Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 października 2018 r. Wójt Gminy, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 3 sierpnia 2018 roku, odmówił prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną J. G. Jako osoby wchodzące w skład rodziny wskazano Z. G., M. G., I. G. oraz J. G. Organ I instancji ustalił, że uzyskany w rodzinie strony w 2017 r. dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł 985,94 zł miesięcznie i przekroczył kryterium dochodowe wynikające z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 554) – dalej jako: "ustawa".
Decyzją z dnia 25 marca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Kolegium organ I instancji powinien był ponownie ustalić, jaki jest skład rodziny, biorąc pod uwagę fakt, że w świetle art. 2 pkt 12 ustawy I. G. jako osoba pełnoletnia osiągająca comiesięczny dochód może nie być już członkiem rodziny, ponieważ nie pozostaje na utrzymaniu ojca.
Decyzją z dnia 15 maja 2019 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy odmówił prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do ukończenia 18 roku życia, wnioskowanego na J. G.. Organ I instancji wyjaśnił, że Z. G. (przedstawiciel ustawowy uprawnionej) został pismem z dnia 29 kwietnia 2019 r. wezwany, aby w terminie 7 dni złożył aktualne oświadczenie o składzie rodziny, lecz mimo odebrania pisma, nie zgłosił się. W związku z tym organ I instancji uznał, że skład rodziny pozostaje niezmienny i przyjął, że stanowią ją członkowie rodziny wpisani we wniosku. Na podstawie weryfikacji danych członków rodziny o dochodach, oświadczeń członków rodziny o dochodach oraz po dodaniu dochodu uzyskanego z tytułu zatrudnienia I. G. organ I instancji ustalił, że uzyskany przez rodzinę w 2017 r. dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 985,94 zł miesięcznie i przekroczył kwotę 725 zł, stanowiącą kryterium uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji zarzucono decyzji sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na stwierdzeniu, że dochód na osobę w rodzinie przekracza 764 zł, a nadto naruszenie art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.".
Decyzją z dnia 6 grudnia 2019 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium wyjaśniło, że w mieszkaniu mieszka rodzina licząca cztery osoby. I. G. jest zatrudniona od dnia 6 marca 2018 r. w wymiarze 3/4 etatu, a jej wynagrodzenie netto wynosi 2.041,40 zł (umowa o pracę z dnia 7 marca 2018 r.). W 2017 r. I. G. i M. G. nie uzyskali dochodu. Także w 2018 r. M. G. nie uzyskał dochodu. W 2017 r. Z. G. osiągnął dochód w wysokości 8962,62 zł (składki zdrowotne finansowane przez świadczeniobiorcę), otrzymał zwrot podatku w wysokości 679,88 zł, a nadto jest podatnikiem podatku rolnego od gruntów o pow. 3,5700 ha fizycznych w tym 3,7980 ha przeliczeniowych. W aktach znajduje się zaświadczenie Komornika z 8 sierpnia 2018 r. o bezskuteczności egzekucji alimentów należnych od B. S. (G.) dla I. G. i J. G. w wysokości po 500 zł miesięcznie. Z powyższego zaświadczenia wynika, że w 2017 r. wyegzekwowano i przekazano wierzycielkom 276,28 zł na poczet alimentów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazując na treść art. 2 pkt 4 i 12, art. 9 ust. 1, 2, 4, 7 i 11, art. 10 ust. 3 oraz art. 18 ust. 5 ustawy stwierdziło, że ustalając prawo do zasiłku rodzinnego bada aktualny stan rodziny wnioskodawcy.
Natomiast badając dochód rodziny bierze pod uwagę dochód uzyskany w roku 2017, ale także dochód uzyskany lub też utracony zgodnie z art. 9 ustawy.
W związku z powyższym Kolegium nie zaliczyło do rodziny M. G., który pozostaje na własnym utrzymaniu. Także I. G. uzyskując miesięczny dochód ze stosunku pracy w wysokości 2041,40 zł netto (tj. rocznie 24.496,80 zł) nie jest członkiem rodziny utrzymującym się z połączonych dochodów tych osób i jako dziecko nie pozostające na utrzymaniu nie powinna zostać wliczona do rodziny, zaś jej dochód przekracza też kwotę kryterium dochodowego, tj. kwotę 725 zł.
