Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 sierpnia 2012 r. Wójt Gminy [...] przeznaczył ciągnik samochodowy siodłowy MAN TGA2 WND 21968, będący w posiadaniu spółki "A" Sp. z o.o. z siedzibą w P., do oddania w używanie na rzecz Wojskowego Oddziału Gospodarczego w D. na czas nieokreślony, w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
Jak wynika z jej uzasadnienia, decyzja została wydana na podstawie wniosku Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w G. nr [...] o przeznaczenie nieruchomości lub rzeczy ruchomych w ramach świadczeń rzeczowych na uzupełnienie etatowych potrzeb, planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny oraz - w oparciu o art. 208 ust. 1 i 210 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2012 poz. 461) i przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju. (Dz.U. 2004 Nr 181, poz. 1872 ze zm.).
W uzasadnieniu zaznaczono również, że wykonanie świadczenie będzie miało na celu uzupełnienie potrzeb mobilizacyjnych jednostek Sił Zbrojnych RP oraz, że wymieniony w decyzji pojazd jest w posiadaniu spółki "A" na podstawie umowy leasingu zawartej ze Sp. z o.o. z siedzibą w W. – "B".
W dnia 8 października 2012 r. właściciel przedmiotu leasingu tj. spółka "B" wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o uchylenie z urzędu decyzji skierowanej do spółki "A". Jako podstawę żądania wskazano art. 210 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym decyzja o przeznaczeniu rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, poza sytuacją uwzględnienia odwołania wniesionego przez posiadacza rzeczy ruchomej (czyli tu - spółkę "A") lub podmiot, który wnioskował o jej wydanie (Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w G.), może być zmieniona także z urzędu przez wojewodę, jeżeli została wydana z naruszeniem przepisów prawa.
Spółka "B" zakwestionowała możliwość wydania decyzji nakazującej oddanie do używania na rzecz Sił Zbrojnych RP przedmiotowego ciągnika, który jest w posiadaniu adresata decyzji, z uwagi na treść zawartej wcześniej umowy leasingu. W uzasadnieniu wniosku zaznaczono, że tego rodzaju decyzja ingeruje w treść istniejącego pomiędzy leasingodawcą a leasingobiorcą stosunku prawnego, stwarzając sytuację, w której spółka "B" może zostać pozbawiona przysługujących jej praw, w tym prawa żądania natychmiastowego zwrotu przedmiotu leasingu w przypadku wypowiedzenia umowy.
W ocenie Spółki, wydana decyzja pozostaje w sprzeczności z postanowieniami umowy leasingu oraz art. 70912 Kodeksu cywilnego także w zakresie zakazu oddawania rzeczy do używania osobie trzeciej bez zgody Finansującego. Oddanie przedmiotu leasingu do używania osobie trzeciej bez zgody Finansującego stanowi z kolei podstawę do wypowiedzenia umowy leasingu ze skutkiem natychmiastowym (art. 70912 § 2 Kodeksu cywilnego). Spółka przyznała, że będące postawą wydania decyzji przepisy ustawy i rozporządzenie faktycznie mają zastosowanie do posiadacza przedmiotu, pomijając kwestie własności. Z tej okoliczności zdaniem spółki wynika jednak, że przepisy te powinny mieć zastosowanie wyłącznie do posiadaczy samoistnych, a nie do dzierżycieli czy też - posiadaczy zależnych.
Zarzucono także, że decyzja została wydana w oparciu o przepisy art. 208 i 210 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, dotyczące świadczeń rzeczowych "w okresie pokoju", w sytuacji, gdy z treści decyzji wynika, że odnosi się ona do świadczeń rzeczowych "w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny" (art. 216 i następne ustawy).
Wojewoda wniosek spółki rozpatrzył jako odwołanie i decyzją z dnia 5 listopada 2012 r. wydana w oparciu o art. 138 § 1 pkt. 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że z analizy przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony, w tym w szczególności z jej art. 208, wynika, że zobowiązanym do świadczeń rzeczowych może być każdy posiadacz rzeczy, bez rozróżnienia na posiadaczy samoistnych i zależnych. W uzasadnieniu zaznaczono, że art. 208 ust. 4 ustawy zawiera zamknięty katalog nieruchomości i rzeczy ruchomych, które nie mogą być przedmiotem świadczeń rzeczowych, przy czym pojazdy oddane w leasing nie zostały w nim ujęte. Tym samym adresatem decyzji powinien być posiadacz, w którego faktycznym władaniu pozostaje rzecz w chwili wydania decyzji nakładającej obowiązek świadczeń na rzecz obrony, a obowiązujące przepisy nie wyłączają możliwości, aby posiadaczem tym mógł być także leasingobiorca. W zakresie ostatniego z postawionych zarzutów, wskazano, że art. 210 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, zamieszczony w dziale VII, w rozdziale 2 nazwanym "Świadczenia rzeczowe w czasie pokoju" daje podstawę do nałożenia obowiązku, w formie decyzji administracyjnej, wydanej w czasie pokoju, z jednoczesnym zaplanowaniem do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku spółka "B" wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...], jako skierowanej do podmiotu nie będącego stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 KPA) oraz – o uchylenie decyzji Wójta Gminy [...], jako naruszającej przepisy prawa materialnego w postaci art. 208 i 210 ustawy o powszechnym obowiązku obrony.
Podniesiono, że w piśmie z dnia 8 października 2012 r. Spółka wyraźnie wskazywała, że nie jest podmiotem uprawnionym do wniesienia odwołania i że wnosi o uchylenie decyzji z urzędu. Pomimo to z treści zaskarżonej decyzji wynika, że złożony przez Spółkę wniosek został merytorycznie rozpatrzony przez Wojewodę jako odwołanie.
W zakresie zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, strona skarżąca podtrzymała stanowisko o niedopuszczalności wydawania decyzji o przeznaczeniu rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, wobec leasingobiorców, a więc podmiotów niebędących samoistnymi posiadaczami rzeczy. Potrzymała także zarzut o wydaniu decyzji nakładającej obowiązki w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny na podstawie przepisów odnoszących się do decyzji nakładających obowiązki świadczeń "w czasie pokoju". Uzasadniając postawione zarzuty, strona skarżąca w całości przytoczyła argumentację podniesioną uprzednio we wniosku skierowanym do Wojewody.
W odpowiedzi na skargę wskazano, że została ona wniesiona przez podmiot uprawniony, którego interes prawny wynika z prawa własności do rzeczy – przedmiotowego ciągnika.
W ocenie organu, żądanie skarżącego o unieważnienie zaskarżonej decyzji, jako skierowanej do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, jest bezzasadne. W zakresie zarzutów skierowanych przeciwko normom prawa materialnego organ potrzymał stanowisko, że art. 210 ustawy daje możliwość nałożenia obowiązku w trakcie pokoju, z jednoczesnym zaplanowaniem do wykonywania w czasie ogłoszenia mobilizacji w czasie wojny. Organ nie odniósł się szerzej do pozostałych zarzutów skargi zgłoszonych w zakresie naruszenia prawa materialnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
Skarga została uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja Wojewody jest niezgodne z prawem.
Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji jak również - w piśmie udzielającym odpowiedzi na skargę, przeoczył, że strona skarżąca konsekwentnie, bo zarówno w piśmie z dnia 8 października 2012 r. adresowanym do Wojewody, jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G., podkreśla, że nie wnosi i nie wnosiła odwołania od decyzji organu I instancji.
Nie jest przy tym istotne, że strona skarżąca przyjęła, iż stosownie do art. 201 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (publ. j. w.), nie przysługiwało jej prawo wniesienia odwołania, a organ odwoławczy przyjął (w domniemaniu – działając "na korzyść strony skarżącej", co wynika z treści odpowiedzi na skargę), że, jako właścicielowi rzeczy, przysługuje jej status strony postępowania, zatem – prawo wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji.
Należy bowiem pamiętać, że zgodnie z art. 6 kpa, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.
Żądanie strony w postępowaniu administracyjnym należy ocenić na podstawie treści pisma przez nią wniesionego (a nie np. na podstawie tytułu), w już w szczególności – jeśli pismo wnosi, jak w tym przypadku, podmiot bieżąco uczestniczący w obrocie prawnym.
Skoro z treści pisma Spółki "B" z dnia 8 października 2012 r. adresowanego do Wojewody wynikało, że Spółka domaga się "zmiany decyzji Wójta Gminy poprzez jej uchylenie z urzędu", to adresat pisma, bez ewentualnego skonkretyzowania treści żądania piszącego, nie był uprawniony do rozpatrzenia tego pisma jako odwołania od decyzji organu I instancji.
Takie działanie organu odwoławczego spowodowało w konsekwencji to, że w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. Spółka ""B" domagała się stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji, jako wydanej z naruszeniem przepisów postępowania, tj. w trybie nieprzewidzianym dla przedmiotu sprawy i skierowanej do podmiotu niebędącego stroną w sprawie.
O ile ostatnie z wymienionych żądań nie znajduje uzasadnienia w przepisach procesowych (jako, że decyzja Wojewody skierowana została bezpośrednio do strony skarżącej, co z kolei w piśmiennictwie przyjmuje się za "ustronnienie" nawet podmiotu niebędacego stroną (patrz; KPA Komentarz, wyd. C. H. Beck, wyd. 7, B. Adamiak, J. Borkowski do art. 28, str. 214 i n.), to zarzut pierwszy z wymienionych zasługiwał na uwzględnienie i prowadził do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Należy bowiem mieć na uwadze, że organ odwoławczy nie może działać z urzędu; dopiero czynność, strony, jaką jest wniesienie odwołania, powoduje, że organ wyższego stopnia może korzystać z uprawnień, jakie są przewidziane dla organu odwoławczego.
Skoro zatem w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy treść i cel pisma strony skarżącej z dnia 8 października 2012 r., adresowanego do Wojewody nie zostały ostatecznie wyjaśnione, przedwczesnym było traktowanie i rozpatrywanie tego pisma jako odwołania i - załatwienia go poprzez wydanie decyzji.
Jednak ze względu na treść pisma, zawierającego przecież wniosek o uchylenie decyzji organu I instancji, jako niezgodnej z prawem, Sąd uznał, ze uchybienie Wojewody, polegające na nie ustaleniu żądania strony, nie kwalifikuje się do uznania tego uchybienia jako rażąco naruszającego prawo. Takie działanie naruszyło natomiast art.127 § 1 w zw. z art.138 § 1 i w zw. z art. 64 § 2 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przyjęcie przedstawionego stanowiska powoduje, że na obecnym etapie postępowania przedwczesnym byłoby rozważanie przez Sąd zasadności zarzutów merytorycznych.
Uściślenie, czy pismo strony skarżącej z dnia 8 października 2012 r. było odwołaniem od decyzji organu I instancji, wnioskiem o wszczęcie postępowania z urzędu czy wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji pierwszoinstancyjnej, uruchomi właściwy w każdym z tych przypadków tryb postępowania i umożliwi ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwy organ odwoławczy.
Wydana decyzja ostateczna będzie podlegała zaskarżeniu do sądu administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewodę na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym postanowiono jak w pkt. 1 sentencji wyroku.
Rozstrzygnięcia: w pkt. 2 sentencji – o kosztach - znajduje umocowanie w art. 200, a w pkt. 3 – w art. 152 cyt. aktu.
Wskazówki dla organu co do dalszego postępowania wynikają z przedstawionej powyżej analizy.