Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia 2 października 2020 r. odmówił M. L. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego w związku z opieką nad matką M. L. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 256 ze zm.), powoływanego dalej jako k.p.a., art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 5, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) – dalej powoływanej również jako "ustawa" lub "u.ś.r.", rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. 2018 r. poz. 1497).
W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 18 września 2020 r. do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wpłynął wniosek M. L. (zwanego dalej "stroną" lub "skarżącym") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.
Zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Nadto przepis art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy stanowi, ze świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Organ ustalił, że M. L. została uznana za osobę stale niezdolną do samodzielnej egzystencji (orzeczenie ZUS z dnia 4 września 2013 r. nr [...]). Niepełnosprawność istnieje od 4 lipca 2013 r., czyli od 73 roku życia. Ponadto, decyzją z dnia 14 listopada 2019 r. nr [...] strona ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę od 1 listopada 2019 r.
Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 30 września 2020 r. oraz złożonego oświadczenia strony organ przyjął, że strona zrezygnowała z zatrudnienia i sprawuje opiekę nad matką od 1 sierpnia 2019 r. Zamieszkuje wspólnie z matką, która choruje na cukrzycę, jest po operacjach oczu i wstawieniu dwóch endoprotez. Stan zdrowia M. L. nie pozwala jej na samodzielne poruszanie się poza mieszkaniem, a po domu wspomaga się kulami łokciowymi. Strona wykonuje takie czynności opiekuńcze jak: pomoc w ubieraniu, przy utrzymaniu higieny osobistej, robieniu zakupów, przygotowuje posiłki, załatwia wizyty lekarskie, wykupuje leki, sprząta mieszkania, pali w piecu, przygotowuje i podaje leki, robi pranie i prasowanie. Matka strony miewa zawroty głowy, które powodują u niej zachwiania równowagi i nie może sama pozostać w domu. Ustalono zatem, że matka strony jest osobą wymagającą całodobowej opieki ze strony syna ze względu na swój stan zdrowia, w wyniku czego syn nie może podjąć jakiejkolwiek pracy i zatrudnienia.
Organ zauważył, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał przesądził jednak, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie «prawa» do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Do tej pory ustawodawca jednak nie dokonał zmiany treści tego przepisu.
W ocenie organu nie zostały zatem spełnione przesłanki przyznania świadczenia wynikające z treści art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. akt K 30/13. Oświadczyła przy tym, że zrezygnuje z specjalnego świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 listopada 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu uznał, że podstawą odmowy przyznania świadczenia nie może stanowić art. 17 ust. 1b ustawy, bo w sprawach o przyznanie przedmiotowego świadczenia ma zastosowanie stanowisko wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego powołanego przez stronę i przyjęcie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia przedmiotowa, przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych obu instancji.
Organ stwierdził, że właściwą przyczyną odmowy świadczenia jest natomiast ustalony zakres sprawowanej przez stronę opieki nad matką. Opieka ta nie jest świadczona całodobowo, a zatem strona ma możliwość podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. M. L. posiada wprawdzie orzeczenie wskazujące, że jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji, jednak nie jest osobą leżącą. Nie wymaga pomocy w takich czynnościach jak karmienie, przebieranie, przeciwdziałanie odleżynom, rehabilitacji stawów i mięśni. Jak ustalił organ pierwszej instancji sama porusza się po mieszkaniu i wychodzi na krótkie spacery. Strona winna stosownie do tych ustaleń rozważyć możliwość skorzystania z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, co w znacznym stopniu pomoże w odciążeniu z pomocy w pielęgnacji matki, obowiązkach domowych czy asysty w trakcie spacerów i umożliwi podjęcie zatrudnienia.
Zdaniem organu odwoławczego normalną rzeczą jest pomoc członkowi najbliższej rodziny w podeszłym wieku i osobom chorym w zakupach, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, przygotowywaniu posiłków i pomoc w czynnościach higienicznych a nawet asystowaniu w czasie wizyt u lekarza. Pomoc taka byłaby zapewne świadczona matce z racji jej wieku (obecnie 80 lat) i stanu zdrowia, nawet w sytuacji, gdyby nie legitymowała się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zakres opieki poza pomocą przy ubieraniu się i czynnościach higienicznych np. zakupy, sprzątanie, pranie, gotowanie, podawanie posiłków, pranie, załatwianie spraw urzędowych, wizyty u lekarza i zakup leków, to czynności które, są zaliczane do czynności dnia codziennego, wykonywanych niezależnie od innych czynności związanych z opieką nad osobą niesamodzielną.
