Uzasadnienie
Skarżąca G. M. wniosła w dniu 11 października 2017 r. na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Wniosek uzasadniła zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz brakiem środków na ustanowienie radcy prawnego z wyboru. Odnośnie stanu rodzinnego wnioskodawczyni oświadczyła, że prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z niepełnosprawnym mężem oraz pełnoletnim synem. Wnioskodawczyni jest właścicielem mieszkania o powierzchni 45 mkw. o wartości szacunkowej 150.000 zł. W zakresie stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawczyni wskazała posiadanie samochodu osobowego marki Ford z 2007 r. o wartości 10.000 zł. Innych przedmiotów wartościowych, czy też oszczędności nie podała.
Ponadto wnioskodawczyni jako swoje miesięczne zobowiązania i stałe wydatki wymieniła koszty utrzymania mieszkania (555 zł), opłat za media (500 zł), leczenia (100 zł), spłaty rat kredytu na zakup samochodu (600 zł), czesnego za studia syna (415 zł). Wnioskodawczyni osiąga miesięcznie dochód netto z emerytury w wysokości 990 zł, zaś jej mąż osiąga dochód w wysokości 3460 zł netto miesięcznie z tytułu renty, natomiast syn wnioskodawczyni uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1440 zł netto miesięcznie.
W tym stanie uznano, co następuje.
Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a." nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Niniejsza sprawa jest sprawą dotyczącą zasiłku dla opiekuna. Powyższe oznacza, że skarżąca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.
Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym.
Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię, znajdujących potwierdzenie w - załączonych do wniosku oraz nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego – dokumentach wynikało, że w gospodarstwie domowym prowadzonym przez wnioskodawczynię wspólnie z mężem i pełnoletnim synem osiągany jest regularny dochód w wysokości 5.890 zł netto miesięcznie, zaś po odliczeniu zadeklarowanych stałych zobowiązań i wydatków, pozostaje wnioskodawczyni do dyspozycji kwota 3.120 zł. Z kwoty tej, wnioskodawczyni, nawet po odliczeniu środków pieniężnych niezbędnych na pokrycie kosztów codziennej egzystencji, wnioskodawczyni powinna być w stanie poczynić niezbędne oszczędności w celu wygospodarowania środków na wynagrodzenie ustanowionego z wyboru zawodowego pełnomocnika. Wynagrodzenie to jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie skarżąca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość opłat, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715 ze zm.).
Wnioskodawczyni nie podała przy tym jakichkolwiek powodów, dla których nie mogłaby pokryć kosztów niniejszego postępowania ze środków stanowiących nadwyżkę miesięcznych dochodów nad wydatkami. Przedłożone zaś wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych dla wnioskodawczyni i jej męża, jak również dla syna wnioskodawczyni, wskazują, że na rachunkach tych wykazywane jest stale saldo dodatnie.
Ponadto z oświadczenia o majątku oraz załączonego zaświadczenia banku wynikało, że wnioskodawczyni spłaca ratę kredytu zaciągniętego na zakup samochodu w wysokości 598,65 zł miesięcznie. Podkreślić przy tym należy, że w sytuacji, w której wnioskodawczyni nie podnosi jakichkolwiek trudności w terminowej spłacie zobowiązań prywatnoprawnych, czy też realizacji stałych wydatków, które zadeklarowała, to przyjąć należy, że jej sytuacja dochodowa pozwala na poczynienie niezbędnych oszczędności na pokrycie kosztów postępowania. Brak jest przy tym podstaw do oceny, że pierwszeństwo w spłacie przed innymi należnościami wobec Skarbu Państwa, w tym przypadku z tytułu kosztów pełnomocnika z urzędu, mają jakiekolwiek zobowiązania z tytułu należności kredytowych. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił przy tym, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Ocena sytuacji dochodowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni i osób wspólnie z nią gospodarujących nie pozwala zatem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest ona w stanie sfinansować kosztów postępowania związanych ustanowieniem radcy prawnego.
Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie uczyniła.
Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.