Uzasadnienie
Decyzją z dnia 2 października 2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję z dnia 1 sierpnia 2013 r., którą Wójt Gminy odmówił D. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodanego nowelizacją z dnia 7 grudnia 2012 r., która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2013 r., przesądzono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Mąż wnioskodawczyni H. S. urodzony w dniu 21 października 1950 r. pierwszym orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS nr [...] z dnia 8 maja 2006 r. został trwale do maja 2008 r. uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Zatem jego niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia i nie został spełniony wymóg zawarty w art. 17 ust. 1b pkt 2 ustawy, a zatem świadczenie pielęgnacyjne D. S. nie przysługuje.
Zgodnie z zapisem art. 11 ust. 1 i ust. 3 znowelizowanej ustawy, osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Po upływie tego terminu decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wydane na podstawie dotychczasowych przepisów, wygasają z mocy prawa.
Skargę na powyższą decyzję złożyła D. S. i stwierdziła, że skoro na żonie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża, to należy się jej zasiłek pielęgnacyjny na ciężko chorego męża. Organom administracji zarzuciła błędną interpretację art. 17 ust. 5 lit 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca wskazała, że nie pracuje i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji organu odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowił przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) powoływanej dalej jako "ustawa".
W okolicznościach niniejszej sprawy zwrócić należy jednak szczególną uwagę na istotną zmianę stanu prawnego dokonaną z dniem 1 stycznia 2013 r. na mocy przepisów ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548), zwanej dalej: "ustawą nowelizującą".
Z akt sprawy poddanej kontroli Sądu wynika, że skarżąca w dniu 5 lipca 2013 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem H. S..
Poza sporem jest to, że skarżącej przysługiwało w poprzednim stanie prawnym – poprzedzającym wejście w życie ustawy nowelizującej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ciężko chorym mężem.
Zgodnie bowiem z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało między innymi innym osobom, na których, ciąży obowiązek alimentacyjny jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z dniem 1 stycznia 2013 r. przepisy art. 17 ust. 1 – 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych uległy zmianie na mocy ww. ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012 r. i otrzymały brzmienie: Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ustawodawca dodał w art. 17 przepis ust. 1b, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Powyższa zmiana wiąże się z ustawową rekonstrukcją świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń (art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie, nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym (art. 1 pkt 1 i pkt 4 ustawy nowelizującej), uregulowane szczegółowo w dodanym art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Świadczenie to uzależnione jest jednocześnie od kryterium dochodowego.
Istotnym elementem rekonstrukcji świadczeń opiekuńczych, związanym z możliwością utraty prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i uzyskania możliwości ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy jest art. 11 ust. 4 ustawy nowelizującej, zgodnie z którym organ właściwy w rozumieniu ustawy, o której mowa w art. 1, w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy (czyli do końca lutego 2013r.), informuje osoby otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów dotychczasowych o wygaśnięciu z mocy prawa decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i warunkach nabywania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujących od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
W aktach administracyjnych sprawy niniejszej brak jest wymaganej powyższym przepisem informacji o nowych zasadach przyznawania świadczeń. Brak jest też jakichkolwiek przesłanek, by przyjąć, że skarżąca wiedziała z innych źródeł o możliwości ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy – co do którego nie istniała przesłanka niepełnosprawności powstałej przed 25 rokiem życia podopiecznego osoby ubiegającej się o świadczenie.
Organy orzekające w niniejszej sprawie oparły swoje rozstrzygnięcia wyłącznie na przepisie art. 17 ust. 1 i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r., nadanym przywołaną wyżej ustawą nowelizującą z dnia 7 grudnia 2012 r. Na tej podstawie uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, bowiem niepełnosprawność H. S. powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia. Nie budzi wątpliwości fakt, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, lecz równocześnie należy mieć na względzie to, ze gdyby skarżąca uzyskała wymaganą prawem informację mogłaby złożyć w wymaganym terminie wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy, którego to świadczenia nie dotyczyła przesłanka powstania niepełnosprawności przed 18 lub 25 rokiem życia. Brak tej przesłanki po stronie ubiegającej się o świadczenie musiał być dla znającego życiową sytuację skarżącej organu I instancji oczywisty.
Rozpoznanie wniosku skarżącej bez wcześniejszego udzielenia jej wymaganej przez art. 11 ust. 4 ustawy nowelizującej informacji było przedwczesne i miało miejsce z naruszeniem przepisów postępowania - powołanego przepisu ustawy nowelizującej w związku z art. 9 i 8 k.p.a. Tego rodzaju działanie organu administracji nie buduje bowiem zaufania obywateli do władzy publicznej, a nadto prowadzi do niekorzystnych skutków związanych z ich nieznajomością prawa.
Dopiero wniosek złożony przez osobę ubiegającą się o świadczenie, po jej wymaganym prawem pouczeniu o zmianie konstrukcji świadczeń rodzinnych, dotychczas przez tę osobę pobieranych mógł stać się podstawą do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego co do przysługiwania mu uprawnień do świadczeń związanych z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Na marginesie tylko należy wskazać, że art. 11 ust. 1 oraz ust. 3 ustawy nowelizującej został uznany za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. K 27/13 (Dz.U. z 2013 r., poz. 1557). Jak wskazano jednak w uzasadnieniu wyroku sam wyrok Trybunału nie tworzy ani roszczeń o wypłatę utraconych korzyści za okres po 30 czerwca 2013 r., ani nie daje podstaw do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, które przewiduje obowiązująca ustawa o świadczeniach rodzinnych.
Rozpatrując ponownie sprawę właściwy organ administracji winien najpierw pouczyć stronę szczegółowo o przesłankach materialnoprawnych i warunkach ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne - specjalny zasiłek pielęgnacyjny, uregulowany w art. 16a znowelizowanej ustawy a następnie zobowiązać wnioskodawczynię do oświadczenia, czy domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego czy też specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku uchylając zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.