Ponadto istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata utraty uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Wnioskowane świadczenie w przypadku strony nie może być traktowane jako alternatywne źródło dochodu w sytuacji braku odpowiedniego wykształcenia i kwalifikacji zatrudnienia.
M. L. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W uzasadnieniu wskazał, że jego matka nie jest osobą leżącą, wymagającą przeciwdziałania odleżynom, bo porusza się po mieszkaniu przy pomocy kul łokciowych, jednak po wszczepieniu endoprotez, operacji żylaków podudzia, wymaga stałej rehabilitacji stawów i mięśni, oraz zachęcania a czasami wręcz zmuszania do ćwiczeń, które ze względu na odczuwalny ból wykonuje bardzo niechętnie. Tylko dzięki temu matka nie jest osobą leżącą i nie wymaga przeciwdziałania odleżynom. To, że matka jest w stanie poruszać się z trudem po mieszkaniu prowadzi do niebezpiecznych sytuacji, w których bez stałego nadzoru stanowi zagrożenie nie tylko dla siebie, ale też dla otoczenia. Z powodu postępującej miażdżycy uogólnionej ma silne zawroty głowy oraz krótkotrwałe zaburzenia świadomości powodującej niespodziewane i niekontrolowane upadki a w związku z tym drobne urazy jak np. otarcia naskórka czy złamanie palca dłoni.
Od dwóch lat postępuje u niej demencja starcza, co powoduje, że zapomina się i traci orientację w czasie i przestrzeni np. zapomina wyłączyć gaz, zakręcić kran lub stawia pusty garnek na zapalonym gazie, zapomina i myli imiona domowników, próbuje uciekać a po oddaleniu się kilkunastu metrów od domu traci siły i upada, nie wiedząc gdzie się znajduje, wykonuje dziwne i trudne do przewidzenia czynności.
Nadto matka skarżącego wymaga ścisłej kontroli i podawania leków na cukrzycę, nadciśnienie, chorobę niedokrwienną, miażdżycę oraz środków przeciw bólowych. Wymaga kontroli u ortopedy, diabetologa, kardiologa, okulisty, specjalisty chorób naczyń w związku z czym pomoc skarżącego w tym zakresie jest niezbędna.
Skarżący wskazał, że od dłuższego czasu bezskuteczne czyni starania o możliwość skorzystania z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Poszukiwał chętnych do opieki nad matką prywatnie oraz zwrócił się z prośbą o odpłatną pomoc w tej sprawie do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, lecz ze względu na miejsce zamieszkania matki - położenie i brak dojazdu nie ma możliwości uzyskania pomocy i opieki opiekunki. Mieszkają oni bowiem w małej osadzie (liczącej 21 mieszkańców - w tym 5 osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności i 7 dzieci w wieku szkolnym), położonej w lesie w odległości 2 km do centrum wsi R. oraz 10 km do najbliższego miasta. Wcześniej wnioskodawca był zmuszony oddać swojego niepełnosprawnego, wymagającego opieki ojca do Zakładu Leczniczo-Opiekuńczego w G., gdzie zmarł w 2016 r. Podczas odwiedzin obiecał matce, która w tym czasie była w lepszym stanie fizycznym i psychicznym, że uczyni wszystko, aby jej taki los nie spotkał.
Skarżący stwierdził, że w związku z koniecznością opieki nad matką zrezygnował z zamieszkania w G. oraz z pracy zawodowej. Pomagał rodzicom finansowo, uzupełniając ich najniższe emerytury, opłacił matce komercyjną endoprotezoplastykę stawów biodrowych (15 tyś. zł), operację usunięcia zaćmy obu oczu (2,8 tyś. zł) operację żylaków (1,5 tyś. zł) - dzięki czemu znacznie skrócił okres oczekiwania na te operacje wykonywane w ramach NFZ-tu, zapobiegając w ten sposób pogłębianiu się chorób i niepełnosprawności. Wskazał on, że rozmiar sprawowanej opieki jest na tyle duży, że całkowicie uniemożliwia mu podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.
