Uzasadnienie
Zawartą w zgłoszeniu celnym ostateczną decyzją z dnia 20 lipca 1991 r. nr 3611/1152 Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. dokonał wymiaru cła od sprowadzonych przez Zakłady Handlowo-Usługowo-Wytwórcze "F." Eksport-Import 200 sztuk niekompletnych rowerów.
Pismem z dnia 25 września 1991 r. Zakłady zwróciły się do Dyrektora Urzędu Celnego w Rz. o korektę należności celnych, twierdząc, że dostawca obniżył cenę towaru w wyniku uwzględnienia złożonej przez Zakłady reklamacji jakościowej. Traktując to pismo jak odwołanie, postanowieniem z dnia 3 stycznia 1992 r. nr DTW-5540-4641/91 Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zakłady wnosiły o uchylenie postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł, twierdząc, że pismo z dnia 25 września 1991 r. było wnioskiem o wznowienie postępowania nie odwołaniem. Skarżący powołał też w skardze okoliczności uzasadniające żądanie zmiany decyzji o wymiarze cła. W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wnosił o jej oddalenie i twierdził, że odwołanie nie zostało rozpoznane z winy skarżącego, gdyż wniesiono je po upływie terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ wartością celną towaru - z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w art. 26-30 prawa celnego - jest cena za towar zgłoszony do odprawy celnej /wartość transakcyjna/, ustalona w sposób określony w prawie celnym. Jak to już jednak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w dotychczasowym orzecznictwie /na przykład wyrok z dnia 11 października 1990 r. III SA 677/90-OSP 11-12/1991 poz. 264/, zapłacona cena towaru nie jest elementem składowym pojęcia stanu towaru w rozumieniu art. 23 ust. 1 prawa celnego. W rezultacie nie jest wyłączona możliwość ustalenia, że wskutek uwzględnienia reklamacji z tytułu wad towaru celnego, istniejących w dniu dokonania zgłoszenia celnego, ostatecznie za towar zapłacona została cena niższa niż cena z dnia dokonywania odprawy celnej, a w konsekwencji - że wartość towaru celnego w dniu dokonywania odprawy celnej była niższa. Ustalenia takiego można dokonać zarówno w toku postępowania odwoławczego, jak i - w wypadku gdy wady wyjdą na jaw już po nabraniu przez decyzję o wymiarze cła charakteru decyzji ostatecznej /art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa/ - w wyniku wznowienia postępowania o wymiar cła.
Skarżące Zakłady twierdzą, że ich pismo z dnia 25 września 1991 r. do Dyrektora Urzędu Celnego w Rz. było wnioskiem o wznowienie postępowania i bezpodstawnie zostało ono potraktowane jak odwołanie. Biorąc pod uwagę, iż w piśmie tym skarżące zakłady powołały się na nowe okoliczności, nie znane podczas dokonywania odprawy celnej, a więc na sytuację, o której mowa art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, twierdzeniu temu nie można odmówić słuszności. Należy zresztą mieć na względzie, że z art. 235 Kpa wynika domniemanie, iż skarga w sprawie indywidualnej, zakończonej ostateczną decyzją administracyjną, jest-zależnie od jej treści - żądaniem wszczęcia odpowiedniego postępowania prawnego, jakie zostało przewidziane dla wzruszenia decyzji ostatecznych. Skargą w rozumieniu tego przepisu jest przy tym każde pismo, którego przedmiotem jest naruszenie praworządności lub słusznego interesu obywatela /art. 227 Kpa/.
Potraktowanie pisma skarżących Zakładów z dnia 25 września 1991 r. jak odwołania, bez ewentualnego wyjaśnienia rzeczywistej woli skarżącego co do tego, jak pismo jego powinno być rozumiane, jeżeli co do charakteru tego pisma były jakieś wątpliwości, i wbrew wskazanemu wyżej domniemaniu, narusza art. 7 i art. 235 Kpa. Jest to przy tym naruszenie mające istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż zamknęło ono możliwość ustosunkowania się do twierdzeń skarżącego. W konsekwencji, zgodnie z art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa należało zaskarżoną decyzję uchylić.
