Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 16 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 143/20

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 7 sierpnia 2019 r. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 7 sierpnia 2019 r. (nr (...)) Wójt Gminy– działając na podstawie art. 10 § 2, art. 33, art. 40 § 2 art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 2, art. 3, art. 17, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r."), § 1, § 2 § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2017 poz. 1466 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu wniosku Nr 663//2019 złożonym w dniu 7 lutego 2019 r. - odmówił przyznania M.G. (zwanej dalej także: "stroną", "skarżącą") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką – K.W..

Organ wskazał, że strona w dniu 7 lutego 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – K.W., który został rozpoznany odmowną decyzją Wójta Gminy z dnia 27 lutego 2019 r., która następnie – decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 czerwca 2019 r. – została uchylona w całości a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Organ stwierdził, że ostatnie zatrudnienie strony ustało z dniem 29 września 2013 r. i od tego czasu nie podjęła żadnego zatrudnienia w związku z opieką nad matką. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że strona sprawuje opiekę nad matką – K.W., która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności K.W. został orzeczony przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. w dniu 5 września 2011 r., tj. po ukończeniu 25. roku życia, łącznie ze wskazaniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Ponadto organ stwierdził, że strona pobiera zasiłek dla opiekuna przyznany jej w związku z opieką nad matką – K.W..

Organ przytoczył treść przepisów art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r. oraz przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ zaznaczył przy tym, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazał, że wykonanie ww. wyroku wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, a ustawodawca powinien uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak również uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, co oznacza, że wiąże on organ wypłacający świadczenia rodzinne w taki sposób, że ich przyznanie uzależnione jest od spełnienia warunków w ustawie.

Organ wskazał, że po uwzględnieniu zaleceń Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz ponownym rozpatrzeniu wniosku, biorąc pod uwagę obowiązujące w dniu złożenia wniosku przepisy prawne oraz oświadczenie dołączone do wniosku, od kiedy strona sprawuje opiekę nad matką, i rezygnację z zatrudnienia z dniem 29 września 2013 r., a także po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w którym stwierdza się, że strona sprawuje opiekę nad matką -|K.W. i w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia, biorąc jednakże pod uwagę art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponownie należało odmówić stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organ zaznaczył, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności ustalił, iż znaczny stopień niepełnosprawności oraz niepełnosprawność K.W. datuje się od 5 września 2011 r., tj. po ukończeniu 25. roku życia, a także zaznaczył, że strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna.

Po rozpatrzeniu odwołania M.G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 listopada 2019 r. (nr (...)) – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. b/ i pkt 5 u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji w kwestii oceny znaczenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego podkreślając, że z akt sprawy bezspornie wynika brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawczyni (ur. 8.03.1940 r.), zaś znaczny stopień niepełnosprawności został przyznany matce wnioskodawczyni dopiero od dnia 5 września 2011 r., co oznacza, że zasadnym jest uznanie, iż niepełnosprawność matki powstała już po ukończeniu 18. lub 25. roku życia, a zatem w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego, w ocenie organu odwoławczego, zebrane dowody nie wskazują, by strona zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 5 września 2011 r. matką, albowiem jedne zatrudnienie strony miało miejsce w latach 1982-1992, a następnie od 02.11.2005 r. do 25.11.2005 r. Następnie strona była osobą zarejestrowaną jako bezrobotna; od 01.04.1994 r. pobierała najpierw z Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek stały - do 30.04.2004 r., a potem w okresie od 21.05.2004 r. do 18.07.2005 r. oraz od 05.09.2011 r. do 30.06.2013 r. świadczenie pielęgnacyjne i w końcu zasiłek dla opiekuna w okresach: 01.07.2013 r. do 31.07.2013 r. oraz od 30.09.2013 r. do nadal.

Organ odwoławczy stwierdził, że z oświadczenia strony z dnia 29 lipca 2019 r. wynika, że sprawuje stałą opiekę nad matką – K.W. w okresie od 05.09.2011 r. do 31.07.2013 r. oraz od 30.09.2013 r. do chwili obecnej i w związku z tą opieką nie może podjąć zatrudnienia. Kolegium zwróciło jednak uwagę, że w okresie od 26.07.2013 r. do 30.08.2013 r. strona uzyskała dochód z tytułu umowy o dzieło (zaświadczenie z "A" Spółka z o.o. z dnia 29.07.2019 r.).

Z porównania powyższych okresów wykonywania innej pracy zarobkowej strony z okresami pobierania zasiłku dla opiekuna wynika, że rozpoczęcie wykonywania innej pracy zarobkowej (26.07.2013 r.) miało miejsce w okresie pobierania zasiłku dla opiekuna (od 01.07.2013 r. do 31.07.2013 r.), a tym samym zarówno wynagrodzenie z tego tytułu oraz zasiłek dla opiekuna za okres 6 dni strona pobierała jednocześnie. Co więcej, i jest to kwestia ważniejsza, wskazany wyżej okres wykonywania innej pracy zarobkowej oznaczał w istocie brak sprawowania opieki strony nad niepełnosprawną matką od 26.07.2013 r. do 30.08.2013 r.; ewentualnie uznanie, że sprawowana opieka nad matką pozwalała stronie na podjęcie innej pracy zarobkowej w tym okresie.

Mając powyższe na uwadze Kolegium nie dało wiary oświadczeniu strony, że sprawowana nad niepełnosprawną matką opieka uniemożliwia stronie podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Należy przypomnieć, że strona w okresie od 19.07.2005 r. do 05.09.2011 r. nie otrzymywała zarówno świadczeń od organu I instancji, jak też nie była nigdzie zatrudniona i nie wykonywała innej pracy zarobkowej, a w tym okresie matka strony nie posiadała przyznanego znacznego stopnia niepełnosprawności.

Kolegium stwierdziło, że taka konstatacja wynika ponadto z oceny czynności strony dokonywanych w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawna matką. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 5 września 2011 r. wskazuje na następujące przyczyny niepełnosprawności: 07-S choroby układu oddechowego i krążenia oraz 11-1 inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego.

Z akt sprawy wynika, że niepełnosprawna K.W. zam. w miejscowości D., nie jest osoba leżącą. Wnioskodawczyni wraz z mężem zamieszkuje w R.. Strona w oświadczeniu z dnia 16 stycznia 2019 r. wpisała, że w ramach sprawowanej opieki: o godz. 8 następuje poranna toaleta i ubieranie się do śniadania przygotowanego przez stronę; o godz. 9:30 mierzenie ciśnienia i pomiaru cukru oraz podawanie leków; 10:30 wyjście strony po zakupy, leki i załatwianie wizyty u lekarza; 11:30 wyjście strony z mamą do znajomych lub na wizytę lekarską w zależności od dnia; 13:00 przygotowanie do obiadu, sprzątanie, pranie, noszenie drewna rozpalanie w piecu; 14:30 podanie obiadu; 15:30 odpoczynek, czytanie gazet, oglądanie telewizji; 17:00 podanie leków popołudniowych i picie herbaty; 18:00 przygotowanie i podanie mamie kolacji; 20:30 ubieranie w piżamę przygotowanie do snu.

Z treści powyższego oświadczenia, jak też pozostałych akt sprawy nie wynika, czy wnioskująca strona po położeniu mamy do snu wraca do swojego domu (i męża) czy też pozostaje na noc w mieszkaniu mamy.

Kolegium wskazało, że nie uznaje opisanych przez stronę czynności za sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką. Organ odwoławczy wyjaśnił, że rozpoznając sprawę w wyniku złożonego odwołania, ma obowiązek rozpatrzenia sprawy w pełnym zakresie, a tym samym m.in. co do zakresu opieki wykonywanej przez wnioskodawczynię w stosunku do niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności i związanej z tym brakiem samodzielności osoby niepełnosprawnej lub istnieniem tej samodzielności. Organ wskazał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki", jednakże z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

W ocenie organu odwoławczego zebrany materiał dowodowy pozwala na uznanie, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka nie może być jednakże uznana za opiekę stałą i długotrwałą w rozumieniu przepisów ustawy. Ponadto za czynności związane z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą nie można uznać czynności wykonywanych przez stronę wnioskującą na co dzień, związanych z faktem mieszkania, które i tak muszą być wykonywane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca stałej opieki.

Kolegium stwierdziło, że o fakcie częściowej samodzielności niepełnosprawnej matki świadczą np. wizyty u znajomych lub lekarza, co oznacza, że K.W. nie jest osobą leżącą, przy której konieczne jest wykonywanie wszystkich czynności przez osobę sprawująca opiekę. Dlatego takie czynności strony jak np. związane z zakupami jedzenia oraz przygotowywaniem posiłków dla matki oraz siebie, pranie, sprzątanie, przygotowanie opału i palenie w piecu, załatwianie wizyt u lekarza, zakup lekarstw, wizyt u znajomych, odpoczynek, czytanie gazet, oglądanie telewizji - nie są czynnościami związanymi ze stałą opieką nad niepełnosprawną mamą. Są to czynności dnia codziennego wykonywane także w sytuacji, gdy w rodzinie nie ma osoby niepełnosprawnej.

