Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 30 października 2008 roku Wojewoda [...], działając na podstawie art.138 § 1 pkt. 1 kpa w zw. z art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j. tekst Dz. U. Nr 139 z 2006 roku poz.993) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta [...] z dnia 4 września 2008 roku o wymeldowaniu S. R. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy [...].
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, co następuje: postępowanie o wymeldowanie S. R. z pobytu stałego we wskazanym lokalu zostało wszczęte z wniosku H. R., która podała, że były mąż nie zamieszkuje w miejscu zameldowania od około 30 lat. Po przeprowadzeniu postępowania organ I instancji ustalił, że S. R. wyprowadził się z lokalu z powodu konfliktów rodzinnych, zamieszkuje obecnie w [...], jednak nie zamierza się wymeldować. Jako dowód na te okoliczności organ wskazał protokół z przesłuchania S. R. Te ustalenia stanowiły podstawę faktyczną decyzji organu I instancji.
Z decyzją nie zgodził się S. R., w odwołaniu podał, że z powodu konfliktów z żoną nie mógł dalej przebywać w spornym lokalu i dodał, że zdaniem odwołującego się, była żona nie ma do lokalu żadnych praw.
Rozpoznawszy odwołanie organ II instancji uznał, że nie zasługuje ono na uwzględnienie, przede wszystkim dlatego, iż zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na okoliczność długotrwałego niezamieszkiwania odwołującego się w spornym lokalu.
Podstawą prawną decyzji o wymeldowaniu jest art.15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych, który stanowi, że podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Organy przyjęły, iż opuszczenie lokalu przez S. R. było dobrowolne, bowiem w stosownym czasie nie skorzystał on z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do mieszkania. Jest to zgodne z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie NSA.
Pobyt stały w lokalu związany jest również z przebywaniem pod danym adresem z zamiarem pobytu stałego, to znaczy – gdy w danym mieszkaniu koncentruje się ogół spraw życiowych danej osoby. Bez wątpienia lokal, o którym mowa w sprawie, nie jest takim centrum życiowym S. R., bowiem zamieszkuje on w innym lokalu. Zameldowanie ma charakter ewidencyjny, rejestracyjny i powinno odzwierciedlać istniejący stan faktyczny, wskazywać aktualne miejsce pobytu osób i tylko tym celom ma służyć. Bezsporne jest, że S. R. zamieszkuje w innym lokalu i właściwym byłoby, by tam dokonał zameldowania. Pozostawienie zameldowania w lokalu nr [...] przy [...] byłoby przy obecnym stanie faktycznym fikcją meldunkową
Nawiązując do zarzutów odwołania wyjaśniono ponadto, że wg. uzyskanych informacji, najemcami lokalu w [...] jest zarówno wnioskodawczyni, jak i odwołujący się, a pozostałe zarzuty nie mają prawnego znaczenia w sprawie, w której najbardziej istotne jest, ze odwołujący się długotrwale nie zamieszkuje w danym lokalu, a okoliczności tej w sprawie nie podważano.
Reasumując, zdaniem organu odwoławczego, decyzja o wymeldowaniu znajduje uzasadnienie faktyczne i prawne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku S. R. podniósł zarzut, że decyzja Wojewody [...] to "totalna kompromitacja Urzędu", a uzasadnienie decyzji oparte zostało na insynuacjach, brak w nim rzetelnej pracy i elementarnej przyzwoitości.
Zarzuty tej treści skarżący oparł na stwierdzeniu, że w istocie wyprowadził się z lokalu w [...] nie na skutek konfliktów, lecz – na skutek nieporozumień z żoną.
Niezrozumiałym dla skarżącego jest powoływanie się przez organ II instancji na fakt, że skarżący wyprowadził się z lokalu w [...] ponad 30 lat temu, a pomijanie informacji podawanych przez skarżącego, a dotyczących tytułu prawnego do lokalu.
Zdaniem skarżącego świadczy to o braku chęci dotarcia do prawdy.
W rzeczywistości skarżący wyprowadził się z lokalu w [...] bezkonfliktowo, z uprzedzeniem i przy pożegnalnej kawie w marcu 1982 roku, a więc – nie ponad 30 lat temu, po tym wymeldował się i zameldował w innym, wynajętym lokalu. Stąd wniosek, że stawianie skarżącemu zarzutu, iż nie dokonał obowiązku wymeldowania się, jest bezpodstawny.
W 1995 roku skarżący ponownie zameldował się w lokalu w [...], którego był jedynym prawnym najemcą, za zgodą żony.
Pomijanie tych faktów powoduje, że decyzja organów obu instancji, a w szczególności – decyzja organu odwoławczego, jest niestaranna, nierzetelna, automatyczna, żenująca i krzywdząca.
Wniosku odnośnie sposobu rozstrzygnięcia przez Sad skarga nie zawiera.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie ustosunkowując się do podniesionych zarzutów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta – w myśl art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "ppsa") lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa).
W myśl art. 134 § 1 i 2 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten umożliwia więc uwzględnienie skargi także z takich powodów, których nie podniesiono w podczas toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego, a które skutkują wadliwością decyzji wymagającą jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Podkreślić przy tym należy, iż przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji brany jest pod uwagę stan prawny, który miał zastosowanie w chwili wydawania tej decyzji, a sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Mając powyższe na względzie, po rozpoznaniu niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że powołany przez organy jako podstawa prawna decyzji o wymeldowaniu S. R. z lokalu nr [...] przy [...] przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j.t. z 2006 roku, Dz. U. Nr 139, poz.993), stanowiący, że podmiotem decyzji o wymeldowaniu jest osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się nie odwołuje się do kwestii praw do lokalu, z którego nastąpić ma wymeldowanie.
Z tej przyczyny powoływanie się przez skarżącego w odwołaniu od decyzji organu I instancji i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że skarżący był czy jest "jedynym prawnym najemcą lokalu w [...]" nie ma znaczenia w sprawie.
Jak wynika z akt, organy orzekające dokonały dwukrotnie – w pierwszej i drugiej instancji prawidłowej wykładni cytowanego wyżej przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i zasadnie wyjaśniły, że skoro skarżący przyznaje, że dobrowolnie i trwale opuścił przedmiotowy lokal i zamieszkał w innym miejscu, to zachodzą prawne przesłanki do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego z lokalu w [...].
Można jedynie dodać, że skarżący, zarówno w trakcie przesłuchania w Urzędzie, jak i w odwołaniu i w skardze sam podkreślał mające znaczenie prawne fakty: tj. dwukrotnego dobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, przywołując takie okoliczności jak to, że zaprosił rodzinę do stołu i przy kawie oświadczył, że się wyprowadza (k – 25 akt adm.), jak i to, że nastąpiło to w sposób trwały, bowiem w żadnym momencie postępowania administracyjnego skarżący nie wyrażał nie tylko zamiaru, lecz nawet – chęci powrotu do lokalu w [...], podając, że zameldowanie zamierza utrzymywać celem starań o wykupienie lokalu na własność (k-12 odwrót akt adm.).
Z tej przyczyny zarzut, podniesiony w skardze, że wyprowadzenie się skarżącego z mieszkania w [...] nie nastąpiło ponad 30 lat temu, lecz po 1995 roku, nie ma prawnego znaczenia w sprawie.
Skoro przepisy art. 10 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych wymagają, by osoba przybywająca do danego miejsca z zamiarem stałego pobytu zameldowała się tam przed upływem czwartej doby, to nie ma przeszkód prawnych, by wymeldować osobę, która dany lokal trwale opuściła z takim zamiarem w piątej dobie po opuszczeniu danego miejsca, a w każdym razie może to nastąpić po upływie trzech miesięcy od opuszczenia miejsca stałego pobytu na stałe, bowiem zgodnie z art. 8 cyt. ustawy - osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego.
