Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 czerwca 2020 r. (nr [...]) Prezydent Miasta S. – działając na podstawie art. 104 § 1 i art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej w skrócie jako: "k.p.a."), art. 2, art. 3, art. 4, art. 5 pkt 1, art. 7 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 14, art. 101 ust. 1 art. 102, art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 107 oraz art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm. - dalej w skrócie jako: "u.p.s."), § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 sierpnia 2017 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1788), § 1 pkt 1 lit. a/ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), uchwały nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (t.j.: M. P. z 2018 r., poz. 1007), § 1 uchwały nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia 28 grudnia 2018 r. w sprawie określenia zasad zwrotu wydatków poniesionych na pomoc w formie posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i domu" na lata 2019-2023 (Dz. Urz.
Woj. [...] z 2019 r., poz. [...]), uchwały nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia 28 grudnia 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu osłonowego Miasta S. w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i domu" na lata 2019-2023 oraz uchwały nr [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnej pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim rządowym programem "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (Dz. Urz. Woj. [...] z 2019 r., poz. [...]), po rozpatrzeniu wniosku [...] z dnia 22 czerwca 2020 r. – orzekł o przyznaniu E. D. (dalej zwanemu także "stroną" lub "skarżącym") świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" na miesiące lipiec oraz sierpień 2020 r. w wysokości 350 zł miesięcznie, nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w wyniku przeprowadzonego w dniu 25 czerwca 2020 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że E. D. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz jest osobą częściowo ubezwłasnowolnioną (funkcję kuratora pełni M. T.). Jednocześnie organ ustalił, że E. D. jest osobą dotkniętą ubóstwem zważywszy, że dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o wsparcie stanowił zasiłek okresowy w wysokości 350,50 zł, co nie przekracza 150% kryterium dochodowego, tj. kwoty 1.051,50 zł (kryterium dochodowe - 701,00 zł). Mając to na uwadze organ stwierdził, że posiadane przez stronę środki finansowe są niewystarczające na zabezpieczenie bieżących potrzeb, w tym zakupu żywności, co uzasadnia przyznanie stronie pomocy w tym zakresie.
Zgodnie z uchwałą nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. ze środków przekazywanych w ramach rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu", gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy. Ze środków przekazanych gminom z Programu udziela się wsparcia w szczególności: w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności. Zgodnie z § 1 uchwały nr [...] Rady Miejskiej w S. odstępuje się od żądania zwrotu wydatków w zakresie dożywiania w formie posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych dla osób przekraczających kryterium dochodowe ustalone na podstawie art. 8 ust.1 u.p.s., jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie nie przekracza 150% wysokości kryterium dochodowego określonego w ww. ustawie.
Końcowo organ zaznaczył, że z uwagi na fakt, iż świadczenia z pomocy społecznej mają charakter uzupełniający i wspomagający, to przyznana stronie pomoc finansowa jest jedynie uzupełnieniem i nie zaspokaja wszystkich potrzeb w pełnym zakresie i pełnej wysokości, bowiem środki którymi dysponuje ośrodek pomocy społecznej są w tym zakresie ograniczone.
E. D. zakwestionował wskazaną powyżej decyzję w drodze odwołania. W ocenie strony treść uzasadnienia decyzji została tak skonstruowana, że wydaje się jakby posiadał dochód w postaci renty, gdy w rzeczywistości jej nie dostaje. W ocenie strony z uwagi na sytuację, w której się znajduje, powinno mu być przyznane więcej pieniędzy, skoro jego jedynym dochodem jest niski zasiłek, który nie pozwala na pokrycie opłat za mieszkanie oraz prąd i innych wydatków, o podanie których został poproszony w trakcie wywiadu środowiskowego. Zaznaczył ponadto, że pracownice MOPR w S.: J. P. (dyrektor) oraz E. K. (pracownik socjalny) od dawna działają na jego szkodę, ponieważ we współpracy z innymi osobami (mężem J. P., który jest lekarzem w S. oraz B. W., która jest pracownikiem środowiskowym) doprowadziły do jego częściowego ubezwłasnowolnienia, pomimo tego, że nie jest osobą psychicznie chorą.
W ocenie E. D. to E. K. począwszy od 1987 r. coraz częściej robiła z niego osobę psychicznie chorą zamiast cieszyć się, że podejmował kroki w celu podjęcia pracy zarobkowej, co niewątpliwie polepszyłoby sytuację finansową jego rodziny i byt dzieci.
