Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 czerwca 2016 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1, ust. 2, 3, 6, art. 89 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 i art. 112 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) – dalej jako "u.p.s." w związku z art. 240 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 575 ze zm.), Starosta odmówił przyznania A. C. jednorazowej pomocy pieniężnej na usamodzielnienie.
W ocenie organu pierwszej instancji – w świetle przepisów art. 240 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz art. 88 ust. 1 i art. 89 ust. 5 pkt 1 u.p.s. - wnioskodawczyni nie kwalifikuje się do przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie, gdyż dochód, który osiąga przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. W wywiadzie środowiskowym ustalono, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 1.277,49 zł miesięcznie, co przekracza kwotę 200% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. 702 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji A. C. wniosła o jej uchylenie. Wyjaśniła, że w związku z ustaniem w miesiącu maju 2016 r. wypłaty renty rodzinnej oraz finansowej pomocy na kontynuowanie nauki, wystąpiła w dniu 4 maja 2016 r. z wnioskiem o przyznanie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie. Odmowa przyznania tej pomocy następuje w przypadkach określonych w art. 89 ust. 7 i 8 u.p.s., a w żadnym z tych przepisów nie określono przekroczenia kwoty 200% kryterium dochodowego. Zaakcentowała ponadto treść art. 240 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Decyzją z dnia 22 sierpnia 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Jak wyjaśniło Kolegium strona wniosek o przyznanie pomocy złożyła w dniu 4 maja 2016 r. W dacie złożenia wniosku jej dochód, jako dochód osoby samotnie gospodarującej wynikał z renty rodzinnej i wynosił 1277,49 zł, a więc przekraczał wskazane w art. 89 ust. 5 pkt 2 ustawy kryterium dochodowe, dlatego też przyznanie wnioskowanej pomocy nie było możliwe. Nie ma znaczenia, że w dniu wydania decyzji strona nie pobiera ww. renty rodzinnej, skoro - w świetle art. 8 ust. 3 u.p.s. – uwzględnienie utraty dochodu po miesiącu złożenia wniosku nie jest możliwe. Badanie przesłanek zawartych w art. 89 ust. 7 i 8 u.p.s. ma zastosowanie dopiero w przypadku spełnienia kryterium dochodowego z art. 89 ust. 5 u.p.s. Zdaniem Kolegium z art. 240 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wynika, że możliwym jest przyznanie pomocy na usamodzielnienie w przypadku przekroczenia 200 % kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli z tej przyczyny osobie usamodzielnianej odmówiono pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, pod warunkiem, że spełniła warunki do uzyskania tej pomocy określone w art. 140-153 ustawy. Wskazując na treść art. 146 ust. 3 ww. ustawy organ odwoławczy stwierdził, że skoro skarżąca ukończyła 25 rok życia, zastosowanie tego przepisu nie jest możliwe.
W skardze na powyższą decyzję A. C. zarzuciła jej naruszenie art. 7, art. 77 1 i art. 80 k.p.a. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Zdaniem skarżącej organy obu instancji pominęły przepisy art. 142 ust. 1 i 2 oraz art. 149 ust. 2 i 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Dodała, że Starosta w oparciu o art. 240 ust. 1 i 3 w związku z art. 145 tej ustawy przyznał jej pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze z kolei swoją ocenę nakierowało nie na pomoc pieniężną na usamodzielnienie, o którą wnosiła skarżąca, lecz na pomoc na kontynuowanie nauki. Zdaniem skarżącej zamiarem ustawodawcy przez dodanie ust. 3 do art. 240 ww. ustawy było usunięcie nierównego traktowania osób usamodzielnianych, gdyż w art. 142 ust. 2 nie była wymieniona pomoc na kontynuowanie nauki. Argumentacja organu odwoławczego prowadzi do naruszenia zasady równości, gdyż w jednym przypadku stosowany jest art. 240 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a w innym przypadku wyłącznie art. 89 ust. 5 pkt 1 u.p.s.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryteria kontrola zaskarżonej decyzji organu odwoławczego prowadzi do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kontroli sądu administracyjnego poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Starosty odmawiającą przyznania skarżącej jednorazowej pomocy pieniężnej na usamodzielnienie.
Jako materialną podstawę rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał przepis art. 240 ust.1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U z 2016r. poz.575), który stanowi, że do pomocy dla osób usamodzielnianych, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opuściły rodzinę zastępczą albo placówkę opiekuńczo-wychowawczą, albo pobierają pomoc przyznaną im na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, stosuje się przepisy dotychczasowe.
W myśl art. 251 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ustawa ta wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., z wyjątkiem art. 77 ust. 1, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2015 r., i art. 241, który wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Przede wszystkim zatem ustalenia wymagało czy do sytuacji skarżącej, stosuje się przepisy dotychczasowe, tak jak uznały to organy. Wskazać trzeba, że zgodnie z art. 240 ust.1 aby można było zastosować przepisy dotychczasowe, ustalenia przez organy wymagało, czy skarżąca przed 1 stycznia 2012 roku opuściła rodzinę zastępczą w rozumieniu tego przepisu albo czy pobierała pomoc przyznaną jej na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca pobierała pomoc przyznaną jej na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2012 roku o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 roku nr 195 poz. 1362). Decyzją z dnia 23 grudnia 2013 roku Starosta przyznał A. C. urodzonej 4 maja 1991 roku pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki. Pomoc została przyznana na czas trwania nauki, do czasu jej ukończenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez osobę usamodzielnianą 25 lat.
Powyższe ustalenie stanowiło dla organów podstawę do przyjęcia, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe tj. art. 89 ust.5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.
Uszło uwadze organów natomiast, że w dacie złożenia wniosku – 4 maja 2016 roku, skarżąca nie spełniała przesłanki z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, gdyż ukończyła 25 lat i zgodnie z ww. decyzją nie pobierała już pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Zatem aby była podstawa do stosowania przepisów dotychczasowych przy rozstrzyganiu wniosku skarżącej, organy powinny dokonać ustalenia czy przed 1 stycznia 2012 roku, A. C. "opuściła rodzinę zastępczą" w rozumieniu jakie wynika z art. 240 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Takiego ustalenia organy nie poczyniły a ich znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest istotne. W wypadku bowiem ustalenia, że skarżąca "nie opuściła rodziny zastępczej" przed 1 stycznia 2012 roku, podstawę rozstrzygnięcia jej wniosku nie będą stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej a przepisy nowej ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
W reasumpcji powyższych rozważań stwierdzić trzeba, że brak wskazanych ustaleń stanowi naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, z tych względów należało wyeliminować z obrotu prawnego decyzje organów obu instancji.
Na marginesie dodatkowo wskazać należy, że decyzja organu pierwszej instancji wskazując jako podstawę wydania art. 89 ust.5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, podając kwotę 702 zł. jako kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej narusza § 1 pkt 1 lit.a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 roku w sprawie kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2015 r. poz. 163, 693 i 1045). Skoro bowiem organ ten uznał, że w wypadku skarżącej dochód nie przekracza 200% kwoty kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą, to powinna to być kwota 1268zł.
Natomiast uzasadnienie organu odwoławczego nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Przypomnieć należy, że organ drugiej instancji rozpoznaje sprawę merytorycznie niejako od początku, z czego wynika, że m.in. uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W niniejszej sprawie organ odwoławczy z niezrozumiałych powodów odnosi się do pomocy na kontynuowanie nauki, nie podając czemu rozważania w tym zakresie, mają służyć w tej konkretnej sprawie. Z kolei uznając skarżącą za osobę samotnie gospodarującą (zgodnie z jej oświadczeniem) podaje, że przekroczyła ona kryterium dochodowe wskazane w art. 89 ust.5 pkt 2 ustawy, który to przepis dotyczy kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Innymi słowy brak jednoznacznego stanowiska, które przepisy i na jakiej podstawie mają zastosowanie do wniosku skarżącej z dnia 4 maja 2016 roku.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej rozważania, wydając decyzje odpowiadające wymogom jakie spełniać powinny uzasadnienia decyzji określone przepisem art. 107 § 3 k.p.a.
W reasumpcji należało zaskarżone rozstrzygnięcie jak i poprzedzające je rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji wyeliminować z obrotu prawnego.
Stąd też Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak sentencji wyroku.