Wyrok WSA w Gdańsku z 13 lipca 2023 r., III SA/Gd 237/23

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 r.

Sprawa

sprawy ze skargi A. C. i R. C. na czynność Wójta Gminy Stężyca z dnia 6 marca 2023 r. w przedmiocie zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego dziecka do przedszkola oddala skargę.

Skład

Sędzia NSA Jacek Hyla przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia WSA Jolanta Sudoł
Sędzia WSA Paweł Mierzejewski
Specjalista Kinga Czernis protokolant

Uzasadnienie

III SA/Gd 237/23

A. i R. C. zwrócili się do Wójta Gminy Stężyca o zwrot kosztów przewozu dziecka niepełnosprawnego dokonywanego własnym transportem do Terapeutycznego Punktu Przedszkolnego [...] w K. za miesiąc grudzień 2022r. We wniosku wskazali, że ich syn M. posiada orzeczenie o niepełnosprawności oraz orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na autyzm dziecięcy. Uczęszcza on do klasy 0 Terapeutycznego Punktu Przedszkolnego [...] przy ul. J. z oddziałem przy ul. [...] w K. codziennie od poniedziałku do piątku. Jest dowożony oraz odbierany prywatnym samochodem przez jednego z rodziców. Odległość od miejsca zamieszkania do placówki wynosi 22,7 km. Po odwiezieniu dziecka do placówki wnioskodawcy udają się do miejsca pracy, które znajduje się w C. Odległość od placówki oświatowej do miejsca pracy rodziców wynosi 10 km. W dniach wolnych od pracy, po odwiezieniu syna do placówki wnioskodawcy wracają do domu, po czym ponownie odbierają go o wyznaczonej godzinie.

Wójt Gminy Stężyca, odpowiadając na wniosek powołał się na przepis art. 32 ust. 6 ustawy Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 z późn. zm. powoływanej dalej jako u.p.o.), który nakłada na gminę obowiązek zapewnienia niepełnosprawnym dzieciom pięcioletnim i sześcioletnim oraz dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie art. 31 ust. 2 bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego.

Zgodnie z uchwałą Nr VI/79/2019 Rady Gminy Stężyca z dnia 14 maja 2019 roku w sprawie sieci publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych prowadzonych przez Gminę Stężyca (w załączeniu) - w miejscowości K., znajduje się Oddział Przedszkolny przy Szkole Podstawowej im. [...] w K. wchodzącej w skład Zespołu Kształcenia i Wychowania w K., ul. [...], [...] K. Wskazane przez wnioskodawców miejsce realizacji wychowania przedszkolnego przez ich syna jest oddalone od ich miejsca zamieszkania o 22,7 km.

Najbliższy oddział przedszkolny (kl.

1. znajduje się w odległości ok. 450 metrów od miejsca zamieszkania wnioskodawców, tj. w Zespole Kształcenia i Wychowania w K. - w którym obecnie uczą się również dzieci, u których stwierdzono autyzm (w tym zespół Aspergera) oraz z niepełnosprawnością sprzężoną, w których jedną z niepełnosprawności jest autyzm. W związku z tym, Terapeutyczny Punkt Przedszkolny [...] w K., w którym syn wnioskodawców odbywa wychowanie przedszkolne nie jest placówką wychowania przedszkolnego najbliższą w rozumieniu art. 32 ust. 6 u.p.o.

Powyższe stanowisko Wójt podtrzymał w swym piśmie z 6 marca 2023r., wskazując dodatkowo, że orzeczenie wystawione przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w K. w dniu 1 września 2020 roku dla syna wnioskodawców M. wskazuje, iż należy zapewnić M. możliwość korzystania z wszelkich form terapii dostępnych w placówce i wskazuje jakie to między innymi mogą być formy pomocy.

Szkoła w K. zapewnia odpowiedni poziom edukacji i opieki. Zatrudnia nauczycieli współorganizujących kształcenie specjalne (tzw. nauczycieli wspomagających) oraz zapewnia pomoc psychologiczno-pedagogiczną.