W związku z twierdzeniami organu odwoławczego dodał, że nie miał żadnych problemów z zatrudnieniem. W wieku 52 lat ma 37 letni staż pracy udokumentowany w ZUS-ie. W tym okresie nigdy nie korzystał z zasiłku dla bezrobotnych. Z wykształcenia jest technikiem budowlanym, zdał maturę, ukończył kilka kursów doskonalenia zawodowego. Rezygnacja z pracy zarobkowej i wniosek o przyznanie świadczenia nie jest zatem wyrazem szukania alternatywnego źródła dochodu, lecz przykrą koniecznością.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że
- 1. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu;
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
1b. ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała później niż do ukończenia 18 roku życia i później niż w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
Organ drugiej instancji nie podzielił tego stanowiska, wskazując, że przy rozważaniu tej kwestii, konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104).
Stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie jest dla skarżącego korzystne i nie było w skardze kwestionowane.
Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy.
Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).
Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie.
Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia stało się w niniejszej sprawie stwierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., brak jest bowiem, związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez skarżącego niepełnosprawnej matce opieki a zaprzestaniem podejmowania przez niego zatrudnienia. Organ wskazał, że zakres obowiązków w ramach sprawowanej opieki nie jest przeszkodą, aby skarżący podjął aktywność zawodową choćby w niepełnym wymiarze czasu.
Przechodząc do oceny zasadności tego stanowiska, wskazać należy, że na podstawie zebranych w sprawie dokumentów nie można przyjąć, aby stan zdrowia matki skarżącego był na tyle dobry, by mogła ona przez znaczną część czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi na podjęcie pracy. Okoliczności sprawy wskazują, że organ odwoławczy dokonał ustalenia stanu faktycznego sprawy i oceny zakresu sprawowanej opieki sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym.
Ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się m.in. całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 4 września 2013 r. wynika, że M. L. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji w związku ze stanem narządu ruchu.
Sposób sprawowania opieki jest uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Opieka powinna być sprawowana zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). Czynności wykonywane przez skarżącego w ramach opieki nad matką zostały wymienione w złączniku nr 2 do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Są to: czynności higieniczne, prowadzenie do toalety, przygotowania ubrań, ubieranie, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, mierzenie poziomu cukru, podawanie insuliny, podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, wizyty lekarskie, robienie zakupów, realizacja recept, wychodzenie na spacery, przygotowywanie opału, palenie w piecu. Skarżący mieszka z matką i jest jedyną osobą sprawującą nad nią opiekę nad matką.
Okoliczności związane z opieką skarżącego nad matką znajdują potwierdzenie w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 30 września 2020 r., w którym opisano zakres podejmowanych czynności opiekuńczych, oceniono opiekę jako właściwą i wskazano, że matka skarżącego wymaga całodobowej opieki ze strony syna, a ze względu na zakres tej opieki skarżący nie może podjąć zatrudnienia.
Nie można także podzielić założenia organu odwoławczego, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach wyłącznie czynności opiekuńczych, nie zaś czynności, które są związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 pkt 2 wskazuje, że konieczność sprawowania opieki oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem. Zatem, zarówno z zasad doświadczenia życiowego jak i woli prawodawcy wynika, że prowadzenie gospodarstwa domowego – w tym przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, czy robienie zakupów są czynnościami niezbędnymi dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki i wchodzą w zakres prawidłowo sprawowanej opieki.
Podkreślić także należy, że organ pierwszej instancji nie kwestionował istnienia związku przyczynowego pomiędzy stanem zdrowia matki skarżącego a możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia. Burmistrz Miasta i Gminy w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że matka skarżącego potrzebuje stałej i całodobowej opieki, a skarżący ze względu na konieczność opieki nad matką nie może podjąć zatrudnienia.
Mając na uwadze okoliczności wynikające z zebranego w sprawie materiału dowodowego, Sąd stwierdził, że w sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Reasumując, organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Natomiast organ odwoławczy nie rozważył prawidłowo całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i wynikających z niego okoliczności faktycznych. Organ naruszył przepis prawa procesowego - art. 80 k.p.a., w sposób, który miał wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W wyniku dokonania niewłaściwych ustaleń, organ wadliwie ocenił kwestię związku przyczynowego między rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a podjęciem opieki nad M. L., co skutkowało naruszeniem normy prawa materialnego – art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wskazania co do dalszego toku postępowania administracyjnego wynikają z powyższych rozważań. W szczególności, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni przedstawioną ocenę dotyczącą związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).
W związku z intensyfikacją rozwoju epidemii, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) i § 1 pkt 2 zarządzenia nr 49 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wstrzymania przyjmowania interesantów i ograniczenia obsad kadrowych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 - sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym.