Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 16 czerwca 2017 r. skarżący J. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy ustalono, że prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną, mając na utrzymaniu niepełnosprawnego syna. Małżonkowie są współwłaścicielami domu, w którym mieszkają oraz udziału [...] we współwłasności nieruchomości gruntowej w G., z której nie osiągają dochodu. Małżonka wnioskodawcy jest właścicielem 1/2 domu w S., gdzie zamieszkuje jej matka. Na dochód rodziny składa się: renta wnioskodawcy w wysokości 799 zł miesięcznie, emerytura żony w kwocie 1178 zł miesięcznie, renta socjalna syna w kwocie 724 zł miesięcznie, co łącznie stanowi dochód rodziny na poziomie 2702 zł miesięcznie netto. Wedle oświadczenia, wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku, poza samochodem marki [...], dostosowanym do potrzeb syna, dofinansowanym ze środków PFRON. Wnioskodawca wskazał, że koszty utrzymania przewyższają dochody, a egzystencja rodziny możliwa jest tylko dzięki pomocy z zewnątrz.
W tym stanie uznano, co następuje.
Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Co do zasady przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane tylko w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).
Uznając oświadczenia wnioskodawcy za wiarygodne oraz biorąc pod uwagę ww. okoliczności faktyczne, w tym fakt niewysokich dochodów w jego gospodarstwie domowym, braku oszczędności i znaczącego majątku oraz konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym synem, wymagającej zwiększonych kosztów i specjalistycznej pomocy, uznano, że wnioskodawca, nie mając obecnie realnych możliwości poniesienia kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika z wyboru spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Wnioskodawca wykazał bowiem dostatecznie, że nie dysponuje żadnymi oszczędnościami ani też majątkiem, którego ewentualne zbycie lub obciążenie prawem na rzecz osoby trzeciej mogłoby przynieść dochód pozwalający na pokrycie kosztów przedmiotowego postępowania.
W powyższej sytuacji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oznaczałaby zamknięcie wnioskodawcy prawa do sądu gwarantowanego w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.).
Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Niniejsza sprawa jest sprawą dotyczącą świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe oznacza, że wnioskodawca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.
W związku z dokonaną natomiast oceną sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia przyznając wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata.