Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 października 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2-3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 489), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy z dnia 20 lipca 2017 r., którą odmówiono M. S. umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym, A. i O. S., świadczeń alimentacyjnych - w okresie od 1.06.2015 r. do 30.09.2015 r. wraz z odsetkami.
M. S. umotywował wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 4000 zł brakiem zatrudnienia i nieosiąganiem dochodów, dołączając zaświadczenie o odbywaniu kary pozbawienia wolności w okresie od 19.06.2013 r. do 18.07.2018 r.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Instytucja umorzenia należności stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 27 ust. 1 ustawy, nakładającej na dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu.
W ocenie organu odbywanie kary pozbawienia wolności nie uzasadnia umorzenia długu alimentacyjnego, podobnie jak wymiar tej kary i argumentacja dotycząca trudności w uzyskaniu zatrudnienia w trakcie lub po odbyciu kary. Odbywanie kary pozbawienia wolności nie jest okolicznością obiektywną - stan taki stanowi efekt zabronionych działań zobowiązanego, a stanu takiego, będącego efektem zabronionych działań osoby zobowiązanej do alimentacji, nie można uznać za sytuację wyjątkową. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z powodu osadzenia go w areszcie śledczym w celu odbycia kary 5 lat pozbawienia wolności, którego skutkiem jest pozostawanie dłużnika bez dochodu, byłoby nieuzasadnione także z przyczyn społecznych. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego finansowane są z budżetu państwa, a zatem przez podatników. Budżet państwa wypłaca świadczenia alimentacyjne w miejsce alimentów, które powinien uiszczać zobowiązany rodzic i ma z tego tytułu świadczenie regresowe do zobowiązanego.
Umorzenie tej należności skutkuje tym, że w efekcie to społeczeństwo ponosi koszty utrzymania dziecka zobowiązanego. Nieuzasadnione jest udzielenie ulgi skutkującej obciążaniem społeczności komuś, kto nie przestrzega podstawowych norm społecznych. To bezprawne zachowanie skarżącego przyczyniło się przede wszystkim do tego, że utracił możliwość podjęcia zajęć zarobkowych na wolności, a obecnie z powodu osadzenia w areszcie nie ma zatrudnienia i w związku z tym stałych dochodów. Skoro dłużnik swoim zawinionym zachowaniem pogorszył własną sytuację, to nie może tej sytuacji wykorzystywać do udzielenia mu ulgi w spłacie zadłużenia. Wnioskodawca poza okolicznością odbywania kary pozbawienia wolności, skutkującą niemożnością uzyskiwania dochodów nie wskazał jakichkolwiek innych przyczyn, które mogłyby stanowić podstawę do uznania jego sytuacji za wyjątkową i do zastosowania ulgi uznaniowej. Sytuacja rodzinna nie uzasadnia zastosowania ulgi - dłużnik nie ma na utrzymaniu innych dzieci, niż te, które mają prawo do alimentów, nie założył innej rodziny. Zatem organ I instancji słusznie wskazał, że brak dochodów dłużnika jest podstawą do żądania zmniejszenia obowiązku alimentacyjnego i że dłużnik ma taką prawną możliwość.
M. S. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie.
Skarżący zarzucił, że uzasadnił zasadność umorzenia zobowiązania. Wskazał, że nie jest w stanie zapłacić kwoty 4000 zł, ponieważ przebywa w zakładzie karnym i nie osiąga żadnego dochodu. Od trzech lat prowadzona jest w stosunku do niego bezskuteczna egzekucja komornicza. Zarzucił organom, że te nie przeprowadziły żadnych ustaleń dotyczących jego sytuacji majątkowej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.), który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).
Z treści powyższego unormowania wynika, że decyzje wydawane na podstawie przywołanego przepisu mają charakter uznaniowy. W tej sytuacji wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela - nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Jego wydanie musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji wnioskodawcy. Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco uzasadnione, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy.
W ocenie Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego organy uchybiły. Skarżący w skardze zarzucił, że organy nie poczyniły żadnych ustaleń dotyczących jego sytuacji majątkowej. Zarzut ten jest bezpodstawny, bowiem ustalenia takie poczyniono – na podstawie informacji uzyskanych m.in. od skarżącego. Nie budziło żadnych wątpliwości, że skarżący odbywa karę pozbawienia wolności od dnia 19 czerwca 2013 r., a koniec kary przypada na dzień 18 lipca 2018 r., że nie ma majątku, że nie jest zatrudniony i nie uzyskuje dochodu. Tak więc wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu przedstawionej przez niego sytuacji, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ wskazał też, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia zastosowania wobec niego wnioskowanej ulgi – nie ma on na utrzymaniu innych dzieci, nie założył innej rodziny.
Skarżący nie wskazał też żadnych innych przyczyn - poza odbywaniem kary pozbawienia wolności, skutkującej niemożnością uzyskiwania dochodów - która miałaby stanowić podstawę uznania jego sytuacji za wyjątkową. Zauważyć należy, że choć sytuacja dochodowa i rodzinna może - co do zasady - stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, to wybór rozstrzygnięcia należy ostatecznie do organu administracji.
Należy mieć na uwadze, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością szczególną nie jest natomiast odbywanie kary pozbawienia wolności.
Należy podzielić stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że okoliczność odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 544/07, z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt I OSK 881/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika.
Nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny.
Dodatkowo zauważyć należy, że skarżący opiera swój wniosek na twierdzeniu, że brak środków na spłatę zobowiązania spowodowany jest brakiem zatrudnienia w warunkach pozbawienia wolności. Jednak przebywanie w warunkach pozbawienia wolności nie stało na przeszkodzie, by skarżący podjął się łożenia tytułem alimentów na każde dziecko po 800 złotych miesięcznie, czyli łącznie 1600 zł miesięcznie - na podstawie zawartej w dniu 12 lutego 2015 r. ugody (nie zaś na podstawie wyroku sądu, jak wadliwie wskazały organy). Skarżący powinien mieć wobec tego świadomość, że może nie sprostać wywiązaniu się ugody, którą dobrowolnie zawarł.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na postawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.