W niniejszej sprawie nie budzi żadnej wątpliwości ustalenie organu I instancji, że skarżący nie zamieszkiwał w lokalu w [...] co najmniej od 1995 roku do czasu podjęcia decyzji o Jego wymeldowaniu.
Na koniec zauważyć należy, że Sąd nie podziela zarzutów skarżącego odnoszących się do braku rzetelności przy podejmowaniu zaskarżonych decyzji organów obu instancji i nie aprobuje formy, w jakiej skarżący zarzuty te formułował.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku skargę S. R., jako nieuzasadnioną, oddalił na podstawie art. 151 cyt. na wstępie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zdanie Odrębne
Zdanie odrębne sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Aliny Dominiak od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 marca 2009 r. w sprawie III SA/Gd 21/09.
Nie mogę zgodzić się z wyrokiem w niniejszej sprawie, w której oddalono skargę S. R. na decyzję Wojewody, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta o wymeldowaniu S. R. z pobytu stałego. W moim przekonaniu decyzja ta narusza prawo i powinna być uchylona.
Przywołany przez organy jako podstawa prawna decyzji przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. z 2006 r., Dz. U. Nr 139, poz. 993), zwanej dalej "ustawą' stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z przepisu tego wynika, że wymeldowanie jest możliwe wówczas, gdy spełnione są łącznie dwie przesłanki- opuszczenie miejsca pobytu oraz nie dopełnienie obowiązku wymeldowania się.
Twierdzę, że spełnienie zaistnienia obu tych przesłanek nie zostało w sposób prawidłowy i dostateczny ustalone. Organy ustaliły w sposób niewątpliwy spełnienie tylko jednej przesłanki wymeldowania- opuszczenie przez skarżącego miejsca pobytu.
Skarżący w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zarzucił, że brak podstaw do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy. Podał, że przedmiotowe mieszkanie opuścił w 1982 r. jednocześnie wymeldowując się z tego mieszkania. W 1995 r. w mieszkaniu tym zameldował się ponownie.
Fakt zameldowania się skarżącego w przedmiotowym lokalu w dniu 3 listopada 1995 r. wynika z karty osobowej mieszkańca, którą dysponował także organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do tych okoliczności ani też nie rozważył, czy nie mogły mieć one wpływu na możliwość dokonania wymeldowania skarżącego z przedmiotowego mieszkania.
Organ pierwszej instancji, choć nie podał daty opuszczenia lokalu przez skarżącego, przywołał w uzasadnieniu decyzji zeznania byłej żony i sąsiadki skarżącego - iż przedmiotowy lokal opuścił on około 30 lat temu, jak też zeznania skarżącego, że uczynił to około 20 lat temu, przed orzeczeniem rozwodu, który miał miejsce w 1989 r. Tak więc można przypuszczać, że organ uznał, iż skarżący opuścił mieszkanie najpóźniej w 1989 r. Z kolei Wojewoda stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje na okoliczność długotrwałego nie zamieszkiwania skarżącego w miejscu pobytu stałego, jak też stwierdził, że skarżący przez wszystkie lata, kiedy w lokalu nie zamieszkiwał, nie skorzystał ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Wynikałoby pośrednio z powyższego, iż organy nie ustaliły. by skarżący po opuszczeniu mieszkania zamieszkał w nim ponownie dokonując zameldowania, a następnie opuścił mieszkanie, tym razem nie dopełniając obowiązku wymeldowania się.
Nie mogę zgodzić się z twierdzeniem zawartym w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku, że "nie budzi żadnej wątpliwości ustalenie organu I instancji, że skarżący nie zamieszkiwał w lokalu w S. co najmniej od 1995 roku", bowiem organ ten ani takiego wyraźnego ustalenia nie poczynił, jak też roku 1995 r. w uzasadnieniu nie przywoływał. jak też z twierdzeniem. że skarżący "sam podkreślał mające znaczenie prawne fakty: tj. dwukrotnego dobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu", bowiem z mojej ocenie z żadnej wypowiedzi skarżącego nie można wywieść wniosku, że twierdził on, iż dwukrotnie się wyprowadzał z przedmiotowego lokalu. W odwołaniu i w skardze akcentował natomiast wyprowadzenie się z przedmiotowego lokalu w 1982 r. z jednoczesnym wymeldowaniem się z niego oraz fakt, że zameldował się w lokalu ponownie w 1995 r. z uwagi na problemy z zameldowaniem przy wynajmowaniu kolejnych mieszkań.
Co więcej - na rozprawie w dniu 12 marca 2009 r. skarżący podał, że wymeldował się z przedmiotowego lokalu w 1982 r. i zameldował w innym lokalu na tej samej ulicy, zaś w przedmiotowym lokalu zameldował się ponownie w 1995r. jednak w nim nie zamieszkując. Okoliczności te potwierdziła uczestniczka postępowania H. R..
W mojej ocenie zebrany w sprawie przez organy administracji materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie, czy skarżący opuścił miejsce pobytu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się.
Moim zdaniem organ odwoławczy dysponując twierdzeniem skarżącego, że wyprowadził się on z przedmiotowego lokalu jednocześnie się z niego wymeldowując, a następnie znowu się w nim zameldował. jak też informacją, że zameldowanie skarżącego nastąpiło w 1995 r. powinien dążyć do ustalenia, czy zachodzą obie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy, konieczne do wymeldowania.
Uważam, że o ile skarżący opuścił przedmiotowe mieszkanie dopełniając obowiązku wymeldowania się z niego, to brak było podstaw do dokonania wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy, mimo że w chwili wydania decyzji w tym przedmiocie skarżący był w tym lokalu zameldowany - lecz od 1995 r. Zameldowanie to nastąpiło jednak w oderwaniu od zdarzeń mających miejsce w latach osiemdziesiątych i powinno być ocenione przez organy na postawie właściwych przepisów prawa.
W mojej ocenie przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy przez organy administracji doszło do naruszenia przepisów art. 6-9 k.p.a. Uważam, że gdyby właściwie przeprowadzone postępowanie doprowadziło do ustalenia, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal w latach osiemdziesiątych z jednoczesnym wymeldowaniem się z niego, a następnie zameldował się w przedmiotowym lokalu w 1995 r. bez zamieszkania w nim, należałoby rozważyć poinformowanie wnioskodawczyni – H. R. - o tym, kiedy możliwe jest dokonanie wymeldowania, a kiedy możliwe jest dokonanie usunięcia z ewidencji ludności zapisu o zameldowaniu. W sytuacji, gdyby przy tak ustalonych okolicznościach podtrzymywała ona wniosek o wymeldowanie skarżącego konieczne byłoby odmówienie dokonania wymeldowania skarżącego wobec braku zaistnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy, i rozważenie możliwości usunięcia z urzędu zapisu o zameldowaniu skarżącego w przedmiotowym mieszkaniu dokonane w 1995 r. - na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy.
Zameldowanie, będące czynnością materialno-techniczną, nie nosi cech ostateczności ani prawomocności i organ administracji właściwy w sprawach meldunkowych ma obowiązek skorygowania błędnego wpisu ewidencyjnego na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2001 r. w sprawie sygn. akt II SA/G d 523/00, Lex nr 76100; wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2006 r. w sprawie sygn. akt II OSK 883/05, LEX nr 265701).
Rzeczą organu odwoławczego było rozważenie tych wszystkich kwestii i wybranie właściwego sposobu postępowania określonego przepisami art. 136 i 138 k.p.a. Skoro jednak organ ten właściwie bezkrytycznie podszedł do oceny części zebranego materiału dowodowego, jak i twierdzeń skarżącego zawartych w odwołaniu, uważam że zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), bowiem prawidłowo przeprowadzone postępowanie i wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego dotyczące istnienia obu przesłanek wymeldowania określonych wart. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z powyższych względów nie mogę zaaprobować wymienionego na wstępie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, którym oddalono skargę.
W tej sytuacji konieczne stało się zgłoszenie zdania odrębnego.