Uzasadnienie
A. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 29 listopada 2021 r. nr SKO.421.1181.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W dniu 31 sierpnia 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wpłynął wniosek A. N. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką wnioskodawcy M. N. W toku wszczętego na wniosek postępowania organ ustalił, że M. N. legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 3 grudnia 2019 r. nr akt [...], z którego wynika, że jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, co odpowiada orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niezdolność do samodzielnej egzystencji M. N. powstała 1 października 2019 r., natomiast niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym, powyżej 25. roku życia.
Organ przeprowadził też wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalił, że wnioskodawca jest bierny zawodowo, sprawuje bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w zakresie zaspokajania jej codziennych potrzeb życiowych. M. N. ma 79 lat, jest wdową, choruje od wielu lat na choroby wieku starczego (m.in. na zapalenie żył), ma problemy z chodzeniem, ponadto zmaga się z podwyższonym cholesterolem i silnymi bólami biodra, które ograniczają jej poruszanie. Z uwagi na ograniczone możliwości funkcjonuje głównie w mieszkaniu, poza jego obręb wychodzi sporadycznie (zamieszkuje w bloku na IV piętrze).
Z oświadczenia A. N. wynika, że wykonuje on czynności sprzątania, robienia zakupów, sprowadzania po schodach kiedy matka musi pojechać do lekarza lub kościoła, pomocy w kuchni przy robieniu posiłków, prace naprawcze w mieszkaniu oraz załatwia inne sprawy niezbędne w funkcjonowaniu osoby w podeszłym wieku i złym stanie zdrowia.
Według pracownika socjalnego, M. N. wymaga pomocy osób drugich, jednak nie na tyle, by bez ich pomocy nie mogła funkcjonować. Główne utrudnienie w funkcjonowaniu sprawiają M. N. problemy z chodzeniem wywołane chorobą żył. A. N. jest osobą uzależnioną od alkoholu, zaś matka wcześniej wielokrotnie skarżyła się na zachowanie syna, który nie uczęszcza na terapię, leczy się jedynie u psychiatry. A. N. twierdzi że aktualnie nie pije alkoholu.
Deklarowana przez wnioskodawcę pomoc w ocenie pracownika socjalnego, wynika z zależności od matki, nie ma on bowiem gdzie mieszkać i jest na utrzymaniu matki. M. N. pytana o pomoc ze strony syna wskazywała jedynie na czynności, które wykonują również jej pozostałe dzieci, jak zakupy, drobne sprzątanie, wizyty u lekarza. Córka M. N., która zamieszkuje dwa piętra niżej również pomaga matce (głównie robi zakupy). Organ ustalił ponadto, że A. N. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 31 sierpnia 2021 r. wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności na okres do 31 sierpnia 2024 r. Z dołączonego do akt sprawy zaświadczenia lekarskiego wynika jednak, że stan zdrowia wnioskodawcy pozwala na sprawowanie opieki nad matką.
W dniu 27 września 2021 r. wnioskodawca oświadczył, że jest aktualnie osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia, ale całodobowa i długoterminowa opieka uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy. Podjęcie pracy skutkowałoby narażeniem zdrowia i życia matki, ponieważ jest ona osobą w podeszłym wieku, jej stan zdrowia pogarsza się, nie wychodzi ona z domu (mieszka na IV piętrze). Ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki, wnioskodawca zmuszony był zawiesić działalność gospodarczą z dniem 18 listopada 2020 r. i powrócić z zagranicy do domu, ponieważ matka wymaga całodobowej opieki. Wnioskodawca posiadaj sześcioro rodzeństwa. Bracia i siostry zamieszkują w L., posiadają własne rodziny i pracują zawodowo.
Decyzją z dnia 15 października 2021 r. Burmistrz Miasta Lęborka odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał na przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "u.ś.r." oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "k.p.a.".
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu Trybunał stwierdził jednak, że wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium daty powstania niepełnosprawności z ustawy. Nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa.
W związku z tym art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest w dalszym ciągu wiążący.
Z orzeczenia M. N. wynika natomiast, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała 1 października 2019 r., z oświadczenia wnioskodawcy wynika zaś, że niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym, tj. powyżej 25 roku życia.
