Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 stycznia 2012 r. Marszałek Województwa orzekł o zwrocie przez W. B. nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, tj. zasiłku rodzinnego na dziecko Ł. B. od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010r. w wysokości 816 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 1 stycznia 2010r. do dnia zapłaty, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka od dnia 1 lutego 2010r. w wysokości 1000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 1 marca 2010r. do dnia zapłaty, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia 20 listopada 2009r. do dnia 31 października 2010r. w wysokości 4546,70 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 1 kwietnia 2010r. do dnia zapłaty.
Łączna kwota podlegająca zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami wynosi 7 617,70 zł.
Z uzasadnienia wynika, że decyzją z dnia 11 grudnia 2009r. Burmistrz Miasta ustalił W. B. prawo do świadczeń rodzinnych na córkę Ł. B. na okres od 1 listopada 2009r. do 31 października 2010r. Następnie organ ten decyzją z dnia 1 lutego 2010r. ustalił ww. prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, a kolejną decyzją z dnia 15 marca 2010r. ustalił prawo do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, na okres od 20 listopada 2009r. do 31 października 2010r.
Z uwagi na zaistnienie uprawnień do świadczeń rodzinnych na terenie Norwegii decyzjami z dnia 2 września 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność powyższych decyzji. Następnie Marszałek Województwa wydał decyzję o odmowie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych od dnia 1 listopada 2009r. do dnia 31 października 2010r. W związku z faktem, że W. B. nie była uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych w Polsce, otrzymane świadczenia za okres od dnia 1 listopada 2010r. do dnia 31 października 2011r. były nienależnie pobranymi świadczeniami i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.
W odwołaniu od w/w decyzji W. B. zarzuciła organowi naruszenie art. 7 k.p.a., poprzez pominięcie słusznego interesu obywatela.
Decyzją z dnia 29 października 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 21, art. 23a, art. 30 ust. 2 pkt 1, ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie zaistniała przesłanka wynikająca z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotycząca sytuacji, o jakiej mowa w art. 23 a ust. 5 ustawy. Przepis ten dotyczy sytuacji wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego po wydaniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, a mąż odwołującej się wyjechał do Norwegii przed, a nie po wydaniu decyzji przyznających świadczenia, co wywołało skutek stwierdzenia nieważności, a nie uchylenia decyzji przyznających świadczenia rodzinne.
Organ stwierdził, że z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy wynika, że w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia można uznać za nienależnie pobrane w sytuacji, gdy osoba je pobierająca była pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń przy zaistnieniu określonych okoliczności. W ocenie organu nie ma wątpliwości, że odwołująca składając wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z wnioskami o przyznanie dodatków do zasiłku rodzinnego nie poinformowała organu gminy o pobycie K. K. poza granicami kraju, ani o podjęciu przez niego zatrudnienia w Norwegii. W tej sytuacji musiały zostać podjęte decyzje o stwierdzeniu nieważności decyzji. Marszałek Województwa ponownie rozpatrując wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych podjął ostateczną decyzję o odmowie przyznania odwołującej świadczeń rodzinnych stwierdzając, że koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego ma na celu wyeliminowanie zjawiska podwójnego pobierania świadczeń w obu krajach na te same dzieci.
W momencie nabycia przez K. K. prawa do świadczeń norweskich w pełnej wysokości wystąpiła kumulacja świadczeń. Norweskie świadczenia rodzinne zostały przyznane na dziecko od dnia 1 sierpnia 2009r. A zatem od momentu, kiedy strona norweska stała się krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, tj. 1 sierpnia 2009r., świadczenia rodzinne w Polsce nie przysługują. W sprawie wystąpiła okoliczność powodująca ustanie prawa odwołującej do świadczeń rodzinnych na terenie Polski, stanowiąca przesłankę do uznania wypłaconych świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku W. B. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzucając obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy – art. 9 k.p.a poprzez przyjęcie domniemania, że stronie znane są regulacje o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co stanowiło podstawę stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej stronie świadczenia, podczas gdy stwierdzenie czy dany kraj objęty jest koordynacją systemów społecznych weryfikowany jest przez Marszałka Województwa, że stronie znany był fakt pobytu K. K. w Norwegii oraz podjęcie decyzji bez uprzedniego poinformowania strony, iż taki stan rzeczy może skutecznie wpłynąć na pozbawienie praw do świadczeń, w konsekwencji czego poniosła ona szkodę w postaci obowiązku zapłacenia odsetek.
