 14 ust. 1 pkt 38 prawa celnego, nielogiczne więc byłoby pozbawienie strony uprawnienia do skorzystania z tego przepisu w sytuacji, gdy szkoda spowodowana kradzieżą jest co najmniej tożsama ze zniszczeniem, oznacza bowiem całkowitą utratę samochodu.
Również wykładnia funkcjonalna prowadzi do ustalenia takiego samego sensu omawianego przepisu. Celem tego przepisu bowiem jest nieobciążanie obowiązkiem uiszczenia cła osób, które zostały na trwałe pozbawione możliwości korzystania ze sprowadzonego towaru przed dopuszczeniem go do obrotu na polskim obszarze celnym. Podobna ratio legis legła u podstaw przepisu art. 14 ust. 1 pkt 32 prawa celnego.
W ustalonym w niniejszej sprawie stanie faktycznym nie ulega wątpliwości, że samochód został skradziony przed podjęciem do obrotu na polskim obszarze celnym, stosownie bowiem do art. 24 w związku z art. 67 ust. 1 prawa celnego /z wyjątkami przewidzianymi w art. 77 ust. 2/ towar może być podjęty do obrotu na polskim obszarze celnym tylko po dokonaniu odprawy celnej.
W niniejszej sprawie przed kradzieżą samochodu nie wydano decyzji, o której mowa w art. 67 ust. 1 prawa celnego. Nie można przy tym podzielić poglądu wyrażonego w zaskarżonej decyzji, iż skarżący usunął towar spod kontroli celnej oraz że lekkomyślnie i ryzykownie przechowywał on samochód przed dostarczeniem go do odprawy celnej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do takich ustaleń. Usunięcie towaru spod kontroli celnej, o którym mowa w art. 23 ust. 2 prawa celnego, oznacza świadome i celowe działanie podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą; skarżącemu nie można przypisać działania, o którym mowa w tym przepisie.
Zarzut lekkomyślnego i ryzykownego przechowywania samochodu zawarty w zaskarżonej decyzji jest bezzasadny, gdyż żaden przepis obowiązującego prawa nie nakłada na stronę dokonującą obrotu towarowego z zagranicą obowiązku zabezpieczenia samochodu przed kradzieżą przez umieszczenie go w garażu lub na parkingu strzeżonym. Podobnie nie można czynić skarżącemu zarzutu, iż nie zgłosił towaru wcześniej do odprawy celnej, skoro termin wyznaczony postanowieniem o przekazaniu sprawy upływał w dniu 8 stycznia 1991 r., a kradzież samochodu nastąpiła przed tym terminem.
Co do zarzutu skargi o naruszeniu zaskarżoną decyzją postanowień cytowanej konwencji sporządzonej w Kyoto w dniu 18 maja 1973 r., stwierdzić należy, że towar, który przekroczył granicę i został dostarczony do granicznego miejsca odpraw celnych w K. /art. 40 prawa celnego/, podlega przepisom prawa obowiązującego w Polsce. Przepisy art. 14 prawa celnego, regulujące kwestię zwolnień celnych, nie pozostają w sprzeczności z podpisanymi przez Polskę umowami międzynarodowymi, a w szczególności z przepisami załącznika F. 6 do wspomnianej konwencji, który został przez Polskę przyjęty w oświadczeniu rządowym z dnia 29 marca 1989 r. z mocą obowiązującą od dnia 26 kwietnia 1989 r. /Dz.U. 1989 nr 39 poz. 214/. Cytowany załącznik F. 6 przewiduje możliwość zwrotu cła w całości lub w części, gdy towar został uszkodzony, zniszczony lub bezpowrotnie utracony w wyniku wypadku lub siły wyższej przed dopuszczeniem do obrotu. Istota sporu w niniejszej sprawie więc sprowadza się tylko do interpretacji przepisów prawa celnego dotyczących zwolnień.
Dokonując wykładni przepisów prawa celnego, organy celne powinny mieć również na względzie treść umów międzynarodowych, podpisanych przez Polskę /art. 3 prawa celnego/.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i art. 208 Kpa orzekł jak w sentencji.