Skargę na powyższą czynność Wójta Gminy Stężyca, polegającą na odmowie zwrotu kosztów przewozu dziecka niepełnosprawnego własnym transportem do Terapeutycznego Punktu Przedszkolnego [...] w K. za miesiąc grudzień 2022 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. i R. C. Zaskarżonej czynności zarzucili naruszenie przepisu art. 32 ust. 6 u.p.o. poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie polegające na stwierdzeniu, że najbliższą placówką, która jest w stanie zapewnić realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności jest Zespół Kształcenia i Wychowania w K., a tym samym niezasadny jest wniosek o zwrot kosztów dojazdu dziecka do Terapeutycznego Punktu Przedszkolnego [...] w K. W uzasadnieniu skargi wskazali., że ich syn M. C. posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na autyzm. Zgodnie z treścią w/w orzeczenia "najkorzystniejszą formą kształcenia specjalnego M. jest przedszkole terapeutyczne lub ogólnodostępne z oddziałami integracyjnymi". Ponadto "w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej należy zapewnić M. możliwość korzystania z wszelkich form terapii dostępnych w placówce, może to być m. in. rewalidacja, terapia logopedyczna, terapia psychologiczno-pedagogiczna, terapia integracji sensorycznej, terapia ręki, zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze, zajęcia rozwijające, zajęcia kształtujące kompetencje emocjonalno-społeczne".

Z informacji uzyskanych przez wnioskodawców Zespół Kształcenia i Wychowania w K. nie jest placówką terapeutyczną, ani nie posiada oddziałów integracyjnych. Dzieci z niepełnosprawnościami nie są objęte w przedmiotowej placówce żadnymi formami terapii. Również z pism Wójta Gminy Stężyca z dnia 16.01.2023 r. oraz z 6.03.2023 r. nie wynika aby przedmiotowa placówka oferowała jakiekolwiek wsparcie dla dzieci z autyzmem. Zgodnie z pismem wójta do placówki uczęszczają dzieci z autyzmem, jednakże nie zostało podane czy są objęte jakimkolwiek wsparciem, czy terapią, czy są objęte indywidualnym programem edukacyjno-terapeutycznym dostosowanym do ich potrzeb. Organ nie poczynił żadnych ustaleń w przedmiocie tego, czy zaproponowana placówka w K. jest w stanie zrealizować jakiekolwiek zalecenia z orzeczenia o niepełnosprawności M. C. M. C. od stycznia 2020 r. uczęszcza do Terapeutycznego Punktu Przedszkolnego [...] w K., który jest przedszkolem terapeutycznym. Plan zajęć M. jest opracowany na podstawie indywidualnego programu edukacyjnego dostosowanego do jego potrzeb. Zajęcia grupowe obejmują zajęcia dydaktyczne w oparciu o podstawę programowa, zalecenia z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oraz standardy pracy terapeutycznej z dzieckiem z autyzmem. Dziecko jest objęte pomocą psychologa i pedagoga specjalnego, uczęszcza na indywidualne zajęcia z logopedą, pedagogiem specjalnym terapeutą logopedycznym, terapeutą integracji sensorycznej oraz psychologiem. Chłopiec realizuje też zajęcia z wczesnego wspomagania rozwoju. Z informacji o uczniu z dnia 27 marca 2023 r. wynika, że dziecko poczyniło znaczne postępy, zaś zaniechanie dalszych działań terapeutycznych i przebywanie chłopca w dużej grupie, brak indywidualnej pracy wychowawczej oraz zajęć terapeutycznych dostosowanych do jego potrzeb może prowadzić do nawarstwienia się problemów rozwojowych oraz nasilenia zachowań agresywnych i autoagresywnych.

Zgodnie z art. 32 ust. 6 u.p.o. obowiązkiem gminy jest zapewnienie niepełnosprawnym dzieciom pięcioletnim i sześcioletnim oraz dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie art. 31 ust. 2 bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego.

W świetle utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych należy stwierdzić, że najbliższe przedszkole, o którym mowa w art. 32 ust. 6 u.p.o. to placówka, która jest wstanie zrealizować w wystarczający sposób realizację zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, nie zaś jakakolwiek najbliższa placówka.

Organ gminy nie wykazał w toku postępowania aby zaproponowana placówka w K. była w stanie zrealizować jakiekolwiek zalecenia z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego dla M. C. Z informacji uzyskanych przez wnioskodawców wynika zaś, że placówka ta nie prowadzi żadnych działań terapeutycznych wobec dzieci z autyzmem, nie posiada oddziałów integracyjnych. Niewątpliwie wygodnym dla wnioskodawców byłoby posłanie dziecka do przedszkola oddalonego od ich miejsca zamieszkania o 450 m. Codzienne dojazdy do placówki w K. oddalonej o ponad 22 km wymagają ze strony rodziców znacznego wysiłku i poświęcenia, albowiem czas dojazdu samochodem każdego dnia wynosi ponad godzinę w obie strony. Faktem jest jednak, że placówka do której obecnie uczęszcza dziecko spełnia praktycznie wszystkie zalecenia z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Co więcej kształcenie dziecka w tej placówce przynosi istotne postępy w rozwoju M., których nie byłby w stanie osiągnąć w zwykłej placówce jaką jest Zespół Kształcenia i Wychowania w K. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Stężyca wniósł o oddalenie skargi w całości. W uzasadnieniu wskazał, że organ zwrócił się do p.o. Dyrektora Zespołu Kształcenia i Wychowania w K. z zapytaniem o podanie informacji o możliwościach zapewnienia zajęć/terapii w chwili pojawienia się w placówce dziecka posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na autyzm przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną celem wykazania, że w momencie pojawienia ucznia ze specjalnymi potrzebami, placówka w K. jest w stanie zapewnić odpowiedni poziom edukacji i opieki, jako najbliższa placówka w rozumieniu art. 32 ust. 6 u.p.o.

P.o. Dyrektora wskazała w swym piśmie, że w momencie pojawienia się dziecka w szkole dyrektor powołuje zespół, określający Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny (IPET) zgodnie z którym dobierane są treści, rodzaj i wymiar zajęć aby udzielić uczniowi pomocy psychologiczno - pedagogicznej.

Po analizie udzielonej odpowiedzi organ podtrzymał swe stanowisko, że najbliższa dla skarżących placówka przedszkolna, tj. w K. zapewni odpowiedni poziom edukacji i opieki w chwili zapisania dziecka do placówki. W placówce zatrudnieni są nauczyciele posiadający odpowiednie kwalifikacje oraz przygotowanie pedagogiczne, specjalizujący się w zakresie rewalidacji, logopedii, terapii psychologiczno-pedagogicznej, prowadzenia zajęć kształtujących kompetencje emocjonalno-społeczne i mogący być nauczycielami współorganizującym kształcenie specjalne.

Jak wskazywał organ na etapie postępowania administracyjnego, co też zgodne jest z orzecznictwem sądowym, obowiązujące regulacje normatywne nie nakładają na gminę obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu do placówki wskazanej przez rodziców, gdy są inne, bliższe placówki zapewniające odpowiedni poziom edukacji i opieki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Zaskarżona czynność należy do kategorii określonej w przepisie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a więc do innych aktów i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa..

Skarżący, formułując swe żądanie skierowane do Wójta Gminy Stężyca powoływali się na orzeczenie nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego ich syna M. C. ze względu na autyzm. W orzeczeniu wskazano, że dla dziecka należy opracować indywidualny program edukacyjno – terapeutyczny zgodnie z podstawą programową wychowania przedszkolnego dostosowany do jego potrzeb i możliwości. Chłopcu należy zapewnić dostępne w oddziale przedszkolnym formy pomocy i wsparcia wskazane przez zespół tworzący indywidualny program edukacyjno – terapeutyczny. Wskazano także, że korzystna będzie edukacja przedszkolna przy udziale nauczyciela wspomagającego mającego kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej, ewentualnie asystenta nauczyciela, który będzie wspierał M. w integracji z rówieśnikami, dostosowywaniu się do otoczenia i nowych warunków oraz nabywaniu nowych umiejętności.

W części orzeczenia przeznaczonej na określenie wszystkich możliwych form kształcenia specjalnego, poczynając od najkorzystniejszej dla dziecka lub ucznia, według Zespołu Orzekającego wskazano:

1. Najkorzystniejszą formą kształcenia specjalnego dla M. jest przedszkole terapeutyczne lub ogólnodostępne z oddziałami integracyjnymi, Taka forma kształcenia pozwoli na zapewnienie optymalnego otoczenia, ze względu na mniejszą liczbę dzieci w grupie, jak również stosownych pomocy dydaktycznych i dodatkowych oddziaływań terapeutycznych.
2. Kształcenie może odbyć się również w przedszkolu ogólnodostępnym, przy udziale nauczyciela wspomagającego mającego kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej, ewentualnie asystenta nauczyciela, który będzie wspierał dziecko w integracji z rówieśnikami, dostosowywaniu się do otoczenia i nowych warunków oraz nabywaniu nowych umiejętności.

Treść orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wskazuje na to, że każda z powyższych form kształcenia specjalnego jest dopuszczalna.

Zgodnie zatem z powyższym orzeczeniem możliwe jest kształcenie M. C. w przedszkolu ogólnodostępnym, z zastrzeżeniem udziału nauczyciela wspomagającego mającego kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej.

Z pisma p.o. Dyrektora Zespołu Kształcenia Wychowania w K. z dnia 27 kwietnia 2023r., znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, że placówka ta jest w stanie zapewnić M. C. edukację i terapię w zakresie wymaganym orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Placówka ta zatrudnia nauczycieli mających kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej W momencie pojawienia się dziecka w szkole dyrektor powołuje zespół określający indywidualny program edukacyjno – terapeutyczny zgodnie z którym zostaną ustalone treści, rodzaj i wymiar zajęć, by udzielić uczniowi pomocy psychologiczno – pedagogicznej po dokonaniu wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania. Szkoła jest w stanie zapewnić terapię ręki oraz terapię integracji specjalistycznej, dokładając wszelkich starań, by specjalistów w tym zakresie zatrudnić.

Zespół Kształcenia i Wychowania w K. położony jest w odległości 400 – 450 metrów od miejsca zamieszkania skarżących.

Zgodnie z art. 39 ust. 4 u.p.o. obowiązkiem gminy jest: zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 (orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego), bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej.

Sąd akceptuje w pełni tezę prezentowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie z którą na użyte w art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. pojęcie "bliskości" składa się nie tylko element dotyczący położenia geograficznego, tj. odległości placówki od miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka, ale również element posiadania przez daną placówkę warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z rozpoznanym rodzajem niepełnosprawności. Ten drugi element, winien być oceniany indywidualnie w odniesieniu do treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, o charakterze quasi-opinii biegłych, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie szkołą najbliższą w rozumieniu powyższego przepisu. Szkołą najbliższą jest tylko szkoła pozwalająca realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka, a zatem dostosowana do zdolności psychofizycznych ucznia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2021 r. sygn.. akt III OSK 4012/21).

Z przedłożonej przez organ informacji sporządzonej przez p.o. dyrektora placówki oświatowej położonej w odległości 400 – 450 m od miejsca zamieszkania skarżących wynika, że placówka ta jest w stanie zaspokoić potrzeby edukacyjno – terapeutyczne syna skarżących określone w orzeczeniu o potrzebie jego kształcenia specjalnego. Zrozumiałe jest oczywiście, że szczegóły zajęć dla syna skarżących i ich organizacja mogą być ustalone w indywidualnym programie edukacyjno – terapeutycznym opracowanym dopiero po zgłoszeniu dziecka do tej placówki.

W tej sytuacji skarżący nie mogli skutecznie domagać się zwrotu kosztów dowozu ich syna do przedszkola położonego w odległości 22,7 km od ich miejsca zamieszkania. Nie jest to bowiem placówka najbliższa, o której mowa w powołanym wyżej przepisie.

Wybór przez rodziców dziecka jednej z form kształcenia specjalnego określonej w orzeczeniu o potrzebie tego kształcenia, wiążący się z koniecznością dowozu dziecka do placówki oświatowej nie zobowiązuje gminy do ponoszenia kosztów tego dowozu, o ile może ona zagwarantować realizację innej formy kształcenia specjalnego dziecka przewidzianej w orzeczeniu w placówce oświatowej, do której dowóz dziecka nie jest konieczny.

W tym stanie sprawy, uznając, że zaskarżona czynność nie narusza prawa Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.