Wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., III SA/Gd 159/22

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku

Rozpoznanie

na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 lipca 2022 r.

Sprawa

sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Skład

Sędzia WSA Alina Dominiak przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak
Sędzia WSA Paweł Mierzejewski

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 29 listopada 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 29 czerwca 2021 r., odmawiającą G. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt.1 k.p.a. w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako "ustawa".

Kolegium wskazało, że z treści uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust.1 i 5 ustawy - wnioskodawczyni posiada prawo do emerytury oraz brak jest związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią pracy a koniecznością sprawowania opieki nad wnuczką.

Kolegium wskazało, że skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wnuczką W. K. Z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 1 lutego 2016 r. wynika, że W. K. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 lutego 2016 r. Skarżąca od 25 marca 2013 r. była opiekunem prawnym wnuczki, urodzonej w dniu 1 lutego 2020 r. Rodzice wnuczki byli pozbawieni władzy rodzicielskiej – ojciec od 2007 r., matka - od 2012 r. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2019 r. Sąd Rejonowy ustanowił skarżącą opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionej całkowicie W. K. Należało zatem ocenić, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad wnuczką.

Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Rozmiar opieki musi być na tyle duży, by całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.

W ocenie Kolegium świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawczyni z uwagi na to, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki. Z wywiadu środowiskowego wynika, że W. K. jest osobą upośledzoną w stopniu znacznym, porusza się samodzielnie, lecz z trudem, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki. Wnioskodawczyni dba o higienę osobistą wnuczki, doprowadza ją do toalety, przygotowuje i podaje posiłki i leki, pomaga w ubieraniu, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie i towarzyszy podczas nich wnuczce, załatwia sprawy urzędowe. W. K. uczęszcza do A w G., w której znajduje się pod opieką pracowników placówki. Przewoźnik odbiera ją o godz. 6.30 rano i przywozi do domu ok. godz. 15.

Skarżąca w latach 1982-1984 wraz z byłym mężem prowadziła rolniczą działalność gospodarczą (hodowla zwierząt futerkowych); ostatnie zatrudnienie zakończyła w 2005 r.; od 2014 r. nabyła prawo do emerytury. Z załączonego do akt sprawy kwestionariusza dotyczącego okresów składowych i nieskładkowych wynika, że skarżąca pracowała od 15.03.1972 r. do 1980 r. (z przerwami). W dniu 14.05.1981 r. urodziła dziecko, przebywała na urlopie macierzyńskim, a następnie była na utrzymaniu męża. W okresie od 1.01.1987 r. do 31.12.1988 r. oraz od 1.01.1990 r. do 31.12.1990 r. podlegała ubezpieczeniu rolniczemu. W dniu 28.09.1992 r. urodziła kolejne dziecko i była na utrzymaniu męża. Skarżąca nie ma wyuczonego zawodu. W okresie od 24.02.2004 r. do 17.10.2007 r. była osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżąca (lat 67) posiada prawo do emerytury, które nabyła w wieku 60 lat (od 3 czerwca 2014r.). Decyzja, na podstawie której skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na wnuczkę od 1 września 2013 r. do 31 stycznia 2016 r., została uchylona z dniem 1 października 2015 r. z powodu ustalenia prawa do emerytury.

Kolegium stwierdziło, że skarżąca jest osobą niepracującą co najmniej od 16 lat (wg oświadczenia wnioskodawczyni od 2005 r.), a od 2014 r. ma ustalone prawo do emerytury. W ocenie Kolegium, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego nie można przyjąć, iż 67 letnia osoba, z wykształceniem podstawowym, bez zawodu, która od co najmniej 16 lat nie pracuje, od 7 lat przebywa na emeryturze, byłaby osobą zdolną do podjęcia pracy czy też chciałaby obecnie realnie podjąć zatrudnienie i nie podejmuje tego zatrudnienia jedynie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną wnuczką. Wskazać przy tym należy, że opieka nad wnuczką nie zajmuje całego dnia, albowiem od godz. 6.30 do godz. 15 wnuczka znajduje się pod opieką A w G. Zatem sprawowana opieka umożliwia podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W oparciu o powyższe brak podstaw do przyjęcia, że to konieczność zapewnienia opieki wnuczce, jej zakres i wymiar spowodowały, że skarżąca nie podejmuje pracy. W świetle powyższych okoliczności niepodejmowanie przez skarżącą aktualnie zatrudnienia nie ma faktycznego, realnego związku ze sprawowaniem opieki nad wnuczką.

Brak też związku czasowego pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad wnuczką, bowiem brak aktywności zawodowej, jak wskazała wnioskodawczyni, od co najmniej 2005 r. nie był spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną wnuczką. Opieka została ustanowiona w 2013 r. (zaświadczenie — dekret opiekuńczy Sądu Rejonowego z dnia 15.05.2013 r.), a matka W. K. została pozbawiona władzy rodzicielskiej w grudniu 2012 r. (postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 14.12.2012 r. sygn. akt [...]).

G. K. wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że z normy prawa zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. W kwestii tej skarżąca przytoczyła fragment wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 577/21, w którym Sąd wskazał, jak należy rozumieć zawarte przez ustawodawcę w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot stałej oraz długotrwałej opieki.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a." sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej także jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,
2. opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

• jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy, wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Z przywołanych powyżej unormowań ustawy wynika jednoznacznie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a warunkiem jego przyznania jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ odwoławczy właściwie ustalił stan faktyczny, a Sąd uznaje ustalenia te za własne.

Zdaniem Sądu należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad wnuczką. Wnuczka skarżącej, obecnie pełnoletnia, jest osobą niepełnosprawną od urodzenia. Orzeczenie o jej niepełnosprawności w stopniu znacznym wydano w dniu, gdy ukończyła 16 lat – 1 lutego 2016 r. Skarżąca podała, że nie pracuje od 2005 r. z uwagi na sprawowanie opieki nad wnuczką. Organ odwoławczy zasadnie jednak zauważył, że matka wnuczki została pozbawiona władzy rodzicielskiej w 2012 r., a skarżąca została w 2013 r. ustanowiona opiekunem prawnym małoletniej wnuczki.

Do czasu pozbawienia matki W. K. władzy rodzicielskiej obowiązek opieki na córką należał do matki, nie zaś do skarżącej, wobec czego skarżąca nie może skutecznie w niniejszej sprawie podnosić, że jej rezygnacja z pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad wnuczką miała miejsce już w 2005 r.

Organ odwoławczy zasadnie też zauważył, że wnuczka skarżącej przez znaczną część dnia (od godziny 6.30 do godziny 15.00) nie przebywa pod opieką skarżącej, a pracowników placówki, do której uczęszcza. Co do zasady skarżąca mogłaby wobec tego podjąć pracę zarobkową, choćby w ograniczonym wymiarze.

Z tych względów organ odwoławczy zasadnie uznał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec czego nie ma podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Brak jest bowiem związku przyczynowo – skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną wnuczką, a ponadto opieka ta nie jest przez nią sprawowana w takim wymiarze, by podjęcie żadnego zatrudnienia nie było możliwe.

Zgodzić się także należy z poglądem Kolegium, że trudno uznać, by osoba w wieku 67 lat, z wykształceniem podstawowym, bez zawodu, nie pracująca od 16 lat, od 7 lat przebywająca na emeryturze, realnie chciałaby obecnie podjąć zatrudnienie i nie czyni tego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad wnuczką.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę, jako bezzasadną, oddalił.