Decyzją z dnia 7 sierpnia 2020 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ wskazał, że podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowił przepis art. 39 u.p.s., a także uchwała Rady Miejskiej w S. z dnia 28 grudnia 2018 r. nr [...] w sprawie określenia zasad zwrotu wydatków poniesionych na pomoc w formie posiłku lub świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i domu" na lata 2019-2023; uchwała Rady Miejskiej w S. z dnia 28 grudnia 2018 r. nr [...] w sprawie ustanowienia wieloletniego programu osłonowego Miast S. w zakresie dożywiania; uchwała Rady Miejskiej w S z dnia 28 grudnia 2018 r. nr [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnej pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim rządowym programem "Posiłek w szkole i domu" na lata 20192023 oraz uchwała nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że celem modułu 1 i 2 Programu "Posiłek w szkole i w domu" jest zapewnienie posiłku dzieciom, uczniom i młodzieży oraz objęcie pomocą osób dorosłych, zwłaszcza osób starszych, chorych lub niepełnosprawnych i samotnych. W ramach modułów 1 i 2 Program przewiduje udzielenie pomocy w jednej z trzech form: posiłek; świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności; świadczenie rzeczowe w postaci produktów żywnościowych. Ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 u.p.s., w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym.
W myśl art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym, rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 u.p.s., a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.).
Stąd też warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna (zasada subsydiarności). Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 u.p.s.).
Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej, które przy załatwianiu sprawy powinny w myśl art. 100 ust. 1 u.p.s. kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych.
Mając na uwadze powyższe przepisy organ odwoławczy podkreślił także, że wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Innymi słowy, organ przyznający świadczenie pieniężne nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, pozostawiając kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. Pamiętać jednak należy, że organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje w jakim zakresie uczyni użytek ze swoich uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Co więcej, podjęte przez organ ustalenia muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.
Wydając decyzję z zakresu pomocy społecznej organ winien kierować się przesłankami ustawowymi, w tym m.in. wskazaniami zawartymi w art. 2 ust. 2 u.p.s. stanowiącymi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. wskazującymi, że rodzaj i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wobec ograniczonych środków finansowych organ pomocy społecznej zwykle nie jest zatem w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, tj. udzielić im wsparcia w rozmiarze odpowiednim do ich potrzeb oraz w zgłaszanej postaci lub wysokości. Stąd też organ powinien przyjąć obiektywne kryteria, według których dokonuje rozdziału środków finansowych.
Kolegium stwierdziło, że w sprawie ustalono, iż E. D. ma 65 lat, posiada wykształcenie zawodowe i uprawnienia do pracy w zawodzie tokarza, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz jest częściowo ubezwłasnowolniony. Zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, za które opłaty wynoszą 244,37 zł miesięcznie. Umowę najmu zawarto na czas nieokreślony. Utrzymuje się ze świadczeń wypłacanych przez MOPR w S. - zasiłek okresowy w kwocie 350,50 zł miesięcznie, przyznany na kwiecień 2020 r, maj 2020 r., czerwiec 2020 r., lipiec 2020 r. i sierpień 2020 r.; świadczenia z programu "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 350 zł miesięcznie na czerwiec 2020 r. E. D. odmówił w czasie wywiadu środowiskowego udzielenia informacji na temat członków swojej rodziny. W treści odwołania stwierdził jednak, że już w 1987 r. posiadał dzieci i chciał podjąć zatrudnienie, by zapewnić im lepsze warunki.
Mając to na uwadze organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej w skrócie: "k.r.o."), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W myśl z kolei art. 129 § 1 zd. 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem.
Obowiązek alimentacyjny zdefiniowany został jako obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Instytucja ta ma na celu dostarczenie tych środków osobie, która nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Obowiązek alimentacyjny wynika z pokrewieństwa, a także z innych więzi o charakterze osobistym, z którymi przepisy k.r.o. wiążą jego istnienie. Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie podkreśla, że "jednym z podstawowych założeń polskiego prawa rodzinnego jest obowiązek wzajemnego wspierania się członków rodziny", który konkretyzują przepisy o obowiązku alimentacyjnym. Skoro zatem E. D. posiada dorosłe dzieci (wedle oświadczenia miał jej już w 1987 r.), to zgodnie z obowiązującymi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, są one zobowiązane do jego alimentacji w sytuacji, gdy znajduje się w niedostatku. Przy czym obowiązek alimentacyjny dzieci, wyprzedza obowiązek dostarczenia środków utrzymania spoczywający na pozostałych obywatelach. Do tego ostatniego zaś sprowadza się wypłacanie świadczeń z pomocy społecznej. E. D. może więc również tą drogą domagać się pomocy w zaspokojeniu swoich potrzeb.