Ponadto czynności te, jak i inne wskazane w oświadczeniu strony np. zakup lekarstw - nie są dokonywane codziennie, tylko kiedy jest to niezbędne. Nawet jeśli wykonywane przez stronę czynności są wykonywane codziennie, ale sporadycznie, czyli przez krótki czas - to nie oznacza stałej lub długotrwałej opieki w rozumieniu ustawy. Dlatego też Kolegium nie może uznać tych czynności za związane ze stałą i długotrwałą opieką nad niepełnosprawną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze wobec braku spełnienia warunków pozwalających na przyznanie wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego takich jak: powstanie niepełnosprawności po ukończeniu 18 lub 25 roku życia; sprawowania opieki pozwalającej na zatrudnienie (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej i w końcu brak sprawowania stałej lub długotrwałej przez wnioskodawczynię - a tym samym braku spełnienia warunków określonych w art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. – odmowa przyznania wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadna.

Kolegium uznało za zasadny zarzut odwołania w zakresie błędnej wykładni i niezastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., polegający na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez stronę zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec treści oświadczenia strony o rezygnacji z tego zasiłku w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

M.G. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. - naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki; oraz
2. - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną tylko przez część doby, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że nie zgadza się z organem odwoławczym, iż nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy opieką skarżącej nad jej niepełnosprawną matką a rezygnacją przez nią z zatrudnienia. Organ stanął na stanowisku, że opieka sprawowana przez skarżącą nie jest opieką całodobową, co pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia. Z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Natomiast wbrew twierdzeniom organu II instancji przywołany przepis nie uzależnia otrzymania przedmiotowego świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. W przedmiotowej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1. 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2. 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych Sądowi skarżąca w dniu 7 lutego 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – K.W., załączając do wniosku m.in.: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 5 września 2011 r.), zaliczające K.W. do znacznego stopnia niepełnosprawności, z informacją, że nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje oraz że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 września 2011 r., oraz oświadczenie, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do obecnie przyznanego świadczenia opiekuńczego.

Mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności należy wskazać i odnieść się do tego, że organy obu instancji uznały, iż skarżącej nie można przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ daty powstania u jej matki ur. 8 marca 1940 r. niepełnosprawności, nie da się ustalić, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności został przyznany od dnia 5 września 2011 r, a więc po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b. u.ś.r., stanowiących jeden z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z takim stanowiskiem organów orzekających rozważyć należało, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że nie da się ustalić, że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej (jej matki), nad którą sprawowana jest opieka, powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia czy też ukończenia 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

W niniejszej sprawie organy uznały, że z uwagi na fakt, iż ustalenie stopnia niepełnosprawności matki skarżącej, urodzonej w 1951 r. nastąpiło od daty 29 sierpnia 2019 r., zaś nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, to tym samym skarżąca nie spełnia określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunku do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) nie zmienia w tym zakresie jej sytuacji prawnej.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60).

Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

W przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie organy z tego obowiązku się nie wywiązały.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Zaistniała zatem w omawianym zakresie podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b u.s.r. w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu orzekającego należy odkodować podstawę prawną dla rozstrzygnięcia żądania strony z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dostrzega powodu do zmiany dotychczasowej linii orzecznictwa, tym bardziej, że także Naczelny Sąd Administracyjny jednolicie ją akceptuje (zob. w tej materii m.in.: wyrok z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2370/16 oraz wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17).

Podsumowując tę część rozważań Sądu należy wskazać, że organy obu instancji wadliwie przyjęły, że skarżąca nie może uzyskać wnioskowanego świadczenia ze względu na to, iż niepełnosprawność jej matki powstała przed upływem okresów wskazanych w art.17 ust. 1b u.ś.r.

