Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 sierpnia 2013 r. Prezydent Miasta, powołując art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł o wymeldowaniu M. K. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] 15 w G. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że z wnioskiem o wymeldowanie M. K. wystąpiła I. K., jedyna właścicielka domu, informując, że mąż - w związku z rozpadem ich małżeństwa - dobrowolnie wyprowadził się z domu z końcem 2011 r., zabierając sukcesywnie wszystkie swoje rzeczy osobiste.
Wyrokiem z dnia 20 lipca 2012 r., zapadłym w sprawie sygn. akt [...] Sąd Okręgowy orzekł o rozwiązaniu związku małżeńskiego pomiędzy I. K. i M. K. Na mocy umowy darowizny z dnia 3 grudnia 2012 r. nieruchomość przy ul. [...] nr 15 w G. stała się wyłączną własnością D. S., córki I. K.. Pismem z dnia 31 stycznia 2013 r. D. S. podtrzymała wniosek o wymeldowanie M. K. z ww. adresu. Wskazała, że w związku z faktycznym rozpadem związku małżeńskiego, M. K. od października do grudnia 2011 r. jedynie pomieszkiwał w domu, a w grudniu 2011 r. całkowicie i dobrowolnie się wyprowadził. Wyjaśniała, że obecnie zajmuje dom wspólnie z narzeczonym M. K.. D. S. wskazała także na toczącą się z wniosku Prokuratora sprawę o znęcanie się psychiczne i fizyczne nad nią oraz jej matką przez M. K. oraz na fakt złożenia przez nią w kwietniu 2013 r. pozwu o eksmisję. Podtrzymała wniosek o wymeldowanie, zaznaczając, że pozew został złożony tylko po to, aby ostatecznie prawnie uregulować sprawę zameldowania M. K. w jej domu oraz aby M. K. zabrał resztę rzeczy z mieszkania, tj. meble kuchenne, które są wspólną własnością byłych małżonków.
M. K. zeznał natomiast, że zamieszkiwał przy ul. [...] 15 w G. do dnia 20 czerwca 2012 r., kiedy to, na skutek wymiany zamków przez żonę, nie mógł się dostać do domu, w którym ma rzeczy osobiste. W związku z zaistniałą sytuacją w dniu 27 czerwca 2012 r. złożył do Sądu Rejonowego pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. M. K. wskazał ponadto, że zgodnie z wyrokiem rozwodowym, przyznane mu zostało prawo do wyłącznego korzystania z jednego pokoju w domu przy ul. [...] 15 w G. Stanął na stanowisku, że z lokalu można eksmistowć jedynie osobę, a nie rzeczy oraz, że nie czuje się winny w sprawie dotyczącej znęcania się nad byłą żoną i jej córką.
Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że fakt niezamieszkiwania M. K. w domu przy u. [...] 15 w G. jest bezsporny. W celu ustalenia czy opuszczenie domu miało charakter trwały i dobrowolny w sprawie przeprowadzono rozprawę administracyjną. W związku z powyższym wezwano strony o wskazanie świadków. W odpowiedzi M. K. wskazał, że lista jego świadków i treść ich przesłuchań znajduje się w aktach sprawy o naruszenie posiadania toczącej się w Sądzie Rejonowym pod sygn. akt [...]. Na rozprawie przesłuchano tylko świadków wskazanych przez D. S. Organ uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym zeznania świadków, tj. I. K., K. R. -C., M.K. i I. K. potwierdzają, że M. K. nie zamieszkuje w domy przy ul. [...] 15 w G. oraz, że wyprowadził się z niego dobrowolnie, sukcesywnie wynosząc rzeczy osobiste, a swoje życie prywatne skoncentrował poza miejscem stałego zameldowania. Opuszczając dom nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Pozew o przywrócenie naruszonego posiadania złożył zaś dopiero po pół roku od czasu swojej wyprowadzki, który na dzień wydania decyzji nie został jeszcze rozstrzygnięty.
M. K. nie zgodził się z przedmiotową decyzją i wniósł odwołanie, wskazując na jej krzywdzący charakter.
Podkreślił, że z domu nie wyprowadził się dobrowolnie o czym świadczy złożony przez niego pozew o przywrócenie naruszonego posiadania oraz złożone w tej sprawie zeznania świadków. Pomimo tego organ nie zapoznał się z aktami sprawy toczącej się przed sądem cywilnym, ograniczył się do przesłuchania świadków wskazanych przez stronę przeciwną, nie przeprowadził wywiadu środowiskowego wśród sąsiadów, ani też nie przesłuchał policjantów, których M. K. wzywał dwukrotnie na interwencję w związku z niemożnością wejścia do domu w dniu 20 czerwca 2012 r, oraz w dniu 15 lutego 2013 r.