Organ uznał, że niezależnie od indywidualnych rozstrzygnięć sądów administracyjnych, przepisy ustawy nie zawierają żadnych wyjątków pozwalających na wyłączenie stosowania zapisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W wyniku rozpoznania odwołania A. N., zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Lęborka.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy podzielił jednolite stanowisko orzecznictwa sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 przesądza o tym, iż rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Mając na uwadze dokonane w przedmiotowej sprawie ustalenia (wnioskodawca nie ma gdzie mieszkać, jest na utrzymaniu matki, a pomoc polega na robieniu zakupów), Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że pomoc udzielana przez wnioskodawcę nie uniemożliwia aktywności zawodowej, co nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze na decyzję organu odwoławczego A. N. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego.
W uzasadnieniu skargi zakwestionował on ustalenia, w świetle których matka jest w miarę samodzielna, podkreślając w tym kontekście znaczenie wydanego orzeczenia. Skarżący zaznaczył, że rodzeństwo odwiedza matkę jedynie raz na dwa tygodnie, a wizyty mają charakter towarzyski. Z kolei mieszkająca w tym samym budynku córka sama opiekuje się przewlekle chorym synem i mężem, co dodatkowo łączy z pracą zawodową. Skarżący zakwestionował też wnioski organów dotyczące choroby alkoholowej i sytuacji bytowej. Wskazał, że nie tylko robi zakupy, ale również pierze, gotuje, pomaga w kąpielach oraz organizuje i bierze udział w wizytach lekarskich. Ponadto częściowa zależność finansowa od matki wynika z oczekiwania na decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Przysługuje mu uprawnienie do zasiłku stałego, co stanowi dowód, że miał wcześniej źródło utrzymania.
W piśmie z 19 maja 2022 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu wskazał, że w sprawie zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, rozważenia przez Sąd, czy na podstawie art. 135 p.p.s.a., wymaga ponadto uchylenia decyzja organu I instancji, albowiem organy dopuściły się uchybień przepisom postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
- 1) art. 7 w zw. z art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 136 § 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ II instancji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z:
- a) zeznań B. S. (siostry skarżącego zamieszkującej dwa piętra niżej), zmierzającego do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. jej faktycznej zdolności do opieki nad matką, faktycznego stopnia samodzielności M. N. oraz zakresu wsparcia udzielanego matce przez syna A. N.;
- b) zeznań K., K1. i M2. N. oraz M. K. i K. D., zmierzającego do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. ich faktycznej zdolności do pomocy w opiece nad matką, faktycznego stopnia samodzielności M. N. oraz zakresu wsparcia udzielanego matce przez syna A. N.;
- c) zeznań A. N., zmierzającego do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. zakresu czynności podejmowanych przez niego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką;
- 2) art. 7 w zw. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do:
- a) zakresu faktycznie podejmowanych przez skarżącego, w ramach opieki nad matką, czynności;
- b) rzeczywistego zakresu czynności, przy których M. N. nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie;
- - a przez to nieuprawnione przyjęcie, że pomoc jaka udzielana jest przez wnioskodawcę nie uniemożliwia mu aktywności zawodowej, co skutkowało załatwieniem sprawy w sposób sprzeczny ze słusznym interesem strony;
- 3) art. 7 w zw. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie przez organ II instancji wybiórczej i dowolnej oceny dowodów, przy jednoczesnym oparciu się wyłącznie na treści sporządzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, podczas gdy z pozostałego materiału dowodowego wynika, iż skarżący od kilku lat nie spożywa alkoholu, uczestniczy w terapii, przyjmuje leki, porzucił zatrudnienie za granicą i zamieszkał z matką w celu sprawowania nad nią opieki a jednocześnie stan zdrowia M. N. powoduje, iż jest ona całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji;
- 4) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Ponadto, organy naruszyły przepis prawa materialnego, co miało wpływ na wynik spraw, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie, podczas gdy skarżący rezygnując z zatrudnienia i sprawując całodzienną opiekę nad niepełnosprawną, uznaną za niezdolną do samodzielnej egzystencji matką, wypełnia wszelkie przesłanki niezbędne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. pełnomocnik wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. zaświadczenia B. S., na okoliczność braku możliwości sprawowania przez ww. opieki nad matką.
