Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 28 maja 2010 r. złożonym na formularzu PPF, skarżący G. N. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę, prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, posiada 2/3 udziału we własności nieruchomości o powierzchni 486 m2, zabudowanej domem o powierzchni 69 m2 oraz samochód dostawczy [...], rok produkcji 1997, o wartości około 13 000 zł. Skarżący podał, że nie posiada zasobów pieniężnych, zaś jedynym źródłem jego dochodu jest działalność gospodarcza prowadzona z której uzyskuje miesięczny dochód w granicach 1 500 zł brutto.
W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał m.in., że jego aktualne dochody są niewielkie, zaś w 2009 r. poniósł stratę podatkową. Wydatki wnioskodawcy związane z utrzymaniem oraz spełnieniem obowiązku alimentacyjnego wobec małoletniej córki wynoszą ogółem 1 100 zł miesięcznie.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 2 lipca 2010 r. (doręczonym skutecznie w dniu 23 sierpnia 2010 r.) wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: potwierdzających wysokość przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) z działalności gospodarczej za okres od 1 stycznia 2010 r. do 30 czerwca 2010 r.; odpisów zeznań podatkowych za 2009 r., bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ten rok; wykazu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego, rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; odpisów złożonego we właściwym urzędzie skarbowym zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami; kopii dokumentów potwierdzających wskazaną we wniosku miesięczną wysokość ponoszonych kosztów (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, alimenty, innych); obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów, oświadczenia w przedmiocie wszystkich zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył m.in. odpisy deklaracji w zakresie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca br. Wynika z nich, że w tym okresie suma kwot stanowiących podstawę opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług, na terytorium kraju, opodatkowanych stawką 22 % wyniosła ogółem 24 097 zł, zaś wartość netto nabycia towarów i usług pozostałych - 11 053 zł. Z przedstawionego odpisu zeznania PIT-36 za 2009 r. wynika, że skarżący zadeklarował dochód ze świadczeń emerytalno - rentowych w kwocie 6 147,18 zł oraz stratę z działalności gospodarczej w wysokości 7 791,35 zł. Wnioskodawca dołączył również kopie pokwitowań wpłat podatku, odpis zgłoszenia NIP-1, orzeczenia sądu z dnia 16 czerwca 2009 r. w przedmiocie podwyższenia alimentów na rzecz małoletniej córki do kwoty 600 zł miesięcznie oraz dodatkowe oświadczenie z dnia 27 sierpnia 2010 r., z którego wynika, że oprócz pojazdu wymienionego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący posiada również samochód ciężarowy [...], rok produkcji - 1993, o wartości 3 000 zł, samochód z agregatem chłodniczym [...], rok produkcji - 1995, o wartości 5 000 zł oraz samochód osobowy [...], rok produkcji - 1995, o wartości 5 000 zł.
Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że jest on niepełny, gdyż wnioskodawca nadesłał jedynie część wskazanych w wezwaniu dokumentów. Stwierdzić należy, iż wnioskodawca uchylił się od przedłożenia tych dokumentów źródłowych, które są istotne dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. I tak wbrew wyraźnemu wezwaniu do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy wnioskodawca nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie, mimo, że z załączonego odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego NIP-1 wynika, że rachunek taki skarżący posiada.
Wbrew wezwaniu, wnioskodawca nie przedłożył również wykazu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością ani dokumentów potwierdzających wskazaną we wniosku miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania.
W świetle powyższego stwierdzono, iż to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Niezależnie od tego co wyżej powiedziano, podkreślenia wymaga, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Tymczasem z przedłożonych na wezwanie dokumentów źródłowych wynika, iż skarżący uzyskuje regularne przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w zakresie usług transportowych, zaś do jej prowadzenia wykorzystuje cztery pojazdy o łącznej wartości 26 000 zł. Z przedstawionych dokumentów źródłowych nie wynika, że wnioskodawca posiada zaległości podatkowych, bądź wynikających z niewykonania umów cywilnoprawnych.
W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, iż skarżący wykazał, iż jest człowiekiem ubogim, pozbawionym majątku i środków do życia. Przedstawiona we wniosku oraz w dodatkowym, lecz niekompletnym materiale dowodowym, sytuacja materialna wnioskodawcy nie wskazuje na niemożność uiszczenia przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie pozwala uznać również, że nie jest w stanie ponieść ich bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.