Uzasadnienie
Aktem notarialnym z dnia 26.02.1993 r. Sławomir K. oraz Artur i Janina K. reprezentowani przez Stanisława K. kupili na współwłasność od Spółki z o.o. nieruchomości rolne składające się z dwu niezabudowanych działek o łącznej pow. 161 ha 25 arów położonych w gminie L., we wsiach W. i S., za umówioną cenę 325.500.000 zł. Notariusz na podstawie par. 58 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 1992 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 53 poz. 253/ pobrał od umowy opłatę w kwocie 17.500.000 zł.
Pismem z 5 marca 1993 r. nabywcy zwrócili się do Urzędu Skarbowego w O. o "zweryfikowanie" podstawy prawnej zastosowanej przez notariusza przy naliczaniu i pobieraniu opłaty skarbowej. W ich ocenie umowa powinna być zwolniona od opłaty na podstawie par. 63 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 1992 r., są bowiem nabywcami gospodarstwa rolnego. W planach zagospodarowania przestrzennego gminy L. nieruchomości przeznaczone są na cele rolnicze. Zakup gospodarstwa dokonany został na cele produkcji rolnej. W związku z tymi okolicznościami proszą o zwrot opłaty skarbowej.
Decyzją z dnia 02.04.1993 r. wydaną na podstawie art. 175 Kpa, Urząd Skarbowy w O. stwierdził istnienie obowiązku podatkowego w opłacie skarbowej od umowy kupna-sprzedaży nieruchomości rolnych o pow. 161 ha 25 arów położonych w gm. L. Nabyte nieruchomości będące rolnymi nie stanowią bowiem gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 55 Kc i dlatego w sprawie nie może mieć zastosowania przepis par. 63 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie opłaty skarbowej.
Od tej decyzji podatnicy odwołali się do Izby Skarbowej w O. zarzucając Urzędowi, iż pominął tę część definicji gospodarstwa rolnego, która mówi, że za gospodarstwo rolne uważa się grunty, które mogą stanowić takie gospodarstwo. Zdaniem odwołujących się brak w akcie notarialnym stwierdzenia, że nieruchomość rolną będącą przedmiotem transakcji stanowi gospodarstwo rolne, jest bez znaczenia, ponieważ stan faktyczny został udokumentowany w inny sposób - dowodami dołączonymi do odwołania. Trudno uznać za zgodną z intencją ustawodawcy taką interpretację rozporządzenia Ministra Finansów, która nakłada dodatkowe obciążenia na produkcję rolną.
Izba Skarbowa w O. decyzją z 3.06.1993 r. decyzję Urzędu Skarbowego odmawiającą stwierdzenia nie istniejącego obowiązku podatkowego w opłacie skarbowej utrzymała w mocy. Na podstawie par. 63 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 1992 r. zwolniona jest od opłaty skarbowej, m.in. sprzedaż gospodarstwa rolnego lub jego części oraz sprzedaż nieruchomości pod warunkiem, że nieruchomość wejdzie w skład gospodarstwa rolnego nabywcy. Sprzedane nieruchomości rolne nie były gospodarstwem rolnym, a nabywcy nie mają gospodarstwa rolnego, w skład którego mogłyby wejść. To, że nabywcy zamierzają zorganizować na nabytym gruncie gospodarstwo nie powoduje zwolnienia od opłaty skarbowej. Przepisy Kc odrębnie definiują pojęcie nieruchomości rolnej, a odrębnie gospodarstwa rolnego. Nabyte grunty są nieruchomościami rolnymi stąd też nie można do nich stosować przepisów o gospodarstwach rolnych w zakresie zwolnienia od opłaty skarbowej.
Decyzja została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Sławomir K. i działający w imieniu Janiny i Artura K. - Stanisław K. wnieśli o uchylenie postanowienia Urzędu Skarbowego w O. /chodzi w istocie o decyzję tego Urzędu z 2.04.1993 r./ utrzymanego decyzją Izby Skarbowej w O. i stwierdzenie obowiązku zwrotu przez Urząd Skarbowy niesłusznie pobranej przez notariusza opłaty skarbowej. Nabyli bowiem gospodarstwo rolne, zaś par. 63 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie opłaty skarbowej rozgranicza dwie sytuacje: pkt 1 tego przepisu odnosi się do przeniesienia własności gospodarstwa rolnego lub jego części, a więc dotyczy ziemi przeznaczonej na cele produkcji rolnej; pkt 2 odnosi się do innej sytuacji i dlatego został wyodrębniony. Dotyczy on nieruchomości nie będących gospodarstwami rolnymi i tylko w tym wypadku ustawodawca wymaga, aby nieruchomość weszła w skład gospodarstwa rolnego. W obu wypadkach czytelna jest intencja ustawodawcy. Jest nią zwolnienie od obciążeń opłatą skarbową produkcji rolnej. par. 63 pkt 2 rozporządzenia nie dotyczy nieruchomości rolnych lecz innych nieruchomości. Nie ulega wątpliwości, że nabyte grunty stanowią całość gospodarczą w rozumieniu art. 55 Kc i są uważane przez Urząd Gminy w L. za gospodarstwo rolne. Niezależnie od tego Sławomir K, i Artur K. są właścicielami gospodarstwa rolnego w gm. S. w województwie stołecznym warszawskim.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje:
Zaskarżona decyzja wydana została z takim naruszeniem przepisów art. 7, art. 9, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa, że mogło to mieć wpływ na wynik sprawy. Umowy sprzedaży podlegają opłacie skarbowej na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ z tym, że zgodnie z par. 63 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 1992 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 53 poz. 253/ zwolnione zostało od opłaty przeniesienie /w drodze sprzedaży/ własności gospodarstwa rolnego lub jego części. Jest niesporne między stronami, że przedmiotem sprzedaży /zakupu przez skarżących/ były grunty rolne. Zasadnie też twierdzi Izba Skarbowa, że pojęcie gruntu rolnego nie jest tożsame z pojęciem gospodarstwa rolnego /por. art. 46[1] i art. 55[3] Kc/. Skoro zwolnienie od opłaty skarbowej obejmuje wyłącznie przeniesienie własności - w drodze sprzedaży - gospodarstwa rolnego to dla rozstrzygnięcia sprawy niezbędne było ustalenie czy nieruchomości, o których wyżej mowa były gospodarstwem rolnym sprzedawcy Spółki, bądź wchodziły w skład takiego gospodarstwa.
Przepisy o opłacie skarbowej nie zawierają własnej definicji gospodarstwa rolnego. W tej sytuacji, ponieważ przedmiotem opłaty skarbowej była czynność cywilnoprawna, należało odnieść się do definicji gospodarstwa zawartej w Kodeksie cywilnym, co też obie strony z różnym skutkiem czyniły.
Art. 55[3] Kc stanowi, że za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Akt notarialny - umowa sprzedaży nie zawiera stwierdzenia, że sprzedane nieruchomości rolne nie wchodziły w skład gospodarstwa rolnego sprzedawcy /Spółki/. Nie można utożsamiać faktu pobrania przez notariusza opłaty skarbowej z takim właśnie rozstrzygnięciem.
Organy podatkowe przed wydaniem decyzji nie podjęły próby wyjaśnienia w jaki sposób sprzedawca faktycznie użytkował sprzedane nieruchomości, mimo że jak wynika z znajdującej się w aktach notatki służbowej z 19.03.1993 r. Spółka nabyła je na cele rolnicze /w 1991 r./.
Bez takich ustaleń było niedopuszczalne stwierdzenie, że nieruchomości rolne o pow. ponad 160 ha nie stanowiły części gospodarstwa rolnego sprzedawcy i w związku z tym, że ich sprzedaż nie korzysta ze zwolnienia od opłaty skarbowej.
Skoro w sprawie wyczerpane zostały przesłanki z art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa to Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 Kpa orzekł jak w sentencji rozstrzygając o kosztach postępowania po myśli art. 208 Kpa.