Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 18 lipca 2011 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzupełniając w dniu 29 lipca 2011 r. braki wniosku przez złożenie urzędowego formularza PPF, skarżący zmodyfikował żądanie, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego bądź adwokata.
Skarżący wniósł skargę na decyzję w przedmiocie choroby zawodowej. Z tego względu w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie art. 239 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. - strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Powyższe oznacza, że skarżący jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 P.p.s.a., o czym orzeczono w pkt I sentencji postanowienia.
Rozpoznania wymaga zaś żądanie wnioskodawcy ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z matką, córką oraz wnuczką, jest właścicielem domu oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 3 hektarów, nie posiada przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro. Wnioskodawca nie wypełnił części wniosku, w której należało podać posiadane zasoby pieniężne.
Źródłem dochodu wnioskodawcy jest renta w wysokości 680 zł brutto miesięcznie, zaś jego matki - emerytura w kwocie 1 250 zł brutto miesięcznie. Żadnych dochodów nie przynosi natomiast gospodarstwo rolne.
Skarżący podał, że stan zdrowia uniemożliwia mu sprawowanie opieki nad matką, dlatego stara się o umieszczenie jej w zakładzie opiekuńczym. Córka wnioskodawcy aktualnie poszukuje pracy i wraz z wnuczką pozostaje na jego utrzymaniu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
W myśl przepisu art. 262 P.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem - co wymaga podkreślenia - to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Na podstawie art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 3 sierpnia 2011 r. (doręczonym w dniu 8 sierpnia 2011 r., dowód, potwierdzenie odbioru - akta sprawy, k.
31) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego, jego matkę oraz córkę rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków, w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; kopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość otrzymywanej renty; kopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość emerytury otrzymywanej przez jego matkę; oświadczenia w przedmiocie przysługiwania dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wysokości i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty); dodatkowego oświadczenia, czy jego córka aktualnie posiada status bezrobotnego, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, przedłożenia stosownego dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (zaświadczenia, bądź kopii decyzji właściwego organu); kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz itp.); oświadczenia w przedmiocie wszystkich zarejestrowanych na niego bądź osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie, pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca w dniu 16 sierpnia 2011 r. nadesłał pismo procesowe, w którym podał m.in., że nie posiada rachunków bankowych ani maklerskich. Jednocześnie wskazał, że na konto wpływa jego renta oraz emerytura matki. Ponadto oświadczył, że dopłaty do gruntów rolnych są przeznaczane na ich utrzymanie. Jego córka ma status osoby bezrobotnej, jednakże siedmiodniowy termin na zdobycie wszystkich zaświadczeń to zbyt krótki okres. Ponadto wezwanie wiąże się z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów.
Wnioskodawca podał, że jest posiadaczem samochodu osobowego [...], rok produkcji 1996 o wartości około 1 500 zł, zaś miesięczne wydatki (energia, gaz, podatki, opał, leki, pampersy) wynoszą w przybliżeniu 525 zł.
Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Pomimo wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a., skarżący nie przedstawił bowiem wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego i jego matkę rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy. Dodać przy tym należy, że wnioskodawca jest posiadaczem gruntów rolnych, które mogą przynosić pożytki, a w związku z tym dysponuje rachunkiem bankowym, na który przekazywane są płatności obszarowe do gruntów rolnych. Wysokości tych dopłat wnioskodawca również nie podał. Ponadto nie przedstawił kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość otrzymywanej renty ani emerytury matki.
Odnosząc się do twierdzeń wnioskodawcy, dotyczących przedstawienia żądanych dokumentów oraz kosztów z tym związanych, zauważyć należy, że do dnia wydania niniejszego orzeczenia, wnioskodawca nie podjął jakichkolwiek działań zmierzających do przedłużenia zakreślonego terminu wykonania wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. Wbrew prezentowanemu przez niego stanowisku, nadesłanie żądanych dokumentów nie wiąże się z powstaniem nadmiernych kosztów, bowiem co do zasady są one w posiadaniu wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
W rozpatrywanej sprawie decydujący wpływ na dokonaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy miało nieusunięcie przez skarżącego wskazanych wątpliwości co do jego sytuacji materialnej. Wnioskodawca posiadał wszelkie informacje w kwestii wyjaśnienia nieścisłości w złożonym oświadczeniu. Precyzyjnie okoliczności te zostały wymienione w wezwaniu do uzupełnienia wniosku w trybie art. 255 Pp.s.a., wystosowanym przez referendarza sądowego. Strona wprawdzie odpowiedziała na powyższe wezwanie, nie przedkładając żądanych dokumentów źródłowych co tym samym uniemożliwiło pełną ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzić należy, iż skarżący nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.).
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt II sentencji postanowienia.