Skarżąca wskazała, że organ nie poinformował jej w jakich okolicznościach świadczenia mogą być odebrane, pomimo nałożonego na organ w tym zakresie obowiązku. W związku z tym w sprawie art. 30 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie będzie miał zastosowania, gdyż nie było prawidłowego pouczenia o braku uprawnień do świadczeń. Ponadto podniosła, że nie prowadzi wspólnego pożycia z konkubentem. Wychowywanie samotnie dziecka wobec braku środków na utrzymanie stanowi w świetle ustawy podstawę do przyznania prawa do świadczeń z niej wynikających.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Organ dodał, że skarżącej znane były regulacje prawne dotyczące przyznania świadczeń rodzinnych, wobec czego należało przyjąć, że mogła wiedzieć, że fakty, które podaje we wniosku, są istotne dla sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie niniejszej skarżąca pobrała świadczenia rodzinne na podstawie decyzji, których nieważność następnie stwierdzono kolejnymi, prawomocnymi decyzjami właściwych organów.
Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że podstawą orzeczenia o uznaniu pobranych świadczeń rodzinnych za pobrane nienależnie jest art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz.992 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Tego rodzaju pouczenie, o jakim mowa w przywołanym przepisie nie wskazuje dosłownie konkretnych sytuacji, których wystąpienie powoduje brak podstaw do pobierania świadczeń rodzinnych –niemożliwe byłoby, by w pouczeniu znalazły się wszelkie warianty możliwych stanów faktycznych. Pouczenie takie polega na wskazaniu ogólnych stanów faktycznych, w których świadczenia nie przysługują.
Skarżąca składając wniosek w dniu 17 listopada 2009 r. podpisała ten wniosek, co należy uznać za przyjęcie do wiadomości całej jego treści. W treści wniosku znajduje się wyraźne pouczenie, że zasiłek rodzinny nie przysługuje członkowi rodziny, jeżeli na dziecko przysługuje zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Skarżąca we wniosku wskazała ojca dziecka K. K. jako członka rodziny, a jego dochody ujęła jako dochody członków rodziny. Co więcej – trzy oświadczenia z dnia 17 listopada 2009 r. dołączone do wniosku podpisała nie tylko skarżąca, ale też K. K., co oznacza że wniosek skarżąca składała nie tylko za wiedzą, ale i w porozumieniu z ojcem dziecka. W tej sytuacji podnoszony w skardze fakt braku wiedzy skarżącej o pobycie ojca dziecka w Norwegii i nie pozostawaniu z nim we wspólnym pożyciu jest niewiarygodny. W dniu złożenia wniosku na dziecko przysługiwały świadczenia rodzinne w Norwegii. Rzeczą skarżącej, która zapoznać się powinna z treścią wszelkich pouczeń zawartych w druku wniosku, było wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości przed podpisaniem wniosku. Organ nie posiadał żadnej wiedzy o tym, że ojcu dziecka przysługują świadczenia na dziecko w Norwegii, bowiem skarżąca organu o tym nie poinformowała, nie mógł w takim razie udzielić jej bardziej szczegółowych informacji i pouczeń.
Wystarczającym pouczeniem pozwalającym na przyjęcie, że pobrane świadczenia należy uznać za pobrane nienależnie jest pouczenie zawarte w treści wniosku, dotyczące braku uprawnień do świadczeń w przypadku istnienia takich praw za granicą.
W tej sytuacji prawidłowe było działanie organów, które uznały, że wypłacone skarżącej świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi. Zasadne było także nakazanie zwrotu tych świadczeń na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obowiązek naliczenia odsetek wynikał z treści art. 30 ust. 8 tej ustawy.
W tej sytuacji Sąd, nie podzielając zarzutów skargi i nie stwierdzając naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.