Niezależnie od powyższego, w kwestii zbiegu świadczeń (w tym przypadku świadczenia pielęgnacyjnego oraz pobieranego przez skarżącą zasiłku dla opiekuna), należy zwrócić uwagę – w szczególności organowi I instancji – że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jednakże w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r. wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Należy zatem podkreślić, że obowiązujące przepisy prawa dopuszczają – w przypadku spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wskazanych powyżej dwóch "konkurencyjnych" świadczeń – otrzymywanie tego świadczenia, które zostanie wskazane przez stronę (wnioskodawcę). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 1175/18) "przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r. winien być wykładany w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.

Oczekiwanie i wymaganie organu, by strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem przez organ, czy spełnia ona pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby ją w trudnej sytuacji, wprowadzało stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Kierując się zatem zasadami zawartymi w art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. organ winien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego (czy też jak w niniejszej sprawie zasiłku dla opiekuna – przyp. WSA). Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać.

W tym celu organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawowe prawo wyboru świadczenia, bowiem organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.)".

W niniejszej sprawie strona wraz ze złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 7 lutego 2019 r. oświadczyła, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do obecnie przyznanego świadczenia opiekuńczego (zasiłku dla opiekuna), co należy rozumieć jako realizację zagwarantowanego stronie prawa wyboru wynikającego z art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Ponownie rozpoznając w tym zakresie sprawę należy pamiętać, że najistotniejszą kwestią powinno być dla organów takie jej załatwienie, aby zagwarantować stronie wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić strony należnego - z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki - wsparcia. Należy w tym miejscu też zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z treści powołanego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia rodzinnego, posiada data złożenia kompletnego wniosku do właściwego organu realizującego świadczenia rodzinne. Wniosek ten jest więc czynnikiem, który uruchamia postępowanie w przedmiocie wydania decyzji w sprawie świadczenia, które może być przyznane od miesiąca złożenia wniosku w organie, a zatem skoro wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został w przedmiotowej sprawie złożony przez skarżącą do organu w dniu 7 lutego 2019 r. (data wpływu do organu I instancji), to – mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. – należałoby rozważyć przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od lutego 2019 r., uwzględniając – dla zachowania ciągłości świadczeń – doprowadzenie do "wygaszenia" decyzji przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna z końcem stycznia 2019 r.

Przed przystąpieniem do dalszych rozważań należy wyjaśnić, że podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji stanowiły powyżej omówione warunki, tj. data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - matki skarżącej (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) oraz kwestia zbiegu świadczeń (organ odwoławczy uznał bowiem za uzasadnione zarzuty odwołania w zakresie błędnej wykładni i niezastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r.).

Podkreślić w tym miejscu należy, że organ I instancji w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy sprawy ustalił i nie zakwestionował faktu, że skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji (córką), która sprawuje opiekę i w związku z tym nie podejmuje od 29 września 2013 r. zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Zatem brak związku skutkowo-przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaniem opieki, jak i zakres sprawowanej przez nią opieki, nie stanowiły podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji.

Natomiast organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej przedstawił szczegółowo dotychczasowy przebieg zatrudnienia skarżącej na przestrzeni lat od 1982 r. do 2013 r., akcentując, że w okresie od 26.07.2013 r. do 30.08.2013 r. strona uzyskała dochód z tytułu umowy o dzieło (wg zaświadczenia "A" Spółka z o.o. z dnia 29.07.2019 r.) i na tej podstawie doszedł do wniosku, że sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką nie uniemożliwia i w istocie pozwala stronie na podjęcie zatrudnienia (innej pracy zarobkowej). Organ odwoławczy zwrócił też uwagę na to, że strona w okresie od 19.07.2005 r. do 05.09.2011 r. nie otrzymywała zarówno świadczeń od organu I instancji, jak też nie była nigdzie zatrudniona i nie wykonywała innej pracy zarobkowej, a w tym okresie matka strony nie posiadała przyznanego znacznego stopnia niepełnosprawności, co – w ocenie Sądu – stanowi w istocie sugestię o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą.

Ponadto, Kolegium dokonało oceny opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, podkreślając z jednej strony, że niepełnosprawność matki skarżącej jest spowodowana chorobami układu oddechowego i krążenia (07-S) oraz innymi schorzeniami (11-I inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego), a z drugiej strony odnosząc się do oświadczenia skarżącej dotyczącego zakresu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką. W oparciu o powyższe organ stwierdził, że w istocie z materiału dowodowego nie wynika, czy skarżąca po położeniu mamy do snu wraca do swojego domu (i męża), czy też pozostaje na noc w mieszkaniu mamy.

Niezależnie od tego, w ocenie Kolegium, zakres sprawowanej opieki nie zajmuje takiej ilości czasu, aby uniemożliwiał podjęcie aktywności zawodowej w niepełnym wymiarze czasu, a zatem -zdaniem organu - opieki takiej nie można uznać za opiekę stałą i długotrwałą w rozumieniu ustawy. Kolegium wskazało, że niektóre czynności wykonywane wobec niepełnosprawnej matki nie mogą stanowić o opiece nad nią, gdyż albo są to czynności dnia codziennego wykonywane także w sytuacji, gdy w rodzinie nie ma osoby niepełnosprawnej, albo nie są dokonywane codziennie ale sporadycznie (przez krótki czas), co nie oznacza stałej lub długotrwałej opieki w rozumieniu ustawy.

W konsekwencji, z tych powodów Kolegium - w opozycji do stanowiska organu I instancji - zanegowało istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką, a także zakwestionowało, że czynione przez skarżącą starania wobec swojej niepełnosprawnej matki stanowią o sprawowaniu nad nią opieki w rozumieniu ustawy. Kolegium dokonało tym samym odmiennych od organu I instancji ustaleń i oceny prawnej w tym zakresie.

W odniesieniu do takiego stanowiska Kolegium należy po pierwsze wskazać, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Zaznaczenia wymaga także, że jednostka orzecznicza, co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, na podstawie ww. schorzeń stwierdziła znaczny stopnień niepełnosprawności u matki skarżącej na stałe i jednocześnie orzekła o "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". W aktach sprawy znajduje się też dokumentacja o charakterze medycznym odnosząca się do K.W. (np. karty informacyjne z leczenia szpitalnego matki). Sprawowanie zaś przez skarżącą opieki nad matką zostało opisane w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 27 lipca 2019 r.

Niezależnie od dokonanych rozważań należy zauważyć, że powyżej przedstawiona ocena i ustalenia dokonane przez organ odwoławczy przełożyły się bezpośrednio na niemożliwość - w toku postępowania administracyjnego przed wydaniem przez Kolegium zaskarżonej decyzji - odniesienia się przez skarżącą do kwestii dotyczących zakwestionowanego dopiero przez organ odwoławczy związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia/innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez skarżącą opieką czy też zakresu sprawowanej przez nią opieki, co w tej sytuacji dopiero mogło nastąpić na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Trzeba pamiętać jednak, że kognicja sądu administracyjnego nie pozwala na dokonywanie ustaleń faktycznych w sprawie, gdyż ustaleń tych dokonuje organ administracji, a zatem powinny one znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji i w przywołanych dowodach.

Nie może więc budzić wątpliwości, że w świetle poczynionych powyżej uwag, konstatacja Kolegium była przedwczesna, a prawidłowe rozpoznanie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dokonania jednoznacznych ustaleń stanu faktycznego dotyczących istnienia lub braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a zakresem sprawowanej przez nią opieki, czy też charakteru (zakresu) sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką przy uwzględnieniu charakteru posiadanych schorzeń. Jest to szczególnie konieczne w sytuacji, w której organ odwoławczy dokonuje w omawianym zakresie odmiennych - a zarazem niekorzystnych dla wnioskodawczyni - ustaleń aniżeli organ I instancji, który wprost stwierdzał, że skarżąca "sprawuje opiekę nad matką K.W. w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia".

Istniejący stan rzeczy należy zatem uznać za budzący wątpliwości, a niedostateczne wyjaśnienie sprawy, skutkuje przyjęciem, że w niniejszej sprawie doszło również do naruszenia przepisów procedury administracyjnej. Powoduje to, że decyzja została wydana nie tylko z naruszeniem przepisów prawa materialnego, ale także z naruszeniem przepisów postępowania, w tym przede wszystkim art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Mając powyższe na uwadze organy ponownie rozpoznając sprawę zobowiązane będą do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku. Przede wszystkim organy dokonają rozstrzygnięcia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis ten został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dokonają także niebudzących wątpliwości w sprawie ustaleń stanu faktycznego, w tym związanych z niepodejmowaniem lub z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad matką, a także jej zakresu, dokonując stosownej oceny poczynionych ustaleń w świetle art. 17 u.ś.r. Zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku, uchylając decyzje organów obu instancji.

Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt 2. sentencji wyroku) zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na zasądzoną od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata w wysokości 480 zł.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).