Zdaniem strony, uzasadnienie decyzji jest lakoniczne. Podstawową kwestię stanowiło istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z pracy a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką. W związku z tym, że organ I instancji uznał, iż już sama data postania niepełnosprawności M. N. uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, w decyzji tej brak jest jakichkolwiek rozważań w przedmiotowym zakresie. Treść uzasadnienia decyzji organu II instancji powoduje, że ciężko odnieść się do niego w sposób merytoryczny, albowiem brak jest w nim wyszczególnienia faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Niezależnie od powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze zupełnie pomija okoliczności wynikające ze znajdującego się w aktach orzeczenia stwierdzającego trwałą niezdolność M. N. do samodzielnej egzystencji.
Powołując się na orzecznictwo skarżący wskazał, że termin "niezdolność do samodzielnej egzystencji" ma szeroki zakres przedmiotowy. Obejmuje bowiem opiekę, oznaczającą pielęgnację, czyli zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej itp. oraz pomoc w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat, składanie wizyt u lekarza. Wszystkie te elementy łącznie wyczerpują treść tego terminu. Tylko i wyłącznie taki kontekst prawny, wynikający z przywołanych w treści pisma regulacji, powinny mieć zatem na uwadze organy przy ocenie konieczności i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad uznaną za niedolną do samodzielnej egzystencji matką. Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarżący wskazał, ze warunku "stałej" i "ciągłej" opieki nie należy rozumieć, jako wykonywania opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę. Ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.
W niniejszej sprawie - jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz przedłożonych w postępowaniu dokumentów i oświadczeń skarżącego
- - M. N. jest wdową, mieszka z synem (na IV piętrze), ma problemy z poruszaniem się i rzadko wychodzi z domu. Jednocześnie organ stwierdził jednak, że ww. jest w miarę samodzielna i przy wsparciu rodziny jest w stanie poradzić sobie sama. Wnioski te organ oparł wyłącznie na treści przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, w całości pomijając argumentację prezentowaną w toku całego postępowania przez skarżącego, której treść koresponduje ze zgromadzoną w sprawie dokumentacją medyczną M. N. (m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji). Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika co oznacza, że M. N. jest "w miarę samodzielna", a zatem jakie czynności jest w stanie wykonywać bez pomocy osób trzecich a do jakich pomoc ta jest jej niezbędna.
Nie wynika, jaki jest rzeczywisty zakres czynności podejmowanych przez skarżącego w ramach opieki nad matką. Okoliczności tych organ nie wyjaśnił, a tym samym nie mógł przyjąć, że brak jest bezpośredniego związku pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.
Organ błędnie i dowolnie ustalił, że pomoc A. N. sprowadza się do robienia zakupów, że ma on problemy z alkoholem oraz, że przy wsparciu rodziny M. N. jest w stanie poradzić sobie samodzielnie. Przedmiotowa decyzja opiera się na z góry przyjętym założeniu, że zarówno córka mieszkająca dwa pietra niżej, jak i pozostałe dzieci są w stanie opiekować się matką. Wniosek ten jest jednak zupełnie dowolny, albowiem nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Z oświadczeń skarżącego wynika, ze M. N. z trudnością porusza się po mieszkaniu, a poza mieszkaniem wyłącznie przy wsparciu innej osoby. Czynnościami, które A. N. wykonuje w ramach sprawowanej nad matką opieki to: sprzątanie, pranie, gotowanie (obecnie matka skarżącego jest w stanie stać wyłącznie przez kilka minut, w związku z czym musiałaby podczas przygotowywania jednego posiłku kilkukrotnie/kilkunastokrotnie usiąść i odpocząć), pomaga mamie w kąpielach, zaprowadza ją do lekarzy, wykupuje jej leki i robi zakupy. Za każdym razem, gdy M. N. musi wyjść z domu, syn najpierw sprowadza ją po schodach, a następnie matka porusza się wyłącznie przy jego wsparciu.
W świetle wyrażonego przez organy stanowiska, że jedyną czynnością podejmowaną przez skarżącego jest robienie zakupów stwierdzić należy, iż tak prezentowane stanowisko jest co najmniej przedwczesne, bowiem nie znajduje w istocie należytego potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a jednocześnie jest wynikiem niepodjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz nieprzeprowadzenia pełnej i wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Z materiału dowodowego nie wynika bowiem, by wymienione przez skarżącego czynności, związane z wykonywaniem prac domowych M. N. była w stanie wykonywać samodzielnie albo aby którekolwiek z pozostałych dzieci rzeczywiście pomagało jej w ich wykonywaniu.
Pomimo wskazania przez skarżącego, że B. S. nie jest w stanie pomagać matce, albowiem ma niepełnosprawnego syna i męża, a dodatkowo pracuje zawodowo, organ nie weryfikując tych okoliczności, dowolnie przyjął, że pomaga ona matce. Na dowód dowolności tych ustaleń do niniejszego pisma zostało załączone oświadczenie B. S., z którego jednoznacznie wynika, że z uwagi na obowiązki zawodowe nie jest w stanie zapewnić matce całodniowej opieki.
Organ nie przeprowadził jakichkolwiek innych dowodów, w tym dowodu z zeznań wnioskodawcy oraz jego rodzeństwa uznając jednocześnie, że M. N. może liczyć na ich wsparcie. Organ bezkrytycznie oparł się na twierdzeniach M. N. wskazanych w wywiadzie środowiskowym, w żaden sposób twierdzeń tych nie weryfikując i pominął, iż jest ona osobą w podeszłym wieku i może nie doceniać swojego syna.
Krzywdzące jest też niczym niepoparte stwierdzenie, że A. N. ma problemy z alkoholem. Skarżący faktycznie miał tego rodzaju problemy w przeszłości, jednakże poradził sobie z nimi, od 3 lat uczęszcza do psychiatry, zażywa leki i całkowicie nie spożywa alkoholu. Ponadto organ przedstawił skarżącego jako osobę pozostającą na utrzymaniu matki, która nie ma gdzie mieszkać, podczas gdy skarżący celowo zrezygnował z zatrudnienia, aby pełnić opiekę i zamieszkuje z nią, albowiem tylko tak jest w stanie zapewnić matce całodobową opiekę.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w powyższym zakresie, Sąd stwierdził, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy art. 17 ust. 1 i następne u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uznał, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki a niepodejmowaniem przez niego aktywności zawodowej ze względu na zakres sprawowanej opieki, która w istocie nie uniemożliwia podjęcia aktywności zawodowej. Organ pierwszej instancji wskazał natomiast na okoliczność wieku, w jakim powstała niepełnosprawność (negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.).
Przechodząc do oceny stanowiska organów wskazać należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną.
W świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązkiem organów było więc ustalenie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki.
Niewątpliwie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W okolicznościach rozpatrywanej sprawy istotna była przede wszystkim ocena, czy zakres (charakter) sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną M. N. wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Sądu, w tym zakresie zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Organ odwoławczy zasadnie stwierdził bowiem, że zakres tej opieki nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, przy czym wykorzystany do poczynienia takiego wniosku materiał dowodowy był jako wystarczający.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 nie zawiera definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie musi to być opieka całodobowa, jednak nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Z akt sprawy wynika, że M. N. jest osobą starszą (79 lat), mającą problemy ze zdrowiem. Od wielu lat choruje bowiem na choroby wieku starczego (m.in. na zapalenie żył i silne bóle biodra) i ma problemy z chodzeniem. Poza tym z akt sprawy wynika, że M. N. ma podwyższony cholesterol. W związku z ograniczonymi możliwościami ruchowymi niepełnosprawna funkcjonuje głównie w mieszkaniu.
Z dokonanych ustaleń wynika, że M. N. potrzebuje intensywnej pomocy jedynie w sytuacjach związanych z koniecznością wyjścia z domu. W obrębie domu stałej opieki nie wymaga. Pomimo osiągniętego wieku i opisanego stanu zdrowia jest ona bowiem osobą w miarę samodzielną, w tym znaczeniu, że nie potrzebuje nieustannej i kompleksowej opieki. Podkreślenia wymaga, że M. N. nie jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego pozostania w domu, dla której należy całkowicie podporządkować rutynę dnia codziennego. Zarówno z wywiadu środowiskowego, jak i składanych w toku postępowania oświadczeń strony nie wynika aby M. N. wymagała pomocy przy ubieraniu, utrzymywaniu higieny, czy karmieniu. Z akt sprawy nie wynika aby wymagała też stałego nadzoru w związku ze stanem umysłowym (jak to ma miejsce w przypadku demencji), przyjmowaniem leków, czy nieustannego monitorowania parametrów ciała, jak np. ciśnienie tętnicze krwi, czy poziom cukru.
Z opisu wykonywanych przez stronę czynności wynika, że stanowią one w istocie zwykłą opiekę i pomoc w codziennym funkcjonowaniu. Deklarowane przez skarżącego prace, jako czynności wykonywane co pewien czas nie wymagają jego ciągłej obecności.
Z opisanych względów, w ocenie Sądu, przy odpowiedniej organizacji pełnionych obowiązków, istnieje możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Realizowane przez skarżącego czynności mogą być wykonywane pomimo zatrudnienia, a stan zdrowia jego matki, w ustalonych okolicznościach, nie wymaga jego nieprzerwanej obecności i pomocy, jak to ma miejsce w przypadku osób leżących, nieposiadających możliwości poruszania się lub wymagających stałej kontroli i obecności opiekuna z uwagi na dolegliwości fizyczne lub umysłowe, stanowiące zagrożenie dla życia lub zdrowia chorego.
Okoliczność, że w treści orzeczenia lekarza orzecznika zostało wskazane, iż M. N. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji nie przesądza zaś automatycznie, że zakres sprawowanej opieki lub pomocy wyklucza możliwość podjęcia przez jej opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia. W postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje bowiem ustalenia zakresu rzeczywiście sprawowanej opieki na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno na podstawie dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Dowody te podlegają łącznej ocenie, co też w sprawie miało niewątpliwe miejsce, przy czym dokonana ocena, w świetle ustalonych okoliczności, jest poprawna.
Podniesione w skardze zarzuty nie zasługują za uwzględnienie. Organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 4 u.ś.r.
Zasadniczą przyczyną odmowy nie było bowiem stwierdzenie, co sugerują podnoszone przez stronę skarżącą zarzuty, że liczne potomstwo niepełnosprawnej jest w stanie pomagać mamie, a więc skarżący nie jest jedyną osobą mającą obiektywnie takie możliwości, ani zarzucane problemy osobiste skarżącego. W świetle ustalonego zakresu świadczonej opieki, pomimo ich wyeksponowania w uzasadnieniach obu wydanych w sprawie decyzji, warunki osobiste skarżącego nie miały decydującego znaczenia. Faktyczny stopień samodzielności M. N. został natomiast ustalony na podstawie wywiadu środowiskowego, w którym skarżący osobiście brał czynny udział.
Podkreślenia wymaga przy tym, że przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji skarżący został zawiadomiony o niespełnieniu kryteriów przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W zakreślonym przez organ terminie skarżący nie zgodził się z opinią pracownika socjalnego, nie wskazał jednak nowych i istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia okoliczności. Zaprzeczył jedynie istnieniu zarzucanej mu choroby alkoholowej wskazując, że nie wymaga terapii. Biorąc pod uwagę, że w toku postępowania skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności wskazujących na szerszy zakres niezbędnej opieki, zarzut dotyczący nieprzesłuchania świadków na tę okoliczność także nie zasługiwał na uwzględnienie.
Sąd nie podzielił ponadto zasadności zarzutu wskazującego na wadliwość uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji (art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a.).
W uzasadnieniu lakonicznie wskazano, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż M. N. jest wprawdzie osobą w podeszłym wieku i od wielu lat choruje (choroby wieku starczego), jest jednak w miarę samodzielna i przy wsparciu rodziny jest w stanie poradzić sobie sama. Oznacza to, że w ocenie organu znaczny zakres opieki, jaki uprawniałby do przyznania przedmiotowego świadczenia, nie jest w przypadku M. N. niezbędny. Organ wskazał zatem zarówno źródło poczynionych ustaleń, jak i płynącego z niego wnioski. Wskazać nadto należy, ze rozstrzygnięcie zostało wydane po ustaleniu zakresu sprawowanej opieki, który to zakres skarżący sam wskazał w toku postępowania.
Podkreślić należy, że decyzja organu pierwszej instancji nieprawidłowo wskazywała na wystąpienie w niniejszej sprawie przesłanki odmowy przyznania świadczenia przewidzianej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy dokonał właściwej oceny prawnej, wskazując na wadliwość kontrolowanej decyzji w tym zakresie.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę, jako niezasadną.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod internetowym adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl.