Uzasadnienie
Wnioskiem zawartym w skardze, uzupełnionym poprzez złożenie urzędowego formularza PPF, skarżący A. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W złożonym formularzu PPF skarżący podał, że obecnie nie pracuje pozostając na utrzymaniu matki. Skarżący - zgodnie ze złożonym oświadczeniem – nie pobiera jakichkolwiek świadczeń pieniężnych oraz nie posiada jakichkolwiek oszczędności. Z powodu zaciągniętych zobowiązań przeciwko wnioskodawcy prowadzone są postępowania komornicze.
Z uwagi na fakt, iż ww. oświadczenia zawarte w formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 marca 2015 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń:
- a) kopii dokumentów potwierdzających wysokość wszelkich dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę w roku 2014;
- b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy;
- c) oświadczenia w przedmiocie wysokości pomocy finansowej otrzymanej od osób najbliższych w okresie ostatnich trzech miesięcy;
- d) oświadczenia czy wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku;
- e) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne);
- f) oświadczenia w przedmiocie wszelkich prowadzonych przeciwko wnioskodawcy postępowań egzekucyjnych (sądowych bądź administracyjnych) zawierającego wskazanie organów egzekucyjnych oraz rodzaj dochodzonych należności; wykonując przedmiotowe wezwanie wnioskodawca winien był przedłożyć kopie dokumentów potwierdzających prowadzenie ww. postępowań, stan egzekwowanych należności oraz dokonane czynności egzekucyjne z okresu ostatnich trzech miesięcy;
- g) dokumentów w przedmiocie aktualnego stanu zadłużenia wnioskodawcy wobec ZUS, urzędów i izb skarbowych, urzędów i izb celnych, instytucji finansowych, dostawców mediów, kontrahentów i innych podmiotów;
- h) oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką; jeżeli tak wnioskodawca winien był przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto matki oraz dokumenty obrazujące w sposób kompleksowy jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na matkę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez matkę rachunków bankowych (wskazanych w punkcie 1 b niniejszego wezwania), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy.
Stosowne wezwanie zostało doręczone ustanowionemu pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 31 marca 2015 r. (dowód: potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. [...]).
Do dnia wydania niniejszego postanowienia do akt sprawy nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty źródłowe oraz oświadczenia wymagane ww. zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 marca 2015 r.
W tym stanie uznano, co następuje.
Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w;] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077).
Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Powyższa regulacja normatywna determinuje przyjęcie, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Z oczywistych względów pozytywne rozstrzygnięcie w ww. zakresie zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez podmiot wnioskujący udowodnione.
Mając na uwadze powyższą regulację jak i ww. okoliczności faktyczne, w tym fakt braku reakcji na wydane zarządzenie w przedmiocie przedstawienia określonych dokumentów źródłowych stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że w ukierunkowanym na weryfikację danych zawartych w formularzu PPF zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 10 marca 2015 r. wskazano precyzyjnie, jakie dodatkowe dokumenty źródłowe oraz jakie oświadczenia wnioskodawca winien przedstawić.
Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który jako podstawa ww. zarządzenia miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por.: B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawachadministracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244).
Z uwagi na fakt, iż na stosowne wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca w żaden sposób nie odpowiedział referendarz nie jest w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Nie wiadomo m.in. jak wygląda pomoc finansowa ze strony najbliższych członków rodziny oraz czy w partycypacji w kosztach niniejszego postępowania - z uwagi na ewentualne pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym - winna uczestniczyć matka wnioskodawcy. Nie wiadomo ponadto jaki jest stan zadłużenia wnioskodawcy względem różnych instytucji oraz jaki jest stan prowadzonych przeciwko wnioskodawcy postępowań egzekucyjnych.
Przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć z kolei miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy oraz osób pozostających ewentualnie z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym w jakikolwiek sposób domniemywać.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Istniejące rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.