Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 24 września 2009 r., sygn. akt III SA/Gd 278/09

Uzasadnienie

Wojskowa Komisja Morsko-Lekarska orzeczeniem z dnia 22 stycznia 2009 r. nr [...] rozpoznała u P. J. sprawność umysłową poniżej przeciętnej (§71 p.1) stwierdzając, że stan zdrowia badanego czyni go niezdolnym do pełnienia zawodowej służby wojskowej – kategoria "N".

W orzeczeniu wskazano, że Komisja orzekała na podstawie ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (Dz. U. z 2004 r. Nr 214, poz. 2416 ze zm.), ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. K.p.a. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. Nr 151, poz. 1594), rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 1422, zał. nr 2), rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 listopada 2005 r. (Dz. U. Nr 253, poz. 2130, zał. nr 2) i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 września 2006 r. (Dz. U. Nr 177, poz. 1314, zał. nr 2) w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach.

P. J. odwołał się od tego orzeczenia przedstawiając opinię psychologiczną z dnia 24 czerwca 2008 r., wydaną przez Pracownię Psychologiczną w E., oraz notatkę służbową z dnia 3 lutego 2009 r. sporządzoną przez Konsultanta Dowódcy ds. Profilaktyki Psychologicznej Jednostki Wojskowej [...] w T..

Po rozpatrzeniu odwołania Wojskowa Komisja Lekarska Marynarki Wojennej orzeczeniem z dnia 16 marca 2009 r. nr [...], utrzymała w mocy orzeczenie Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej.

W podstawie prawnej organ wskazał art. 127 § 1 i art. 138 k.p.a. w związku z § 32 rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 1422, zał. nr 2), rozporządzeń MON: z dnia 29 listopada 2005 r. (Dz. U. Nr 253, poz. 2130, zał. nr 2) i z dnia 27 września 2006 r. (Dz. U. Nr 177, poz. 1313 i 1314, zał. nr 2), zmieniających rozporządzenie MON z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach.

W uzasadnieniu Komisja podała, że dokonała analizy posiadanej dokumentacji służbowo-lekarskiej oraz zapoznała się wynikami testów psychologicznych przeprowadzonych przez Pracownię Psychologiczną Marynarki Wojennej na potrzeby WKML. W toku postępowania przeprowadzono rozmowę z psychologiem Pracowni Psychologicznej w E.. Komisja ustaliła, że badanie testem Wechslera przeprowadzono po raz pierwszy w Pracowni Psychologicznej Marynarki Wojennej dla potrzeb orzeczniczych, natomiast wcześniejsze, powoływane przez stronę, opinie psychologiczne były wydawane na podstawie innych testów psychologicznych. Podała, że zgodnie z obowiązującymi przepisami orzeczniczymi test Wechslera jest obowiązujący i rozstrzygający; nie podlega ponownej weryfikacji przez komisję odwoławczą.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku P. J. wniósł o stwierdzenie nieważności obu powyższych orzeczeń względnie o ich uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W jego ocenie orzeczenia naruszały art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z § 10 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości poprzez przyjęcie, że Komisje obu instancji były organami właściwymi w sprawie, podczas gdy ze skierowania w celu orzeczenia przydatności strony do służby poza granicami kraju wynikało, że zostało wystawione do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej, a nie do Wojskowej Komisji Morsko-Lekarskiej; ponadto naruszały § 9 pkt 4 w/w rozporządzenia przez błędne uznanie, że skarżący jest niezdolny do zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju na podstawie kryterium nieznanego temu aktowi prawnemu; naruszenie art. 107 k.p.a. przez brak wskazania podstawy prawnej orzeczeń, tj. ograniczenie się jedynie do wskazania rozporządzeń, na podstawie których organy orzekały oraz brak wskazania podstawy prawnej rozpoznania stwierdzonego u skarżącego schorzenia.

Skarżący podniósł, że do służby zasadniczej został skierowany na podstawie orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej wydanego przez Powiatową Komisję Lekarską w W. z dnia 17 lutego 2006 r. (kategoria A). Ponieważ chciał się ubiegać po zakończeniu nadterminowej służby wojskowej o stanowisko nurka, zdecydowano o kompleksowym skierowaniu, tj. odnośnie zawodowej służby wojskowej, co do stanowiska nurka oraz służby poza granicami kraju. W związku z negatywnymi orzeczeniami został zwolniony z nadterminowej zasadniczej służby wojskowej.

