Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. T. z dnia 22 października 2020 r., nr [...] którą odmówiono K. F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę - I. L..
Organ pierwszej instancji jako powód odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. 2020 r., poz. 111, dalej zwanej jako: "u.ś.r."), gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia. Jako powód odmowy organ wskazał również brak faktycznej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskodawcy oraz nieuregulowanie przepisów odnośnie wieku powstania niepełnosprawności.
Organ pierwszej instancji wskazał, że I. L. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 19 listopada 2019 r., w którym stwierdzono, że momentu, od którego istnieje niepełnosprawność nie da sie ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 października 2019 r. Orzeczenie wydano do 30 listopada 2021 r. I. L. w chwili wydania orzeczenia miała ukończone 77 lat. Organ wskazał również, że w momencie składania wniosku K. F. nie była nigdzie zatrudniona, ani zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w celu poszukiwania zatrudnienia. Okresy składkowe i nieskładkowe łącznie wynoszą 2 miesiące, natomiast ostatni okres zatrudnienia K. F. datuje sie na rok 1991. Zatem wnioskowane świadczenie będzie traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a nie rekompensata za rezygnację z pracy, w związku z opieką nad osobą bliską, która jej wymaga. Tym samym nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo ich niepodejmowanie w związku z koniecznością tej opieki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji wskazało w uzasadnieniu, że zasady przyznawania świadczenia rodzinnego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 u.ś.r., w treści którego ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie.
Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 19 listopada 2019 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M., zaliczające I. L. do znacznego stopnia niepełnosprawności, wydane do dnia 30 listopada 2021 r. Z przedłożonej do wniosku dokumentacji medycznej wynika, że I. L. (ur. [...]1942 r.) ma zaburzenia depresyjne nawracające, bierze leki, ma nadciśnienie, niedostateczne krążenie mózgowe, problemy z pamięcią. I. L. jest wdową, mieszka wspólnie z K. F. i jej rodziną. Z wywiadu środowiskowego wynika, że opiekę nad nią sprawuje jej córka K. F.. I. L. porusza się samodzielnie w domu i poza domem, z uwagi na okresowe zachwiania równowagi pod okiem córki. K. F. pomaga matce w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel), dawkuje leki (3 razy dziennie) i rozkłada leki (raz w tygodniu), sprząta pokój matki (raz w tygodniu), pomaga przy doborze ubrań, spędza z matką czas wolny, umawia na teleporady lekarskie i w nich uczestniczy (raz w miesiącu), robi większe zakupy, wykupuje leki (raz w tygodniu), w tym czasie matka pozostaje pod opieką wnuka, codziennie przygotowuje obiady.
I. L. podczas depresji towarzyszą stany lękowe, wówczas pomaga jej rozmowa z córką, przy której czuje się bezpiecznie. I. L. jest osobą komunikatywną, logicznie myślącą, na zadawane pytania udziela konkretnych odpowiedzi, zauważono lekkie wycofanie z uwagi na możliwe stany depresyjne. I. L. nie jest osobą leżącą, nie jest całkowicie niesprawna ruchowo, porusza się samodzielnie w mieszkaniu, poza nim pozostaje pod okiem córki. Stwierdzono, że może samodzielnie wykonywać co najmniej część podstawowych czynności życiowych m.in. korzystanie z toalety, przygotowanie sobie śniadań, kolacji czy przekąsek, dbanie o higienę osobistą. K. F. sprawuje opiekę nad matką w codziennym życiu poprzez pomaganie w poszczególnych czynnościach, w tym takich jak pranie, przygotowywanie obiadów, które wykonuje przy okazji przygotowywania ich dla własnej rodziny.
Z informacji ZUS z dnia 27 stycznia 2020r. wynika, że K. F. posiada okresy składkowe i nieskładkowe w wymiarze 2 miesięcy. Strona nie jest zarejestrowania w Urzędzie Pracy jako poszukująca pracy. Z informacji PUP w S. wynika, że ostatnio zarejestrowana była w urzędzie pracy jako poszukująca zatrudnienia w okresie 1998-2007. Z ustaleń organu wynika, że K. F. ostatnio była zatrudniona w roku 1991 (dokument okazany w organie).
Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją strony z zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, bowiem zakres opieki nie wymusza na K. F. całkowitego niepodejmowania pracy zarobkowej, która może być wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem przesądza to o niespełnieniu pozytywnej przesłanki przyznania prawa do wymienionego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Załatwianie spraw urzędowych, teleporady lekarskie, realizacja recept, robienie zakupów i gotowanie obiadów, pomoc przy kąpieli, sprzątanie, nie są czynnościami wykluczającymi podjęcie przez stronę zatrudnienia. Wskazane przez stronę czynności składające się na zakres opieki nad matką w większości nie są wykonywane codziennie, opieka sprawowana przez nią ma charakter pomocy doraźnej a nie stałej (ciągłej). I. L. jest osobą samodzielnie poruszającą się, kontaktową, nie jest osobą leżącą, nie mogącą wykonywać przy sobie podstawowych czynności takich jak przyjmowanie posiłków, załatwiania podstawowych czynności fizjologicznych, przyjmowanie leków.
Jest to osoba, która nie wymaga prowadzenia do toalety, czy wykonywania czynności higienicznych takich jak podmywanie, wymiana pieluchomajtek. Stan matki nie jest przeszkodą do wykonywania pracy zarobkowej przez K. F.. Opisane czynności należą do obowiązków chociażby rodziców dzieci w wieku szkolnym, co nie jest równoznaczne z brakiem możliwości tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Robienie zakupów, czy gotowanie obiadów, sprzątanie, pranie, zakupy, wizyty lekarskie (obecnie teleporady), mierzenie ciśnienia, pomoc w doborze ubrania, dawkowanie leków, nie wykluczają wykonywania pracy zawodowej, tym bardziej, że strona mieszka z rodziną, dla której wspólnie gotuje, robi zakupy, sprząta.
W ocenie Kolegium trudno uznać, że osoba, która od wielu lat nie podejmowała pracy, obecnie nie podejmuje pracy z powodu opieki nad matką, tym bardziej w sytuacji, gdy zakres tej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.
Kolegium przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1 b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, zatem zdaniem Kolegium w sprawie nie zaistniała negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b u.ś.r.
K. F., reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucając jej naruszenie:
- - prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Wskazano w skardze, że z normy prawa zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia.
Pełnomocnik skarżącej przedłożył z pismem procesowym z dnia 15 marca 2021r. oświadczenie K. F. oraz wraz z pismem procesowym z dnia 12 kwietnia 2021r. dołączył zaświadczenie lekarskie, wnosząc o przeprowadzenie z nich dowodu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 12 stycznia 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy S. T. z dnia 22 października 2020 r., którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - I. L..
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.
Matka skarżącej (ur. [...] 1942 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 19 listopada 2019 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania Niepełnosprawności w M.. W orzeczeniu tym wskazano, że zostało wydane do dnia 30 listopada 2021 r., momentu od kiedy istnieje niepełnosprawność nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 października 2019 r.
Organ pierwszej instancji mając na uwadze treść powołanego powyżej orzeczenia uznał, że nie można przyjąć, iż niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresach określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., zatem wnioskowane świadczenie nie może być przyznane. Podniósł również, że nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo ich niepodejmowaniem w związku z koniecznością sprawowania opieki.
Odnośnie pierwszego stwierdzenia, to poglądu tego nie podzielił organ odwoławczy, który przychylił się do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Sąd orzekający w tym zakresie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 51/17).
Pomimo tego decyzja organu pierwszej instancji, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, jest zgodna z prawem. Brak jest związku skutkowo-przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo ich niepodejmowaniem w związku z koniecznością sprawowania opieki. Ponadto, zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze godzin. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W okolicznościach rozpatrywanej sprawy kluczowa jest ocena, czy zakres i rozmiar (charakter) sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną osobą (matką) wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także kwestia istnienia ww. związku skutkowo-przyczynowego.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.
Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).
Istotne jest jednak, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Zdaniem Sądu orzekającego w realiach niniejszej sprawy z taką sytuacją nie mamy do czynienia. Istnienia takiego rodzaju związku nie można się dopatrzyć.
Poza sporem było w sprawie, że skarżąca zamieszkuje wraz z matką. Jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie skarżąca pomaga matce w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel), dawkuje leki (trzy razy dziennie), rozkłada leki (raz w tygodniu), sprząta pokój matki (raz w tygodniu), pomaga przy doborze ubrań, spędza z matką czas zwłaszcza, gdy występują u niej stany lękowe, umawia na teleporady lekarskie i w nich uczestniczy (raz w miesiącu), robi większe zakupy, wykupuje leki (raz w tygodniu), gotuje obiady, wychodzi do Kościoła (raz w tygodniu), wykonuje czynności ogrodnicze.
Matka skarżącej, mimo posiadanego orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanego do 30 listopada 2021 r., samodzielnie może wykonywać jak wskazano w wywiadzie środowiskowym część podstawowych czynności życiowych, takich jak przygotowywanie śniadań, kolacji czy przekąsek, korzystanie z toalety, ubieranie się, dbanie o higienę osobistą. Ma zaburzenia depresyjne i nie jest osobą leżącą. Bierze leki na nadciśnienie i na krążenie mózgowe. Innymi słowy, matka skarżącej mimo schorzeń, jest w stanie określone czynności wykonywać samodzielnie bez stałej obecności skarżącej. Także podczas wywiadu środowiskowego, pracownik socjalny stwierdził, że matka skarżącej jest osobą komunikatywną, logicznie myślącą, na zadawane pytania udziela konkretnych odpowiedzi, zaważył lekkie wycofanie z uwagi na możliwe stany depresyjne. Matka skarżącej porusza się samodzielnie w domu i poza domem z uwagi na okresowe zachwiania pod okiem córki.
Czynności wskazywane przez skarżącą stanowią w przeważającej mierze czynności zwykłego dnia codziennego. Ponadto, jak słusznie zauważył organ odwoławczy czynności te są wykonywane również dla całej rodziny, z którą skarżąca mieszka (np. gotowanie obiadów czy robienie zakupów). W ocenie Sądu orzekającego, prowadzenie gospodarstwa domowego, na które składają się wyżej wymienione czynności, w tym pranie, sprzątanie, robienie zakupów czy posiłków nie stanowi czynności tak bardzo czasochłonnych, które wykluczałyby podjęcie zatrudnienia. Nie świadczą one też o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc jednocześnie codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę tych osób.
Powyżej opisane czynności związane z opieką nad matką skarżącej ograniczające się przede wszystkim do pomocy w czynnościach higienicznych (kąpaniu), przygotowaniu ubrań, podawaniu lekarstw czy obecności podczas wystąpienia stanów lękowych nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Same czynności opiekuńcze związane z opieką nad matką nie zajmują skarżącej stale tyle czasu, aby wymuszały na skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy. Wykonywane czynności nie stanowią czynności o charakterze ciągłym i nie świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki córki nad matką. Czynność te nie są wykonywane codziennie, a jeśli już są wykonywane codziennie, to nie zajmują tyle czasu, aby determinować to mogło u skarżącej potrzebę rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia. Czynności te nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, Dlatego nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Bezsporne było w sprawie, że skarżąca była ostatnio zatrudniona w roku 1991. Posiada okresy składkowe i nieskładkowe w wymiarze 2 miesięcy (vide: informacja z ZUS z dnia 27 stycznia 2020 r. w aktach admin. sprawy). Tym samym skarżąca od 30 lat nie pracuje. Zatem mając na uwadze, okres pozostawania skarżącej bez zatrudnienia, nie można przyjąć w okolicznościach niniejszej sprawy, że skarżąca obecnie nie podejmuje pracy z powodu opieki nad matką, co trafnie podniósł organ odwoławczy.
Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącej, co potwierdza również przedłożone zaświadczenie lekarskie oraz konieczności wsparcia matki przez skarżącą, zwłaszcza podczas nawrotu depresji, do czego skarżąca jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), należy podkreślić, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zauważyć także należy, że skarżąca na etapie odwołania, chociaż była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, ograniczyła się do stwierdzenia, ze sprawuje opiekę nad matką, która wiąże się z rezygnacją z zatrudnienia. W odwołaniu zasadniczo kwestionowano zastosowanie przez ten organ dyspozycji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Na etapie postępowania sądowego, pomimo że organ odwoławczy przychylił się do stanowiska organu pierwszej instancji, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną), co zostało obszernie uargumentowane w uzasadnieniu decyzji, w skardze ograniczono się wyłącznie do wskazania, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.
Natomiast już po wniesieniu skargi pełnomocnik skarżącej przedłożył do akt sądowych oświadczenie skarżącej i zaświadczenie lekarskie. W tym aspekcie sprawy należy wskazać, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej i jego zadaniem nie jest czynienie w sprawie ustaleń faktycznych za organ rozpatrujący sprawę (nawet jeżeli w aktach sprawy znajdują się dokumenty mające dla sprawy istotne znaczenie). Rolą sądu jest wyłącznie poddanie kontroli legalności tych ustaleń, wyprowadzonych z nich wniosków i zastosowanych przepisów prawa.
Sąd administracyjny zasadniczo nie prowadzi postępowania dowodowego (art. 106 § 3 p.p.s.a.), zaś wyrok wydaje na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Niemniej, przedłożone oświadczenie, w który skarżąca tłumaczy fakt nie podejmowania zatrudnienia przez tak długi okres czasu, nieobecnością męża, który pracował w transporcie zagranicznym oraz zaświadczenie lekarskie, nie mogą odnieść oczekiwanego przez skarżąca skutku. Sąd bowiem aprobuje stanowisko organu odwoławczego, że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem sprawowana przez nią opieka nad matką nie stanowi opieki, która stałaby na przeszkodzie w podjęciu przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze.
Jednak, co istotne w realiach niniejszej sprawy, to nie można upatrywać istnienia związku skutkowo-przyczynowego, o którym mowa w omawianym przepisie ustawy, w sytuacji pozostawania przez skarżącą bez zatrudnienia przez okres 30 lat. Trzeba jeszcze raz podkreślić, że dochodzone świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (nawet w przypadku pogarszania się stanu zdrowia) lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. O rezygnacji czy niepodejmowaniu zatrudnienia trudno mówić w stosunku do osoby, która nie pracowała od 1991 r. Jak zaznaczył trafnie organ świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu lecz jako rekompensata.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie sygn. akt I OSK 275/21 z dnia 18 maja 2021 r. (orzeczenie niedostępne w Internecie) podniósł, że "prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. W świetle niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną przez uczestniczkę postępowania opieką nad matką zrezygnowała ona czy też nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Zarówno ustanie stosunku pracy w 1996 r., jak i późniejszy brak aktywności zawodowej (...) nie były spowodowane koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny". Pogląd ten należy w pełni podzielić.
W tym stanie sprawy Sąd oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).