Uchylenie zaskarżonej decyzji nie jest równoznaczne z zajęciem przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska co do zasadności żądania wznowienia postępowania i nowego wymiaru cła. Zasadność tę będą musiały ocenić organy celne w roku dalszego postępowania. Należy w każdym razie zauważyć, że do wznowienia postępowania i ustalenia we wznowionym postępowaniu nowej wartości transakcyjnej towaru oraz dokonania nowego wymiaru cła potrzeba nie tylko wykazania, że zachodzą przewidziane w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa podstawy wznowienia postępowania, ale również że zasadne jest wydanie nowej decyzji o wymiarze cła /art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa/. Do osiągnięcia tych celów nie wystarczy pismo dostawcy o uwzględnieniu reklamacji i obniżeniu ceny. Potrzebny jest również dokładny opis wad, które spowodowały uwzględnienie reklamacji, i wyjaśnienie, dlaczego skarżący nie mógł stwierdzić tych wad i poinformować o nich organów celnych podczas dokonywania odprawy celnej, a także dowód, że nadpłata została skarżącemu rzeczywiście zwrócona i kiedy. Należy ponadto mieć na względzie, że przy wydawaniu nowej decyzji o wymiarze cła muszą być przestrzegane wszystkie przepisy prawa celnego.
Jedną z ważnych zasad prawa celnego jest zasada kontroli wartości transakcyjnej towaru przez organy celne, z którą wiąże się możliwość zakwestionowania przez te organy wiarygodności dokumentów, złożonych w celu ustalenia wartości celnej towaru /art. 26-30 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne - Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./. Podstawową formą tej kontroli jest porównanie ceny za towar, wskazanej we wniosku o wszczęcie postępowania celnego i w dokumentach dołączonych w myśl art. 50 prawa celnego do wniosku, z tym, co wynika z dokonanych przez organy celne oględzin towaru celnego /art. 63 i art. 64 prawa celnego/. W celu umożliwienia przeprowadzenia takiej kontroli na podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą nałożono obowiązek dostarczenia towarów będących przedmiotem obrotu do granicznego miejsca odpraw celnych, w wypadku zaś przekazania odprawy celnej innemu urzędowi celnemu - do urzędu wskazanego w dokumencie przekazowym /art. 40 i art. 42 prawa celnego/. Na podmiocie dokonującym obrotu towarowego z zagranicą ciąży też obowiązek wykonania czynności przygotowawczych do kontroli celnej, a w szczególności rozpakowania, okazania i następnego zapakowania towaru /art. 41 prawa celnego/.
Wszystko to dotyczy również podmiotu żądającego dokonania nowego wymiaru cła w ramach wznowienia postępowania celnego. Także bowiem przy wydawaniu nowej decyzji o wymiarze cła /art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa/ niezbędna jest ocena, czy dokumenty stwierdzające wysokość nowej ceny za towar są- w zestawieniu z ujawnionym rzeczywistym stanem towaru - wiarygodne. Należy więc uznać, że jeżeli podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą domaga się wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją o wymiarze cła i nowego wymiaru cła w związku z obniżeniem ceny /wartości transakcyjnej/ towaru na skutek uwzględnienia reklamacji w wyniku ujawnienia wad towaru po wydaniu tej decyzji, konieczne jest nie tylko wykazanie podstaw do wznowienia postępowania celnego /art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa/, ale także wykonanie przez ten podmiot obowiązków będących następstwem zgłoszenia celnego, w szczególności zaś przedstawienia dokumentów służących do ustalenia nowej wartości celnej towaru /art. 50 prawa celnego/, dostarczenia towaru do ponownej odprawy celnej w miejscu i czasie wskazanym przez organ celny /art. 40 i art. 42 prawa celnego/ oraz dokonania przewidzianych w przepisach prawnych czynności przygotowawczych do kontroli celnej /art. 41 prawa celnego/.
Na organach celnych ciąży z kolei obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w szczególności zgromadzenia dowodów potrzebnych do ustalenia nowego cła, w tym także dokonania wymaganej przez prawo kontroli celnej, i właściwej oceny tych dowodów /art. 7 i art. 77 Kpa/.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.