Skarżący zarzucił, że mimo skierowania do Komisji właściwej na podstawie § 5 pkt 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości do orzekania wobec osób w nadterminowej zasadniczej służbie wojskowej, orzeczenia w sprawie wydawały komisje właściwe dla osób służących w Marynarce Wojennej, tymczasem odbywał służbę w wojskach lądowych.

Kwestionował także odwoływanie się przez Komisję do "przepisów orzeczniczych". W szczególności nie wiadomo czy chodziło o orzecznictwo Komisji czy też o nieznane skarżącemu przepisy.

Wskazał, że testy Wechslera przeprowadza się u osób ubiegających się o zatrudnienie w wojsku w szczególnych warunkach, np. jako nurek, czy na okrętach Marynarki Wojennej. Nie jest on właściwy dla osób, u których ustala się właściwości osobiste do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Bezzasadnie zatem organ rozciągnął wyniki tego testu na orzeczenie o przydatności do zawodowej służby wojskowej oraz służby poza granicami kraju. Zastosowanie tego kryterium - nie wynikającego z przepisów – niewątpliwie naruszyło prawo strony do dostępu do służby wojskowej.

W ocenie skarżącego Komisja odwoławcza dowolnie oceniła załączone do odwołania dokumenty. Zwrócił uwagę, że przez ponad rok WKU kierująca go do służby, ani przełożeni nie mieli jakichkolwiek zastrzeżeń, uwag i wątpliwości co do jego sprawności umysłowej.

Stwierdził, że brak precyzyjnego wskazania w orzeczeniach przepisów i aktów prawnych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięć, uniemożliwiło poznanie przesłanek oraz sformułowanie zarzutów w trakcie postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Wojskowa Komisja Lekarska Marynarki Wojennej wniosła o jej oddalenie. Wyjaśniła, że skarżący został skierowany do Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej w celu orzeczenia przydatności do nurkowania oraz oceny zdolności do zawodowej służby wojskowej. Został on skierowany na badania psychologiczne, zaś w przypadku istnienia podejrzenia o obniżenie rozwoju intelektualnego wykonywany jest test Wechslera, według którego dokonuje się pomiaru inteligencji. W przypadku uzyskania wyniku poniżej 90 punktów, zgodnie z § 71 załącznika nr 1 do rozporządzenia MON z dnia 20 października 2006 r. przyznaje się kategorię zdrowia D lub E. Ponadto zgodnie z § 71 p. 1 rozporządzenia MON z dnia 29 listopada 2005 r., żołnierz taki jest niezdolny do zawodowej służby wojskowej i niezdolny do służby poza granicami państwa (zał. nr 2) oraz niezdolny do służby w charakterze nurka (zał. nr 4). Zgodnie z objaśnieniami szczegółowymi odnoszącymi się do powyższego paragrafu, oceny tej dokonuje się wyłącznie na podstawie wskazanego testu. W tej sytuacji należy uznać, że Komisje obu instancji wydały prawidłowe orzeczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. W myśl art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji należało ocenić, czy w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej skarżącego P. J. wypowiadały się właściwe komisje lekarskie.

Z akt administracyjnych skarżącego wynika, że został on skierowany w dniu 8 października 2008 r. przez Zastępcę Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] do Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej w celu orzeczenia m.in. o przydatności do zawodowej służby wojskowej.

Wojskowa Komisja Morsko- Lekarska orzeczeniem z dnia 22 stycznia 2009 r. nr [...] wypowiedziała się w kwestii zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Rozpatrując odwołanie od tego ostatniego orzeczenia Wojskowa Komisja Lekarska Marynarki Wojennej wydała w dniu 16 marca 2009 r. orzeczenie nr [...], które zostało zaskarżone niniejszą skargą.