Decyzją z dnia 18 lutego 2014 r. Wojewoda powołując art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie jako zgodne z prawem.
Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że M. K. nie mieszka w miejscu pobytu stałego, a opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Organ podkreślił, że M. K. poza oświadczeniami sąsiadów nie przedstawił innych dowodów w sprawie. Oświadczenia te mają jednak mniejsza wartość dowodową od zeznań świadków, które są składane przed urzędnikiem państwowym po pouczeniu o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Organ podkreślił, że postępowanie sądowe i postępowanie administracyjne mają charakter odrębny. Prowadzenie postępowania w sprawie o przywrócenie naruszonego posiadania nie uzasadniało zawieszenia postępowania administracyjnego o wymeldowanie, a w interesie M. K. było przedłożenie na wezwanie organu wszelkich dowodów, mogących świadczyć na jego korzyść, czego jednak nie uczynił. Organ zaznaczył, że w postępowaniach zainicjowanych przez strony zapadły już wyroki tj. wyrok oddalający powództwo M. K. o przywrócenie posiadania oraz wyrok orzekający jego eksmisję z lokalu przy ul. [...] 15 w G. Pomimo, że oba postępowania są jeszcze w toku, decyzję administracyjną wydaje się w oparciu o materiał dowodowy istniejący w chwili orzekania, a ten jednoznacznie potwierdza, że M. K. nie mieszka w lokalu, wobec czego organ nie ma możliwości dalszego utrzymywania jego fikcyjnego zameldowania.
Tym bardziej, że obecny właściciel nieruchomości sprzeciwia się powrotowi M. K. do lokalu. Odnosząc się do ustaleń wyroku rozwodowego organ wyjaśnił, że przyznanie pokoju do wyłącznego korzystania nie oznacza nabycia jakiegokolwiek prawa do lokalu. Jest to jedynie uregulowanie sposobu korzystania z lokalu, aktualne tylko w tym stanie faktycznym dotyczącym własności, gdy właścicielką nieruchomości była jeszcze żona skarżącego.
Organ podkreślił końcowo, że chęć i zamiar ponownego zamieszkania w lokalu w przyszłości nie może powodować zmiany decyzji, w sytuacji gdy materiał dowodowy wskazuje, że osoba w lokalu nie mieszka i dobrowolnie się z niego wyprowadziła.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. K. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji podnosząc następujące zarzuty naruszenia prawa:
- - naruszenie art. 7, 8, 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania pełnego materiału dowodowego, polegające na niezwróceniu się do właściwego Sądu o udostępnienie akt lub dokumentów znajdujących się w aktach nieprawomocnie zakończonej sprawy o przywrócenie posiadania toczącej się pomiędzy skarżącym a D. S. oraz jej matką,
- - naruszenia art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak oceny zebranego materiału dowodowego w postaci zeznań świadków, oświadczeń sąsiadów oraz dowolną, sprzeczną z logiką i obowiązującymi przepisami prawa ocenę faktu wydania nieprawomocnych wyroków w sprawach o eksmisję i przywrócenie posiadania,
- - naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez wymeldowanie skarżącego z adresu ul. [...] 15 w G., pomimo, że opuszczenie przez niego przedmiotowego adresu nie było dobrowolne i podjął on prawne kroki do przywrócenia posiadania spornej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał dodatkowo, że wyrok w sprawie przywrócenia posiadania mógłby stanowić niezwykle istotny dowód w postępowaniu o wymeldowanie, jednakże jego istnienie nie warunkuje rozstrzygnięcia takiej sprawy administracyjnej. Organy prowadzące postępowanie administracyjne dysponują bowiem szeregiem innych środków dowodowych, które mogą posłużyć właściwemu ustaleniu stanu faktycznego sprawy, a tym samym również wyjaśnieniu kwestii spornych dotychczących dobrowolności opuszczenia lokalu. Zdaniem organu, taka właśnie sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, ponieważ zgromadzony materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, że skarżący opuścił lokal w sposób trwały i dobrowolny. Takie ustalenia zawiera również wyrok w sprawie przewrócenia posiadania spornego lokalu, od którego skarżący złożył apelację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.
W świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta o wymeldowaniu M. K. z pobytu stałego przy ul. [...] 15 w G. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej jako - "ustawa".
Artykuł 1 ust. 2 ustawy stanowi, że ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, dotyczących obowiązku wojskowego, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Natomiast przepis art. 15 ust. 2 ustawy stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (publ. OTK-A 2002/3/34) ukształtował się pogląd, że zameldowanie osoby pod danym adresem ma odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy w tym zakresie. Stwierdzając niekonstytucyjność art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego.
Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu oraz nie przesądza o jakichkolwiek uprawnieniach do lokalu.
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane w dniu 5 czerwca 2012 r. przez I. K. (żonę skarżącego). Wnioskodawczyni twierdziła, że mąż dobrowolnie wyprowadził się z domu pod koniec 2011 r.. Skarżący temu zaprzeczał, twierdząc, że mieszkał tam do dnia 20 czerwca 2012 r., tj. do momentu kiedy wnioskodawczyni wymieniła zamki w drzwiach, uniemożliwiając mu wejście do domu.
Poza sporem było, że M. K. złożył w dniu 27 czerwca 2012 r. pozew o przywrócenie naruszonego posiadania oraz pismem z dnia 25 czerwca 2012 r. powiadomił organ, że w związku z wymianą zamków przez żonę nie został wpuszczony do domu, w którym mieszka.
Po rozwiązaniu związku małżeńskiego ze skarżącym, I. K. darowała nieruchomość córce D. S., która podtrzymała wniosek o wymeldowanie oraz złożyła pozew o eksmisję skarżącego. Bezspornym było, że ww. postępowania sądowe w momencie wydania zaskarżonej decyzji nie były prawomocnie zakończone (zostały wniesione apelacje).
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia czy i kiedy nastąpiło dobrowolnie i trwale opuszczenie miejsce zamieszkania przez skarżącego M. K. Przed przystąpieniem do dalszych rozważań należy podkreślić, że to na organie administracji publicznej ciąży obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego.
Zgodnie bowiem z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).
Organ administracji publicznej jest obowiązany również w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
Oczywiście powyższe podstawowe zasady postępowania administracyjnego nie oznaczają, że strona, która zamierza wykazać słuszność swojego stanowiska powinna zachowywać się biernie. Jak wynika zaś z akt niniejszej sprawy, skarżący M. K. w toku postępowania administracyjnego zachowywał się aktywnie i podejmował działania, które miały na celu wykazanie prawdziwość jego twierdzeń.
W związku z przesłuchaniem go w charakterze strony w dniu 13 lipca 2012 r. przedłożył do akt pozew o przywrócenie posiadania wraz z oświadczeniami czterech osób, a mianowicie: M. R., G. Z., Z. K. i K. K. (vide: - k. 27-29 akt administracyjnych). Tym samym organowi I instancji były znane dane tych osób, a w przypadku G. Z. również adres. Jednak istotne jest, że osoby te w swoich oświadczeniach datowanych na 22 - 26 czerwca 2012 r. potwierdzają fakt zamieszkiwania strony pod spornym adresem. Zatem okoliczność niewątpliwie istotną dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Należy podnieść, że również organ II instancji na stronie 3 uzasadnienia zaznaczył, że skarżący na potwierdzenie faktu zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu do czerwca 2012 r., tj. do momentu wymiany zamków w drzwiach załączył oświadczenia sąsiadów, którzy potwierdzili jego zeznania. Tym samym pominięcie już li tylko samej treści znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń nie mogło być obojętne dla wyniku sprawy.
Mimo to, organ I instancji w ogóle do tych oświadczeń nie odniósł się.
Natomiast organ odwoławczy, po pierwsze - wskazał, że skarżący nie skorzystał z takiej możliwości, tj. dostarczenia lub umożliwienia organowi dostępu do wszelkich dowodów, "co oczywiście nie jest równoznaczne z tym, że nie wzięto pod uwagę oświadczeń sąsiadów, które zostały przez niego dołączone", sugerując wbrew treści uzasadnienia organu pierwszo-instancyjnego, że oświadczenia te zostały uwzględnione. Przy czym organ ten również de facto nie ocenił ich znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Po drugie - organ odwoławczy podniósł, że "oświadczenia mają zdecydowanie mniejszą moc dowodową od zeznań, które są składane przed urzędnikiem państwowym pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań".