Jak stwierdziło Kolegium rodzina składa się z dwóch osób: Z. G. i J. G.. Dochód rodziny w 2017 r. wyniósł 22.690,04 zł, stąd dochód miesięczny wyniósł 1890,83 zł, a w przeliczeniu na osobę dochód wyniósł 945,42 zł. W związku z powyższym dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe w wysokości 725 zł.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję J. G., reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego Z. G., wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając:
- 1. niewyjaśnienie przez organ odwoławczy, dlaczego badał aktualny stan rodziny w celu ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego, skoro przedmiotem postępowania było ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego,
- 2. błędne ustalenie przez organ odwoławczy, że dochód ze stosunku pracy osiągnięty przez I. G. wynosi 24.496,80 zł rocznie, mimo że w 2018 r. była ona zatrudniona dopiero od początku marca, a zatem przy miesięcznym dochodzie ze stosunku pracy wynoszącym 2.041,40 zł dochód z tego tytułu w ciągu roku wyniósł 18.372,60 zł,
- 3. błędne niezaliczenie przez organ odwoławczy M. G. do rodziny z uwagi na stwierdzenie, że pozostaje on na własnym utrzymaniu, mimo jednoczesnego ustalenia przez organ I instancji, że M. G. w 2017 r. i 2018 r. nie uzyskał dochodu, a ponadto przy braku wykazania przez organy obu instancji, że M. G. jest dzieckiem, o którym mowa w art. 2 pkt 12 lit. a) lub b) ustawy,
- 4. brak odniesienia się przez organ odwoławczy do podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzutów naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a.
- - które to naruszenia skutkowały nieuzasadnionym utrzymaniem w mocy przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji, niezasadnie odmawiającej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Skarżąca J. G. w dniu 22 lipca 2020 r. ukończyła 18 rok życia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a." sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W związku z intensyfikacją rozwoju epidemii i wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń, nakazów i zakazów związanych z objęciem miasta Gdańska obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1758, z późn.zm.), na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn.zm.) i § 1 pkt 2 zarządzenia nr 49 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wstrzymania przyjmowania interesantów i ograniczenia obsad kadrowych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 - sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym.
Skarga jest zasadna.
Złożony w niniejszej sprawie wniosek z dnia 3 sierpnia 2018 r. dotyczył ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2018/2019 r. na osobę uprawnioną J. G..
Kwestię prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego normuje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2018 r., poz.554 ze zm.), zwana dalej "ustawą".
Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznawane są na okres świadczeniowy, co oznacza okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 2 pkt 8 ustawy).
W myśl art. 2 pkt 11 ustawy osoba uprawniona to osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.
Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo.
J. G. jest bez wątpienia "osobą uprawnioną" w rozumieniu ustawy, bowiem jest uprawniona do alimentów od matki na podstawie tytułu wykonawczego – wyroku sądu, a egzekucja okazała się bezskuteczna. W chwili złożenia wniosku nie miała ukończonych 18 lat.
W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącej przyznania prawa do przedmiotowych świadczeń uznając, że przekroczone zostało kryterium dochodowe.
W myśl art. 9 ust. 2 ustawy - w brzmieniu z dnia złożenia wniosku - świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł.
Ustawa w art. 2 pkt 12 określa definicję pojęcia "rodziny", przyjętą na potrzeby tej konkretnej ustawy. W myśl tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie, oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się:
- a) dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego,
- b) dziecka pozostającego w związku małżeńskim,
- c) (uchylona),
- d) rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz.
W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (inaczej niż w ustawie o świadczeniach rodzinnych) nie zdefiniowano na jej potrzeby pojęcia "osób pozostających na utrzymaniu".
Liczbę osób w rodzinie w niniejszej sprawie organy obu instancji ustaliły w sposób odmienny - organ pierwszej instancji przyjął, że z uwagi na brzmienie ustawowej definicji rodziny rodzina liczy cztery osoby, a organ odwoławczy - że w skład rodziny wchodzi jedynie uprawniona J. G. i jej ojciec Z. G., natomiast w skład rodziny nie wchodzi I. G. i M. G., bowiem pozostają na własnym utrzymaniu. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że ustalając prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (przy czym błędnie w uzasadnieniu decyzji wskazał, że ustalając prawo do zasiłku rodzinnego) bada się aktualny stan rodziny wnioskodawcy.