Kolegium wskazało ponadto, że w realiach rozpoznawanej sprawy organ I instancji uznał zasadność żądania strony i wydał decyzję przyznającą świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" na lipiec 2020 r. i sierpień 2020 r. w kwocie 350 zł miesięcznie. Z informacji uzyskanych od Dyrektora MOPR w S. wynika, że na dzień 15 lipca 2020 r. organ I instancji w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" udzielił pomocy 803 rodzinom. W ten sposób rozdysponował kwotę 203.590 zł, przy czym średnia wysokość przyznanego świadczenia wynosiła 253,54 zł. Posiadane przez ośrodki pomocy społecznej środki finansowe (w tym środki z programu "Posiłek w szkole i w domu"), nie pozwalają im na sfinansowanie wszystkich zadań ustawowych i pokrycie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w pełnej wysokości.
Z całą pewnością organ I instancji musi w oparciu o nie zabezpieczyć realizację pomocy na cały rok, a zatem jest zmuszony racjonalnie gospodarować posiadanym budżetem, aby zabezpieczyć potrzeby osób w najtrudniejszej sytuacji. Uwzględnić musi przy tym nie tylko interes strony, ale i interesy innych mieszkańców gminy, znajdujących się niejednokrotnie w podobnej lub nawet trudniejszej sytuacji materialnej. Co oczywiste, żaden organ nie może rozdysponować więcej środków niż posiada. Tym bardziej w sytuacji, gdy panująca od marca 2020 r. epidemia COVID-19 sparaliżowała gospodarkę i pozbawiła pracy setki tysięcy osób, pozostawiając je częstokroć bez środków do życia.
Mając powyższe na uwadze Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna ma na celu przede wszystkim wsparcie podopiecznych będących w trudnej sytuacji życiowej i materialnej, a nie zaspokajanie oczekiwań wszystkich mieszkańców danej gminy. Stąd też mając na uwadze, że E. D. jest osobą stale korzystającą z pomocy MOPR w S., posiadającą dorosłe dzieci, na których ciąży względem niego obowiązek alimentacyjny, organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji o braku podstaw do przyznania stronie żądanej pomocy finansowej w wyższej kwocie.
Kolegium podkreśliło również, że zaskarżona decyzja nie była decyzją odmowną lecz przyznającą pomoc w kwocie 350 zł miesięcznie na lipiec 2020 r. i sierpień 2020 r., w sytuacji, gdy przeciętny beneficjent tego rodzaju pomocy, mógł w tym czasie liczyć jedynie na wypłatę przez MOPR w S. kwoty 253,54 zł.
E. D. zaskarżył ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
Z treści skargi wynika, że skarżący podtrzymuje wyrażone uprzednio w odwołaniu stanowisko, że przyznana mu pomoc jest zbyt mała. W ocenie skarżącego, skoro nie ma on renty ani grupy niepełnosprawności, to przyznanej mu pomocy finansowej organ nie może nazywać uzupełnieniem.
W ocenie skarżącego dyrektor MOPR w S., która wraz z szeregiem współdziałających z nią osób (wymienionych z imienia i nazwiska w treści skargi) doprowadziła do bezpodstawnego ubezwłasnowolnienia skarżącego znęca się nam nim finansowo, czego wyrazem jest m.in. przyznanie mu "głodowego" zasiłku i jednoczesne wskazanie, że świadczenia z pomocy społecznej mają charakter uzupełniający. Zdaniem skarżącego J. P. nie poniosła do tej pory żadnej odpowiedzialności za to co spotkało skarżącego, z uwagi na posiadane przez dyrektor MOPR w S. powiązania mafijne i wynikającą z nich ochronę.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności Sąd stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 7 sierpnia 2020 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 29 czerwca 2020 r., wydaną na wniosek E. D. z dnia 22 czerwca 2020 r., w którym skarżący wystąpił do organu pomocy społecznej o przyznanie środków finansowych na zakup żywności.
Sąd podkreśla, że w przedmiotowej sprawie organy nie kwestionowały faktu, że skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, jest osobą ubogą i co do zasady spełnia przesłanki przyznania mu wsparcia finansowego w formie zasiłku celowego przeznaczonego na zakup posiłku lub żywności. Skarżący utrzymuje się bowiem jedynie ze świadczeń z pomocy społecznej, tj. zasiłku okresowego i przyznawanych mu cyklicznie zasiłków celowych. Tak też na mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 29 czerwca 2020 r. skarżącemu przyznano świadczenie na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu", obejmujący miesiące lipiec oraz sierpień 2020 r., w wysokości 350 zł miesięcznie.
Skarżący zgłosił natomiast zastrzeżenia, co do wysokości przyznanej mu pomocy, twierdząc, że nie jest ona wystarczająca do zaspokojenia jego potrzeb życiowych i nie może być traktowana jako "uzupełnienie", skoro skarżący w istocie nie posiada żadnych innych dochodów. W ocenie skarżącego zbyt niska kwota przyznanych mu świadczeń jest także wynikiem krzywdzącego, niesprawiedliwego i dyskryminującego traktowania go przez pracowników organu pomocy społecznej, w tym w szczególności przez J. P. jako dyrektorkę MOPR w S. Z tego względu w ocenie Sądu na wstępie wyjaśnić należy, że - jak wynika z akt sprawy oraz faktów znanych Sądowi z urzędu - wskazana przez skarżącego osoba (tj. J. P.) nie brała udziału w rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności. Z upoważnienia Prezydenta Miasta S. decyzję z dnia 29 czerwca 2020 r. pozytywnie rozpoznającą wniosek strony podpisała bowiem E. D. - Kierownik Działu Świadczeń Pomocy Społecznej MOPR w S. Dyrektorem MOPR w S. w chwili wydania decyzji przez organ I instancji był zaś M. T., który zastąpił na tym stanowisku K. D., dyrektora MOPR w S. w latach 2013-2020 r.
Dalsze rozważania Sądu skoncentrują się zatem na ustaleniu, czy przyznając stronie zasiłek celowy w łącznej kwocie 700 zł na okres 2 miesięcy z przeznaczeniem na zakup żywności organy właściwie zebrały i przeanalizowały stan faktyczny sprawy i przyjęły wskazaną kwotę zasiłku, przy uwzględnieniu i wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm. - dalej w skrócie jako: "u.p.s."). Zasady ogólne wskazanej ustawy wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków.
Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie w zakresie zasiłku celowego stanowi zaś treść art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jest to bowiem świadczenie, które może lecz nie musi zostać przyznane przez organ administracyjny osobie, która spełnia kryterium dochodowe. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką organ uzna za zasadną. Rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.).
Obowiązkiem organu administracji jest więc wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia.
Podkreślić należy, że sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest zatem wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 1406/17).
Jak wynika z przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania, skarżący spełniał kryteria do przyznania mu świadczeń z pomocy społecznej. Po otrzymaniu od skarżącego wniosku z dnia 22 czerwca 2020 r. o przyznanie środków z pomocy społecznej, z inicjatywy organu pomocy społecznej niezwłocznie (bowiem w dniu 25 czerwca 2020 r.) przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego, w ramach którego ustalono, że w okresie ostatnich 3 miesięcy (VI, V i VI 2020 r.) wnioskodawca otrzymywał zasiłek okresowy w wysokości 350 zł miesięcznie oraz przyznano mu na czerwiec 2020 r. świadczenie pieniężne na zakup żywności w wysokości 350 zł oraz że strona nie ma żadnych innych dochodów. Powyższe oznaczało, że skarżący nie przekroczył 150% kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 u.p.s. (150% z 701 zł = 1.051,50 zł), uprawniającego dla uzyskania pomocy w zakresie dożywiania stosownie do uchwały nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia 28 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnej pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim rządowym programem "Posiłek w szkole i domu" na lata 2019-2023.
W toku wywiadu stwierdzono, że E. D. znalazł się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej, ponieważ ze względu na swoje ograniczenia ma trudności w prawidłowym funkcjonowaniu w środowisku i zaspokojeniu samodzielnie swoich potrzeb życiowych. W związku z powyższym rekomendowano przyznanie skarżącemu na miesiące lipiec i sierpień 2020 r. zasiłku okresowego w wysokości 350 zł miesięcznie do zakupu środków czystości i opłat czynszu oraz odrębnego świadczenia pieniężnego na analogiczny okres 2 miesięcy na zakup żywności w wysokości 350 zł miesięcznie.
W ocenie Sądu z akt administracyjnych niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że organ pomocy społecznej nie jest obojętny wobec trudnej sytuacji życiowej skarżącego, a skarżący pozostaje objęty stałą pomocą organu, który przyznaje mu środki pomocowe (pieniężne) w zakresie wnioskowanych przez niego zasiłków celowych czy okresowych. Jak wskazano w zaskarżonej decyzji świadczenia te zostały skarżącemu przyznane, pomimo zaistniałych w sprawie wątpliwości co do tego, czy skarżący nie posiada dorosłych dzieci, które w pierwszej kolejności byłyby zobowiązane do wsparcia pozostającego w niedostatku rodzica. Ponieważ skarżący odmówił udzielenia informacji na temat członków swojej rodziny, a jednocześnie w odwołaniu wskazał, że to działania pracowników pomocy społecznej na podejmowane na przestrzeni wielu lat uniemożliwiły mu poprawienie bytu rodziny, w tym dzieci – podjęte w sprawie rozstrzygnięcie należy w ocenie Sądu odczytywać jako podjęte niewątpliwie na korzyść wnioskodawcy, który może skutecznie ubiegać się o przyznanie pomocy społecznej, wtedy gdy nie ma możliwości zaspokojenia swoich potrzeb życiowych ani samodzielnie, ani przy wsparciu swojej rodziny.
W opinii Sądu organ odwoławczy w sposób należyty uzasadnił wysokość przyznanego skarżącemu wsparcia. Pomoc ze strony Państwa nie może stanowić sposobu na wyrównanie wszystkich niedostatków, którymi dotknięta jest dana osoba, również wtedy, gdy są to braki o charakterze elementarnym, jakim niewątpliwie jest brak środków na zakup żywności. Środki pieniężne przyznawane w ramach zasiłku celowego mogą być przeznaczone tylko na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, o jakich mowa w art. 39 u.p.s. W praktyce przyznane świadczenia zazwyczaj wystarczają jednak na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy tylko w niepełnym zakresie. Jak zasadnie wskazano w sprawie, środki którymi dysponują organy pomocy społecznej mają bowiem charakter ograniczony i mają służyć wszystkim osobom zamieszkującym na terenie działania danego organu pomocy społecznej, znajdującym się w niedostatku, którego nie są w stawnie samodzielnie przezwyciężyć.
Choć z pewnością przyznane kwoty nie są w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb wnioskodawcy, to fakt ten nie może stanowić skutecznego zarzutu przeciwko wydanym decyzjom. Jak wyjaśniono powyżej, rolą systemu zasiłkowego nie jest bowiem pełne zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawców, a jedynie pomoc w ich zaspokojeniu, a tę funkcję przyznane wsparcie z pewnością spełnia. Z przedawnionych przez organ I instancji wyliczeń wynika jednocześnie, że miesięczna kwota zasiłku celowego przyznana skarżącemu (350 zł) była wyższa od kwoty przeciętnie przyznawanej przez organ w ramach analogicznego wsparcia dla beneficjatów pomocy rozdzielanej przez MOPR w S. (253,54 zł).
Końcowo, w ocenie Sądu, raz jeszcze należy podkreślić, że decyzje w zakresie przyznawania zasiłków są decyzjami uznaniowymi, w ramach których organ pomocy społecznej decyduje o tym, komu i w jakiej wysokości świadczenie może być przyznane biorąc pod uwagę z jednej strony ilość środków finansowych, którymi dysponuje, a z drugiej strony – ilość podopiecznych i zakres koniecznej pomocy udzielanej tym osobom. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 243/15).
W związku z powyższym wbrew podnoszonym przez E. D. zarzutom zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z zachowaniem przepisów proceduralnych i nie miały charakteru dyskryminującego. Przeciwnie, stanowiły wyraz wsparcia skarżącego w trudnej sytuacji życiowej i materialnej, w takim zakresie, w jakim organ uznał za możliwe udzielenie skarżącemu pomocy finansowej, biorąc pod uwagę wspólnie z niewątpliwie trudną sytuacją skarżącego, także posiadane przez organ środki, wielkość udzielanego wsparcia skarżącemu, potrzeby skarżącego skonfrontowane z potrzebami ogółu beneficjentów ośrodka oraz ewentualność uzyskania przez skarżącego dodatkowej pomocy ze strony rodziny. Organy dokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy. Z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że organy bardzo dobrze znają sytuację majątkową skarżącego, zapewniając mu ciągłą i systematyczną pomoc.
Fakt, że organy odmówiły skarżącemu udzielenia większego wsparcia nie oznacza, że naruszyły przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Raz jeszcze należy podkreślić, że potrzeby i możliwości finansowe wnioskodawców nie są jedynym wyznacznikiem wysokości udzielanego wsparcia, co organ wyraźnie i w sposób zrozumiały wyjaśnił w zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 120 p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. jest zależne od woli stron. Wniosek Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zawarto w odpowiedzi na skargę. Sąd uwzględnił wniosek biorąc pod uwagę, że skarżącemu doręczono odpis odpowiedzi na skargę wraz z pouczeniem o treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a. i nie wystąpił on z wnioskiem o przeprowadzenie rozprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).