Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 21 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 1004/13

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 18 grudnia 2013 r., uzupełnionym poprzez złożenie urzędowego formularza PPF, skarżąca D. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym wynikało, że ww. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i pełnoletnią córką.

Z kolei w świetle złożonego oświadczenia o majątku i dochodach ww. nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych.

Odnosząc się do wysokości swoich dochodów miesięcznych wnioskodawczyni wskazała, że generuje dochód z pracy dorywczej w kwocie 1.000 zł brutto miesięcznie.

Uzasadniając złożony wniosek ww. podała, że podobnie jak mąż nie ma zatrudnienia. Wnioskodawczyni ma zaś na utrzymaniu córkę, która podjęła studia.

Celem potwierdzenia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy a odnoszących się do aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 stycznia 2014 r. (doręczonym w dniu 27 stycznia 2014 r.), wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia:

1. a) kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 składanego osobiście bądź wspólnie z mężem oraz pisemnej informacji o wszelkich dochodach uzyskanych przez wnioskodawczynię i jej męża w roku 2013;
2. b) zaświadczeń z powiatowego urzędu pracy potwierdzających fakt, że wnioskodawczyni oraz jej mąż są osobami bezrobotnymi;
3. c) wobec zadeklarowanego braku majątku w postaci nieruchomości - oświadczenia do kogo należy lokal, w którym wnioskodawczyni obecnie zamieszkuje i kto ponosi miesięczne koszty jego utrzymania;
4. d) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię, męża oraz córkę wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości);
5. e) oświadczenia, czy wobec wnioskodawczyni (ewentualnie wobec wnioskodawczyni i jej męża) prowadzona jest aktualnie egzekucja sądowa bądź administracyjna - a jeżeli tak - do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących jej stan i dokonane czynności egzekucyjne;
6. f) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię, męża oraz córkę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu;
7. g) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawczyni i osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym (opłaty za media, telefon, lekarstwa, inne).

W następstwie ww. zarządzenia wnioskodawczyni nadesłała pismo, w którym wskazała, że:

1. - mieszka w wynajmowanym lokalu;
2. - nie posiada rachunku bankowego;
3. - jest właścicielem dwóch samochodów o wartości złomowej;
4. - nie toczy się przeciwko niej jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne;
5. - nie gromadzi dokumentów.

W tym stanie należało wskazać, co następuje:

Przepisy regulujące instytucję tzw. prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ww. aktu normatywnego przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych) następuje gdy podmiot wnioskujący o prawo pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W związku z powyższym to rzeczą wnioskodawczyni jako zainteresowanej jest wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Na wnioskodawczyni spoczywa tym samym ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Merytoryczne rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zaś wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Analiza ww. okoliczności faktycznych podanych przez wnioskodawczynię przemawia za uznaniem, że ww. nie wykazała, że spełnia ustawowo określoną przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

Należy mieć bowiem na uwadze, że wnioskodawczyni zobowiązana do przedłożenia określonych dokumentów i oświadczeń w sposób wysoce selektywny wykonała zarządzenie referendarza sądowego z dnia 23 stycznia 2014 r.

Do dnia wydania niniejszego postanowienia do Sądu nie wpłynęły bowiem:

1. a) kopie zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 składanego osobiście bądź wspólnie z mężem;
2. b) pisemna informacja o dochodach uzyskanych przez wnioskodawczynię i jej męża w roku 2013;
3. c) zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy potwierdzające fakt, że wnioskodawczyni i jej mąż są osobami bezrobotnymi;
4. d) wyciągi z rachunków bankowych należących do męża bądź córki, względnie oświadczenie, że ww. osoby przedmiotowych rachunków nie posiadają;
5. e) oświadczenie w przedmiocie ewentualnych postępowań egzekucyjnych prowadzonych względem męża bądź córki;
6. f) dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawczyni i osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym.

Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawczynię obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por.: B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, że selektywne wykonanie wezwania do złożenia wskazanych, dodatkowych oświadczeń lub dokumentów przemawia za odmową przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się bowiem szczegółowego dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni (w tym dane umożliwiające zestawienie uzyskiwanych dochodów z wydatkami koniecznymi) nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie.

W ocenie referendarza dla zasadności złożonego wniosku niewystarczające jest poprzestanie jedynie na oświadczeniu, w świetle którego cała rodzina utrzymuje się z dochodów na poziomie 1.000 zł brutto miesięcznie. Jest bowiem oczywiste, że wnioskodawczyni i jej rodzina (w tym studiująca córka) muszą zaspokajać określone, podstawowe potrzeby egzystencjalne. Zestawienie chociażby tych kosztów w odniesieniu do dochodów generowanych przez członków gospodarstwa domowego jest z kolei niezbędne dla oceny zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Jak wskazano powyżej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma bowiem miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W tym świetle referendarz rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawczyni oraz osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym domniemywać. Z kolei wyłączną sprawą podmiotu zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy.

W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawczynię zakresie.