Uzasadnienie
Decyzją z dnia 2 lipca 2020 r., nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako "ustawa", Wójt Gminy po rozpoznaniu wniosku z dnia 15 czerwca 2020 r. odmówił przyznania J. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem Z. D. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że ostatnie zatrudnienie strony ustało z dniem 16 lipca 1998 r., obecnie zaś strona od ośmiu lat przebywa na emeryturze. W chwili zachorowania męża strona podjęła się opieki nad nim. Mąż wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, samodzielnie się ubiera, spożywa posiłki i załatwia potrzeby fizjologiczne. Miewa przy tym zawroty głowy, w związku z czym trudno ustalić, czy ograniczenia związane z chorobą mają wpływ na samodzielność męża strony.
Mąż strony posiada ośmioro dzieci nie legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które w ocenie organu pierwszej instancji są zobowiązane do opieki nad ojcem w pierwszym stopniu.
Jak przyjął organ pierwszej instancji nie istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją strony z zatrudnienia a sprawowaniem przez nią osobistej opieki nad mężem, albowiem nie można stwierdzić, że nie podejmuje ona zatrudnienia tylko z powodu opieki nad mężem. Wnioskodawczyni nie spełnia zatem przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy. Nadto z uwagi na posiadanie przez wnioskodawczynię ustalonego prawa do emerytury występuje negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Wobec okoliczności, że niepełnosprawność Z. D. datuje się od 70-go roku życia, tj. po ukończeniu 25. roku życia, wnioskodawczyni nie spełnia również przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy. Wnioskodawczyni jako żona osoby wymagającej opieki jest osobą zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności, a przed nią temu obowiązkowi podlegają najpierw zstępni, czyli dzieci Z. D., przy czym brak możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być wykładany przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy fakt pozostawania w zatrudnieniu. Z tych przyczyn nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. D. podniosła, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Skarżąca podniosła również, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka. Nadto w ocenie skarżącej korzystanie z prawa do emerytury wynika z tego, że dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły skarżącej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a skarżąca złożyła oświadczenie o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego.
Decyzją z dnia 14 października 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. D., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na ustalony stan faktyczny, z którego wynikało, że skarżąca wraz z mężem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Małżonkowie utrzymują się z emerytury, Z. D. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niepełnosprawność istnieje od 70-go roku życia, cierpi na nowotwór i chorobę płuc. Skarżąca towarzyszy mu podczas wizyt lekarskich, pomaga przy kąpieli z uwagi na zawroty głowy męża i obawę przed upadkiem, przygotowuje posiłki, robi zakupy. Mąż skarżącej samodzielnie się ubiera, spożywa posiłki, załatwia potrzeby fizjologiczne. Organ odwoławczy stwierdził, że zakres opieki, jakiej wymaga Z. D. nie jest tak znaczący. Związek przyczynowo-skutkowy między sprawowaniem przez skarżącą opieki nad mężem a rezygnacją przez nią z zatrudnienia (bądź niepodejmowaniem pracy) nie zachodzi nie tylko z powodu zakresu sprawowanej opieki, ale także z tej przyczyny, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury.
Nadto, zdaniem Kolegium, nie można stwierdzić, że skarżąca, będąc osobą w wieku 68 lat i także schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i mając uprawnienia emerytalne, rezygnuje z pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem. W świetle bowiem art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. b i c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1482), nie może być uznana za bezrobotną osoba, która ukończyła odpowiednio - 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn, a także osoba, która nabyła prawo do emerytury.
Kolegium jako błędne oceniło natomiast stanowisko organu pierwszej instancji, że zobowiązanymi do alimentacji, a więc także sprawowania opieki, są w pierwszej kolejności dorosłe dzieci osoby wymagającej opieki przed małżonkiem, albowiem uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję J. D. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji.
Zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez:
- 1. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami koniczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
- 2. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy poprzez pominięcie celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca wskazała, że wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zaś opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. W ocenie skarżącej nadto zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa, ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej, czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej i osobom niepełnosprawnym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawa została rozpoznana przez Sąd na podstawie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Skarga jest bezzasadna.
W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej także jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca w dniu 15 czerwca 2020 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem – Z. D. Mąż skarżącej (ur. w 1948 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 7 maja 2018 r. Z orzeczenia tego wynika, że niepełnosprawność oraz ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 14 marca 2018 r., niepełnosprawność istnieje od 70-go roku życia oraz że mąż skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ustawy).
Organy obu instancji stwierdziły w swych rozstrzygnięciach, że opisana w ww. przepisie przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Sąd podziela tak sformułowane stanowisko organów administracji publicznej. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej.
Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zasadniczą okolicznością rzutującą na dokonaną przez Sąd ocenę zaistniałego w sprawie stanu faktycznego była przyczyna ustania zatrudnienia skarżącej. W stanie faktycznym sprawy istotne znaczenie ma okoliczność, że skarżąca przed definitywnym ustaniem zatrudnienia w dniu 16 lipca 1998 r. pracowała na podstawie umowy o pracę, przy czym stosunek pracy ze skarżącą został rozwiązany w związku z przejściem na rentę inwalidzką z tytułu niezdolności do pracy. Skarżąca także w oświadczeniu złożonym w dniu 2 lipca 2020 r. wskazała, że od 1998 r. była na rencie z tytułu niezdolności do pracy. Skarżąca, co wynika z kwestionariusza przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego, cierpi na chorobę płuc, astmę oskrzelową, guzy na piersi i płucach, chorobę tarczycy. Jest ona pod stałą kontrolą poradni kardiologicznej, ginekologicznej, endokrynologicznej, pulmonologicznej i neurologicznej. Wymaga częstych, specjalistycznych wizyt lekarskich.
W świetle podanych wyżej okoliczności faktycznych sprawy należało uznać, że zarówno ustanie w 1998 r. zatrudnienia, jak i fakt niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą ma bezpośredni związek z jej stanem zdrowia, który uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną przez skarżącą opieką rezygnuje ona lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Zasadniczo bowiem o wystąpieniu tego rodzaju bezpośredniego związku przyczynowego, o jakim mowa jest w ww. przepisie, nie można mówić w przypadku osoby, której stan zdrowia uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. W takim przypadku nie może też być mowy o rezygnacji z zatrudnienia.
Wobec powyższego zasadnie organy obu instancji odmówiły skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skoro nie spełnia ona podstawowego warunku określonego w art. 17 ust. 1 ustawy.
Podkreślenia wymaga, że okoliczność posiadania przez skarżącą ustalonego prawa do emerytury pozostawała okolicznością irrelewantną dla jej rozstrzygnięcia. Ze stanu faktycznego sprawy oraz brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy wynika bowiem, że rezygnacja i niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie następuje w związku z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym mężem, wobec czego bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy skarżącej - w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy - przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne wobec pobierania świadczenia emerytalnego. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem nie za sam fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale sprawowanie opieki musi być powiązane z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia właśnie z tego względu. Skoro skarżąca jeszcze przed uzyskaniem świadczenia emerytalnego musiała zrezygnować z zatrudnienia z uwagi na stan swojego zdrowia, to nie sposób przyjąć, że pobieranie przez nią emerytury samo w sobie stanowić może okoliczność uprawniającą ją do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazać mimo to należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Obecnie, mimo przytoczonego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd o możliwości dokonania przez osobę uprawnioną wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego albo emerytalno-rentowego. Jednak Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska, które prezentuje również skarżąca, że osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy a pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym.
Sąd podziela natomiast stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20, z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (por. wyroki WSA: w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 824/19, w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1265/19).
Powyższe przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.
W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 53 ze zm., dalej u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.
Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy, czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy.
Uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.
Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.
Prezentowany przez Sąd powyższy pogląd jest zbieżny ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w przywołanym już wyżej wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20.
Nadmienić jedynie należy, że w niniejszej sprawie nie doszło do zawieszenia prawa do emerytury, przez co świadczenie pielęgnacyjne nie mogłoby być obecnie przyznane nawet w przypadku spełnienia pozostałych przesłanek uprawniających do uzyskania tego świadczenia.
Odnosząc się do innych poruszanych przez organy obu instancji kwestii stwierdzenia wymaga, że choć mąż skarżącej cierpi na chorobę nowotworową oraz chorobę płuc, w znacznym stopniu, co wynika z wywiadu środowiskowego, jest samodzielny. Wymaga pomocy przy wizytach lekarskich, które odbywają się raz na trzy miesiące, podczas których podawane mu są zastrzyki (chemia), a także przy wieczornych kąpielach. Samodzielnie się ubiera, spożywa pokarmy, załatwia potrzeby fizjologiczne. Z kolei czynności takie jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, wykupywanie lekarstw czy witamin, załatwianie spraw urzędowych, wykonywane przez skarżącą, wykonywane są także przez osoby pracujące zawodowo.
W ocenie Sądu organ odwoławczy słusznie wskazał na bezzasadność stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie pierwszeństwa obowiązku alimentacyjnego spoczywającego na dzieciach Z. D. Analiza art. 17 ust. 1a ustawy prowadzi do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną.
Sąd miał nadto na względzie, że stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, ponieważ z orzeczenia o niepełnosprawności męża skarżącej nie wynika, aby niepełnosprawność powstała w okresach jego życia wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stanowiska w tym zakresie nie zajął organ odwoławczy.
Powyższa regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia lub w przypadku osób uczących się – po 25 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
W związku z tym wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka, w postaci momentu powstania niepełnosprawności męża skarżącej, nie mogła być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia.
W reasumpcji stwierdzić należało, że wobec niespełnienia przez skarżącą podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegającej na tym, że pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą nad mężem, a rezygnacją przez nią z zatrudnienia albo też niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia zachodzić powinien związek przyczynowy, decyzje organów obu instancji, mimo dokonania częściowo nieprawidłowej oceny prawnej określonych elementów stanu faktycznego sprawy, zostały wydane zgodnie z prawem.
Mając powyższe na uwadze Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.