Uzasadnienie
P. O. (dalej jako "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na informację Zarządu Województwa [...] z dnia 18 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia protestu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Gdańsku z dnia 8 lipca 2019 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL.
Pismem z dnia 31 lipca 2019 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w dniach od 12 do 27 lipca 2019 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym za granicą, a przesyłkę z sądu odebrała sąsiadka. Skarżący przesyłkę od sąsiadki otrzymał z kolei dopiero w dniu 30 lipca 2019 r.
Postanowieniem z dnia 6 września 2019 r. (sygn. akt I SA/Gd 1277/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi (pkt 1 sentencji), odrzucił wniesioną skargę (pkt 2 sentencji) oraz zwrócił skarżącemu kwotę 200 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi (pkt 3 sentencji).
W uzasadnieniu wydanego postanowienia Sąd rozważając kwestię przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi wskazał, że skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił podniesionych we wniosku okoliczności, mających usprawiedliwiać uchybienie przez niego terminowi do uzupełnienia braku formalnego skargi, ograniczając się wyłącznie do gołosłownych twierdzeń. Skarżący nie uprawdopodobnił, że w okresie od 12 do 27 lipca 2019 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym za granicą. Nie uprawdopodobnił również, że wbrew adnotacji widniejącej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi, została ona odebrana nie przez dorosłego domownika, lecz przez sąsiadkę.
Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 listopada 2019 r. (sygn. akt I GZ 376/19) uchylił powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 września 2019 r.
W uzasadnieniu wydanego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie może być uznane za prawidłowe, gdyż w pierwszej kolejności przedmiotem procedowania przez ten sąd powinien być wniosek strony o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Odrzucenie skargi z powodu odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braku bez oczekiwania na zakończenie ewentualnego postępowania zażaleniowego należało uznać za przedwczesne.
NSA podkreślił, że uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastka dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Sąd musi poddać ocenie, czy racje strony mają wyczerpujący i przekonujący charakter, który przy uwzględnieniu zasad logiki i oświadczenia życiowego pozwala na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści.
Sąd drugiej instancji zauważył dalej, że skarżący działając bez profesjonalnego pełnomocnika, powoływał się we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na swój pobyt (wypoczynkowy) poza granicami kraju w okresie, kiedy nastąpiło doręczenie zastępcze. Przy czym, co było wiadome sądowi pierwszej instancji, skarżący prowadzi działalność gospodarczą jako osoba fizyczna. Tak więc wyjaśnienie skarżącego w zażaleniu na omawiane postanowienie, że nie mógł przedstawić druku wniosku urlopowego jest w ocenie NSA wiarygodne. Skoro skarżący działał bez fachowego pełnomocnika nic nie stało na przeszkodzie w wezwaniu go do uprawdopodobnienia twierdzenia, że urlop spędzał poza granicami kraju. Nie jest wykluczone, że na wezwanie sądu skarżący przedstawiłby stosowne informacje, pozwalające na odmienną ocenę jego wniosku niż tylko, jak uczynił to sąd pierwszej instancji, że twierdzenia strony są gołosłowne. Tym bardziej, że – jak oświadczył skarżący w zażaleniu – urlop spędzał w Gruzji a więc kraju, który jest poza Unią Europejską.
Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił nadto uwagę, że w praktyce jurydycznej rysuje się trafna praktyka zwracania uwagi na zagadnienie wymogów formalnych w kontekście konstytucyjnego prawa do sądu. Uprawnienie strony do uzyskania kontroli aktu administracyjnego przez sąd, stanowiące konstytucyjne prawo do sądu, winno mieć prymat nad rozpoznawaniem skargi w sposób zbyt formalny i nadto rygorystyczny, toteż w razie rysujących się wątpliwości, co do określonej czynności, zwłaszcza przy zakreślonym rygorze formalnego zakończenia sprawy, należy przy uwzględnieniu okoliczności sprawy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania, aby zapewnić zainteresowanym możliwie najszerszą ochronę wspomnianego prawa do sądu. Jakkolwiek zasady doręczeń oraz przywracania terminu do dokonania określonych czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym cechują się wysokim poziomem sformalizowania, stanowiącym gwarancję rzetelnie prowadzonego postępowania, należy mieć na względzie, iż owa rzetelność dotyczy również warunków przestrzegania praw strony, w szczególności prawa do sądu. Prawidłowość doręczeń pozwala stronie na realizację tegoż prawa, zaś jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie winny być tłumaczone na korzyść strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Na wstępie należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 3 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) nadzór nad orzekaniem przez wojewódzkie sądy administracyjne sprawuje Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie zaś do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a."), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Sąd ponownie rozpatrując sprawę musiał zatem uwzględnić stanowisko sądu drugiej instancji wyrażone w postanowieniu z dnia 28 listopada 2019 r. (sygn. akt I GZ 376/19). W konsekwencji Sąd orzekając obecnie przedmiotem swoich rozważań zobligowany był uczynić wyłącznie kwestię przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi.
Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (termin ten został w sprawie dochowany, co jest poza sporem). Stosownie zaś do treści art. 87 § 2 wskazanej ustawy w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Sąd orzekający akceptuje generalny pogląd, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły. Oznacza to, że termin na dokonanie czynności w postępowaniu winien być przywrócony wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie.
Ponownie rozpatrując sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – zgodnie ze wskazanymi powyżej wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego - uznał, że skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi.
Wobec wykluczających się wzajemnie adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (k.19 akt sprawy) Sąd uznał za wiarygodne twierdzenie skarżącego, że wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi zostało doręczone w dniu 19 lipca 2019 r. sąsiadce skarżącego a nie dorosłemu domownikowi. Za wiarygodne Sąd uznał również wskazanie, że w okresie 12 – 27 lipca 2019 r. skarżący przebywał za granicą na urlopie wypoczynkowym. Jako wiarygodne i prawdopodobne należało również ocenić twierdzenia skarżącego, że faktycznie otrzymał przedmiotowe wezwanie w dniu 30 lipca 2019 r. z rąk sąsiadki, a następnie - mając świadomość uchybienia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi - wystąpił z wnioskiem o przywrócenie tego terminu w dniu 31 lipca 2019 r. Sąd uwzględniając jednocześnie wszystkie okoliczności podniesione przez skarżącego odstąpił od występowania do skarżącego o okazanie dowodów na okoliczność pobytu w Gruzji we wskazanym przez niego okresie.
Sąd kierował się w tym względzie sygnalizowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny pożądaną praktyką zapewnienia konstytucyjnego prawa do sądu i merytorycznego rozpatrzenia sprawy względem nazbyt rygorystycznego formalizmu, zwłaszcza, że w rozpatrywanym przypadku zaistniały wątpliwości co do prawidłowości doręczenia wezwania, których nie należy tłumaczyć na niekorzyść skarżącego.
Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd przywrócił skarżącemu termin do uzupełnienia braku formalnego skargi, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 – 2020 (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1431 ze zm.).