O czym jednak organy w toku postępowania administracyjnego nie pouczyły skarżącego.
W okolicznościach niniejszej sprawy należy bowiem zwrócić uwagę na treść pisma skarżącego z dnia 29 maja 2013 r. (vide: - k. 135 akt administracyjnych). Organy obu instancji w swoich rozważaniach pominęły część pisma, w której strona nadmienia "że przeciwko obydwu paniom (tj. wnioskodawczyni i aktualnej właścicielce nieruchomości) toczy się postępowanie w sprawie o przywrócenie stanu posiadania w Sądzie Rejonowym sygn. akt [...]. W związku z powyższym odsyłam Urząd do zapoznania się z powyższymi aktami sprawy, gdzie znajdują się m.in. listy moich świadków oraz treść ich przesłuchań. Uważam, że dublowanie postępowania, którym obecnie zajmuje się Sąd Rejonowy za bezcelowe".
Jest oczywiste, że w piśmie tym strona jednoznacznie odsyła organ do akt innej sprawy, i co ważne, do zawartych w niej zeznań "swoich" świadków. Został tu niewątpliwie sformułowany wniosek dowodowy dotyczący przeprowadzenia dowodu z akt innej sprawy. W sytuacji, gdy treść i zakres żądania strony budziły wątpliwości, powinny one zostać przez organ I instancji, jak i organ odwoławczy, jednoznacznie wyjaśnione. Tym bardziej, że w odwołaniu strona podnosi, że mimo prośby organ ("urzędnik państwowy") nie zapoznał się "z aktami tejże sprawy i nie przeczytał treści zeznań moich świadków".
Organy obu instancji przedmiotowe żądanie pominęły koncentrując się na początkowym fragmencie pisma z dnia 29 maja 2013 r., w którym skarżący podnosi, że wszystko co miał do złożenia bądź wyjaśnienia w powyższej sprawie uczynił. Jednak uszło uwadze organów, że w aktach sprawy znajdowały już się ww. oświadczenia czterech osób przedłożone przez skarżącego.
Ponadto to na organie, który stoi na straży praworządności, ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Aktualizuje się on zwłaszcza w sytuacji, gdy organowi znany jest materiał dowodowy, który ma znaczenie dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia.
Dopiero w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podniósł, że organy meldunkowe nie mają obowiązku zwracania się do sądu o udostępnienie akt chyba, że uznają, że przyczyni się to do wyjaśnienia sprawy, a w przedmiotowym postępowaniu uznano, że nie było takiej potrzeby. Jednak takiemu stanowisku (o braku takiej potrzeby) organy nie dały wyrazu ani w toku postępowania, ani w swoich rozstrzygnięciach. Nie poinformowano o tym również skarżącego, mimo domagania się przez stronę zapoznania się przez organ z "treścią przesłuchań świadków" zawartych w innych aktach. Jest oczywistym, że organy powinny nie tylko powiadomić o swoim stanowisku (o ile takie stanowisko rzeczywiście zajęły), ale przede wszystkim w związku z nim, wezwać stronę do zmodyfikowania zgłoszonego w tym zakresie żądania, pouczając o możliwości przesłuchania świadków przez organ lub przedłożenia przez stronę do akt kserokopii złożonych zeznań.
Jest oczywistym, że na organie administracji zgodnie z naczelną zasadą prawa administracyjnego wyrażoną w art. 9 k.p.a. ciąży obowiązek informowania stron. Organy administracji publicznej są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W ocenie Sądu, powyżej opisane postępowanie organów skutkujące nie wyjaśnieniem istotnych okoliczności sprawy powoduje, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W takim też stopniu organy dopuściły się również naruszenia art. 9 k.p.a.
Ponieważ organy nie przeprowadziły w sposób należyty postępowania dowodowego, zostało one przeprowadzone z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., to w konsekwencji organy dopuściły się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które wymaga by uzasadnienie faktyczne decyzji w szczególności zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne, wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.
W konsekwencji dokonanych rozważań należy uznać, że organy nie przeprowadziły prawidłowego i wyczerpującego postępowania dowodowego w niniejszej sprawie. Tym samym zapadłe rozstrzygnięcia są również przedwczesne.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ winien uwzględnić poczynione powyżej uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
Wytyczne co do dalszego postępowania wynikają z powyżej dokonanych rozważań.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 tej ustawy. Na zasadzie art. 152 Sąd orzekł, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane.