Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 28 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 321/14

Uzasadnienie

Wnioskiem datowanym na dzień 13 maja 2014 r. i uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 12 czerwca 2014 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 17 czerwca 2014 r.) skarżący A.M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Według oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką.

Z kolei z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca jak i osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.

Wnioskodawca - zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF – nie generuje żadnych dochodów. Z kolei żona wnioskodawcy otrzymuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 2.300 zł brutto miesięcznie.

Celem potwierdzenia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy a odnoszących się do sytuacji majątkowej wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 17 czerwca 2014 r. (doręczonym w dniu 8 lipca 2014 r. – vide: k. 23 akt sprawy) wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia:

1. a) odpisów zeznań podatkowych za rok 2013 składanych osobiście, przez żonę bądź wspólnie z żoną a w przypadku ich nieskładania – odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ww. rok;
2. b) kopii dokumentu potwierdzającego wysokość aktualnych dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę tytułem wynagrodzenia za pracę;
3. c) kopii dokumentów obrazujących wszelkie przychody (dochody) uzyskiwane przez żonę wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie ostatnich trzech miesięcy;
4. d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz żonę rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy;
5. e) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (opłaty za użytkowany lokal mieszkalny, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, inne);
6. f) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub żonę wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości);
7. g) oświadczenia, czy względem wnioskodawcy bądź jego żony jest aktualnie prowadzona egzekucja sądowa bądź administracyjna; jeżeli tak wnioskodawca winien przedłożyć dokumenty potwierdzające wysokość egzekwowanych świadczeń oraz dokonane czynności egzekucyjne.

Zgodnie bowiem z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W dniu 18 lipca 2014 r. wnioskodawca przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku następujące dokumenty i oświadczenia:

1. a) oświadczenie wnioskodawcy w przedmiocie posiadanego pojazdu mechanicznego;
2. b) oświadczenie wnioskodawcy w przedmiocie egzekucji sądowych bądź administracyjnych;
3. c) oświadczenie żony wnioskodawcy, w świetle którego J. M. nie prowadziła działalności gospodarczej w ostatnich trzech miesiącach;
4. d) zeznanie PIT-37 za rok 2013 złożone przez żonę wnioskodawcy;
5. e) zeznanie PIT-28 wraz z informacją PIT 28/A za rok 2013 złożone przez wnioskodawcę;
6. f) potwierdzenia wpłat za paliwo gazowe;
7. g) potwierdzenia wpłat za usługi telekomunikacyjne;
8. h) potwierdzenia wpłat za wodę;
9. j) potwierdzenia naliczeń i potrąceń z wynagrodzenia żony wnioskodawcy;
10. k) wykaz transakcji dokonanych na rachunku bankowym należącym do żony wnioskodawcy w okresie 25 czerwca – 10 lipca 2014 r.

W tym stanie należało wskazać, co następuje:

Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona bowiem dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077; M. Grzymisławska – Cybulska, Istota prawa pomocy [w:] Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministarcyjnym jako element realizacji prawa do sądu, Warszawa 2013, s. 53 i n.).

Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ww. aktu normatywnego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje z kolei zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W świetle powołanego art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.

W realiach rozpatrywanej sprawy uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.

Analiza przedłożonych do akt dokumentów źródłowych wykazała bowiem, że wnioskodawca selektywnie wykonał nałożony na niego obowiązek przedłożenia wymienionych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów i oświadczeń.

I tak w pierwszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawca nie przedłożył wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych).

Z akt prowadzonego postępowania wynika z kolei, że skarżący jest osobą zarejestrowaną jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Oznacza to, iż będąc przedsiębiorcą wnioskodawca pełni funkcję płatnika składek na ubezpieczenie społeczne w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) i w konsekwencji to na nim spoczywa obowiązek opłacania należności z tytułu składek w formie bezgotówkowej w drodze obciążenia własnego rachunku bankowego (por.: art. 47 ust. 4 i ust. 4b cyt. ustawy).

Dodatkowo należy wskazać, iż wnioskodawca jako podatnik prowadzący działalność gospodarczą będący osobą fizyczną był w danym momencie zobowiązany do złożenia we właściwym urzędzie skarbowym zgłoszenia identyfikacyjnego albo aktualizacyjnego z podaniem w szczególności wykazu rachunków bankowych, stosownie do art. 5a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1314 ze zm.).

W dalszej kolejności należy wskazać, że wnioskodawca w sposób selektywny wykonał wezwanie referendarza sądowego w zakresie podania informacji dotyczących rachunku bankowego należącego do jego żony.

Zgodnie bowiem z ww. wezwaniem wnioskodawca winien był przedstawić wyciągi i wykazy z posiadanych przez siebie bądź żonę rachunków bankowych (i innych) obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Do akt sprawy wnioskodawca nadesłał zaś jedynie zestawienie transakcji z okresu jednego miesiąca. Co istotne, zestawienie to w żaden sposób nie obrazuje stanu środków na posiadanym przez żonę rachunku bankowym.

W konsekwencji powyższego stwierdzić trzeba, że przedłożony przez skarżącego do akt niniejszej sprawy materiał dowodowy nie potwierdza bardzo ważnych dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego małżonki okoliczności. Na podstawie zgromadzonych dokumentów referendarz sądowy nie jest bowiem w stanie ocenić czy ewentualne środki finansowe posiadane przez wnioskodawcę i jego żonę pozwalają na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Wymienione braki i niejasności nie pozwalają ponadto na uznanie, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w obecnie prowadzonym postępowaniu w sposób pełny i rzetelny zobrazować swoją sytuację finansową. Przyjęta postawa skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących rzeczywistych możliwości płatniczych.

Referendarz pragnie zauważyć, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę aktualnego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się zaś, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z kolei wszelkie rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają uznać, że udowodniła ona, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.