Odnosząc się do powyższych stanowisk organów stwierdzić należy, że w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że z treści przywołanego powyżej przepisu art. 2 pkt 12 ustawy nie wynika, by zaliczenie do członków rodziny obwarowane było dodatkowymi warunkami, np. pozostawaniem we wspólnym gospodarstwie domowym, czy w bliskich relacjach. Istotne jest, czy dana osoba zalicza się do kręgu osób wymienionych w tym przepisie. Na potrzeby spraw z zakresu świadczeń alimentacyjnych określenie pojęcia rodziny pozostaje w oderwaniu od rozumienia i języka potocznego, i języka prawnego – definicji tego pojęcia przyjętych na potrzeby innych aktów prawnych (por. wyroki NSA z dnia 4 grudnia 2019 r. I OSK 3303/18, z dnia 16 czerwca 2016r., I OSK 2228/14, z dnia 18 października 2017 r., I OSK 715/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Stwierdzić też należy, że liczbę osób w rodzinie określa się według stanu rodziny istniejącego na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, a za członka rodziny może być uznana tylko osoba, która w tym momencie wchodzi w skład rodziny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 maja 2019 r., publ. sygn. akt IV SA/Po 273/19, LEX nr 2683572). Przyznanie świadczenia zależy bowiem od aktualnej sytuacji dochodowej rodziny, którą ustala się na dzień złożenia wniosku.
Mając na uwadze definicję rodziny, wskazaną w ustawie stwierdzić należy, że w skład rodziny w niniejszej sprawie wchodzi J. G., jako osoba uprawniona, jej ojciec (jako rodzic nie zobowiązany tytułem wykonawczym do alimentów na rzecz skarżącej) oraz jej brat M. G. (który nie ukończył 25 roku życia), pozostający na utrzymaniu ojca uprawnionej w chwili złożenia wniosku.
Z akt administracyjnych przedłożonych Sądowi wynika, że brat skarżącej M. G. dopiero od dnia 15 grudnia 2018 r. przestał być na utrzymaniu ojca Z. G. (oświadczenie Z. G. i M. G. z dnia 18 lutego 2019 r.). Dlatego też organ odwoławczy wadliwie ustalił skład osobowy rodziny skarżącej, nie zaliczając do rodziny (w rozumieniu przepisów ustawy) brata osoby uprawnionej, który w dniu składania wniosku nie pozostawał na własnym utrzymaniu.
Co prawda zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia, jednak w niniejszej sprawie do zmiany ilości członków rodziny doszło dopiero w połowie grudnia 2018 r.
Zgodzić się natomiast należy z organem odwoławczym, że skoro siostra osoby uprawnionej J. G. – I. G. w czasie złożenia wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia pracowała i uzyskiwała własne dochody, to nie pozostawała na utrzymaniu ojca osoby uprawnionej i nie może być zaliczona w niniejszej sprawie do grona członków rodziny w rozumieniu przepisów ustawy. W definicji rodziny wyraźnie bowiem wskazano, że w jej skład wchodzą jedynie te dzieci rodzica osoby uprawnionej, które pozostają na jego utrzymaniu.
Jak już wyżej wskazano, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza odpowiedniej kwoty, w niniejszej sprawie - 725 zł.
Zgodnie z art. 2 pkt 5a ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b. Przywołany powyżej przepis art. 9 ustawy dotyczy utraty dochodu i uzyskania dochodu i wpływu tych okoliczności na sposób ustalenia dochodu członka rodziny.
W tej sytuacji organy obu instancji nie poczyniły prawidłowych ustaleń dotyczących składu rodziny i dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie, bowiem wadliwie uznały, że w skład rodziny wchodzą cztery osoby lub dwie osoby i uwzględniły w obliczeniach dochód czterech lub dwóch osób.
Organ pierwszej instancji ustalając dochód rodziny uwzględnił dochód I. G., uzyskany przez nią z tytułu zatrudnienia. Ponadto, niezależnie od tego, że organ ten wadliwie ustalił skład rodziny na potrzeby niniejszej sprawy wskazać należy, że w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji nie przedstawił sposobu rozumowania prowadzącego go do przyjęcia, że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 985,94 zł miesięcznie. Organ ten przedstawił jedynie końcowy wynik swego rozumowania.
Z kolei organ odwoławczy wadliwie, o czym powyżej była już mowa, nie zaliczył M. G. do rodziny w rozumieniu przepisów ustawy.
Mając na uwadze powyższe Sąd, stwierdzając naruszenie przez organy obu instancji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organów będzie ponowne rozpatrzenie wniosku z uwzględnieniem wskazanego powyżej składu rodziny osoby uprawnionej J. G.. Organy będą miały na uwadze, że jest ona obecnie osobą pełnoletnią i nie reprezentuje jej ustawowy przedstawiciel.
Tok rozumowania organów dotyczący ustalenia wysokości dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie powinien być szczegółowo przedstawiony, a wydane decyzje winny odpowiadać wszelkim wymogom art. 107 § 3 k.p.a.
Poczynienie prawidłowych ustaleń pozwoli rozstrzygnąć, czy wniosek dotyczący przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną J. G. na rok świadczeniowy 2018/2019 może być uwzględniony.