Sposób określenia podstawy prawnej orzeczenia (decyzji) organu tak pierwszej, jaki drugiej instancji nie pozwala na stwierdzenie, na postawie jakich przepisów i jakiego aktu prawnego organy obu instancji uznały, że są właściwe do orzekania w niniejszej sprawie. Oba organy bowiem nie powołały się na konkretne przepisy konkretnych aktów prawnych, a tylko w podstawie prawnej orzeczeń zbiorczo wymieniły akty prawne.

Wojskowe komisje wojskowe zostały utworzone na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. Nr 151, poz. 1594 ze zm.).

Właściwość wojskowych komisji lekarskich w sprawach orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej, tryb kierowania do wojskowych komisji lekarskich żołnierzy zawodowych i osób ubiegających się o powołanie do zawodowej służby wojskowej normuje rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. nr 133, poz. 1422 ze zm.), zwane dalej "rozporządzeniem".

Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia właściwość miejscową wojskowej komisji lekarskiej ustala się

1. 1) w stosunku do żołnierzy zawodowych - ze względu na miejsce stacjonowania jednostki wojskowej, w której pełnią służbę;
2. 2) w stosunku do osób ubiegających się o powołanie do zawodowej służby wojskowej - ze względu na miejsce ich zamieszkania.

Co do zasady do orzekania o zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej są właściwe terenowe wojskowe komisje lekarskie, stosownie do ich właściwości miejscowej(§ 3), ponadto w ściśle określonych przypadkach inne komisje, m.in. Wojskowa Komisja Morsko- Lekarska.

Przepis § 8 rozporządzenia przewiduje, że do Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej należy:

1. 1) orzekanie w stosunku do żołnierzy zawodowych zajmujących w jednostkach Marynarki Wojennej stanowiska służbowe do stopnia etatowego kapitana marynarki włącznie:
2. a) o zdolności do zawodowej służby wojskowej,
3. b) o zdolności do pełnienia służby na okrętach wojennych i innych jednostkach pływających Marynarki Wojennej oraz w jednostkach nadbrzeżnych Marynarki Wojennej, ba) o zdolności do służby w charakterze nurków,
4. c) w sprawach wymienionych w § 3 pkt 2, 3 i 4 lit. a-d;
5. 2) orzekanie o zdolności do zawodowej służby wojskowej:
6. a) kandydatów do Akademii Marynarki Wojennej i Szkoły Podoficerskiej Marynarki Wojennej,
7. b) podchorążych Akademii Marynarki Wojennej i elewów Szkoły Podoficerskiej Marynarki Wojennej;
8. 3) orzekanie w stosunku do kandydatów, o których mowa w pkt 2 lit. a:
9. a) o zdolności do pełnienia służby na okrętach wojennych i innych jednostkach pływających Marynarki Wojennej oraz w jednostkach nadbrzeżnych Marynarki Wojennej, aa) o zdolności do służby w charakterze nurków,
10. b) w sprawach wymienionych w § 3 pkt 2;
11. 4) orzekanie w stosunku do żołnierzy, o których mowa w pkt 2 lit. b:
12. a) o zdolności do pełnienia służby na okrętach wojennych i innych jednostkach pływających Marynarki Wojennej oraz w jednostkach nadbrzeżnych Marynarki Wojennej, aa) o zdolności do służby w charakterze nurków,
13. b) w sprawach wymienionych w § 3 pkt 2 i 3;
14. 5) przeprowadzanie okresowych i okolicznościowych badań lekarskich żołnierzy, o których mowa w pkt 1 i pkt 2 lit. b.

Wojskowa Komisja Morsko- Lekarska byłaby właściwa do orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej skarżącego, gdyby spełnione zostały przesłanki z § 8 rozporządzenia.

Skarżący, jak wynika z akt sprawy, w chwili orzekania pełnił czynną służbę wojskową - był żołnierzem nadterminowej zasadniczej służby wojskowej. W rozumieniu ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. j. Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892 ze zm.) określenie "żołnierze zawodowi" określa żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej i pełniących tę służbę na podstawie kontraktu na pełnienie służby stałej lub kontraktu na pełnienie służby terminowej, a także żołnierzy zawodowych asesorów i sędziów sądów wojskowych, którzy na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych pełnią służbę stałą (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy).

Z akt sprawy nie wynika, by skarżący pełnił służbę jako służbę kandydacką, która zgodnie z art. 124 ust. 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych powstaje w drodze powołania do takiej służby. Jest to o tyle istotne, że w § 12 pkt 1 rozporządzenia stwierdzono, iż jeżeli w dalszych jego przepisach jest mowa o żołnierzu zawodowym, to należy przez to rozumieć również kandydata na żołnierza zawodowego pełniącego czynną służbę wojskową jako służbę kandydacką.

Wobec powyższego nie zachodzi w stosunku do skarżącego sytuacja z § 8 pkt 1 rozporządzenia, bowiem dotyczy on żołnierzy zawodowych.

Nie zachodzi też sytuacja z § 8 pkt 2 rozporządzenia, bowiem skarżący nie był kandydatem do Akademii Marynarki Wojennej, Szkoły Podoficerskiej Marynarki Wojennej, nie jest też podchorążym Akademii Marynarki Wojennej ani elewem Szkoły Podoficerskiej Marynarki Wojennej. Przepis § 8 pkt 3 i 4 odnosi się do kandydatów i żołnierzy, o których mowa w pkt 2 tegoż paragrafu, zaś pkt 5 – do żołnierzy, o których mowa w pkt 1 i pkt 2 lit. b, wobec czego również nie mają one zastosowania do skarżącego.

Tak więc Wojskowa Komisja Morsko – Lekarska nie była właściwa do orzekania o zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej.

Przypomnieć należy, że orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej jest decyzją (art. 5 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). W tej sytuacji do orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej ma zastosowanie art. 107 § 1 k.p.a., który określa składniki decyzji. Zgodnie z tym przepisem decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, uzasadnienie faktyczne i prawne. Decyzja organu pierwszej instancji tych składników właściwie nie zawiera. Powołanie podstawy prawnej nie oznacza bowiem zacytowania szeregu aktów prawnych, lecz konkretnych przepisów tych aktów. Nie wiadomo, jaki akt prawny organ miał na uwadze, stwierdzając rozpoznanie "§ 71 pkt. 1", bowiem go nie wskazał. Uzasadnienie decyzji w dwóch zdaniach w tej sytuacji należy uznać za brak uzasadnienia faktycznego i prawnego.

Wojskowa Komisja Lekarska Marynarki Wojennej rozpoznając odwołanie skarżącego wypowiedziała się w sprawie merytorycznie, nie zauważając ani tego, że organ pierwszej instancji wydał orzeczenie z naruszeniem przepisów o właściwości, ani naruszenia przez ten organ art. 107 § 1 k.p.a.

Stwierdzić w tej sytuacji należy, że organ drugiej instancji również nie był właściwy do orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej skarżącego. Ponadto orzeczenie organu odwoławczego także nie zawiera przywołania konkretnych przepisów aktów prawnych, na podstawie których zapadło rozstrzygnięcie, poza art. 127 § 1 k.p.a. dotyczącym możliwości wniesienia odwołania od decyzji tylko do jednej instancji, art. 138 k.p.a. dotyczącym form rozstrzygnięć organu odwoławczego, oraz § 32 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. (Dz. U. nr 133, poz. 1422).

W/w rozporządzenie to przywoływane już wcześniej rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Jego § 32 dotyczy jednakże tylko składu i sposobu działania wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia.

W tej sytuacji uznać należało, że zaskarżone orzeczenie Wojskowej Komisji Lekarskiej Marynarki Wojennej wydane zostało nie tylko przez organ niewłaściwy, ale też z rażącym naruszeniem prawa, bowiem utrzymało w mocy orzeczenie wydane przez organ niewłaściwy, jak też było dotknięte innymi, istotnymi uchybieniami.

Okoliczności powyższe – tj. wydanie decyzji przez organy obu instancji z naruszeniem przepisów o właściwości oraz wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa przez organ odwoławczy stanowią przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto, zgodnie z art. 135 p.p.s.a, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. stwierdził zarówno nieważność zaskarżonego orzeczenia Wojskowej Komisji Lekarskiej Marynarki Wojennej, jak i orzeczenia organu pierwszej instancji, tj. Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej.

O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane.