Uzasadnienie
Wskutek złożonego w dniu 31 sierpnia 2017 r. przez J. J. wniosku Prezydent Miasta decyzją z dnia 19 października 2017 r. nr [...] ustalił jej prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – L. J. na okres od 1 października 2017r. do 30 września 2018r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie.
W dniu 25 maja 2018 r. J. J. dostarczyła do Urzędu Miasta zaświadczenie od pracodawcy A. Sp. z o.o. o dochodzie uzyskanym za drugi miesiąc pracy podjętej od 1 października 2017 w wysokości 1451,00 zł netto.
Decyzją z dnia 11 czerwca 2018 r. Prezydent Miasta orzekł o uchyleniu od dnia 1 grudnia 2017 r. decyzji z 19 października 2017 r., nr [...] z uwagi na niespełnienie przez J. J. przesłanki art. 5 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz.1851 z późn. zm.) z uwagi na przekroczenie przez nią kryterium dochodowego.
Decyzją z dnia 19 lipca 2018 r. nr [...] Prezydent Miasta ustalił, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 grudnia 2017 r do 31 maja 2018r. zostało przez J. J. nienależnie pobrane oraz uznał ją za zobowiązaną do jego zwrotu - w kwocie 3000,00 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 22 października 2018 r., po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez J. J. z utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że ustawodawca ściśle określił zasady przyznawania świadczenia wychowawczego, nie dopuszczając uznania administracyjnego. W przypadku pierwszego dziecka prawo do tego świadczenia uzależnił wyłącznie od spełnienia kryterium dochodowego. J. J. kryterium to przekroczyła, co wynika z nadesłanego przez nią zaświadczenia od pracodawcy A. Sp. z o. o.
J. J. nie zgodziła się z takim rozstrzygnięciem i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że organ I instancji został przez nią powiadomiony o tym, że pracuje w zakładzie pracy chronionej, który nazywał się B. a następnie A. Sp. z o.o. J. J. wyjaśniła, że pracuje za najniższą krajową ok. 1530 zł netto. Miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania to koszt ok. 650 zł, zaś zajęcia dodatkowe, na które chodzi córka, to koszt ok. 380 zł miesięcznie.
Ponadto skarżąca wskazała, że nie jest dla niej zrozumiałe, że będąc w tej samej sytuacji zawodowej i finansowej z dnia na dzień przestała spełniać kryteria dochodowe. Wskazała również, że składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego dostarczyła m. in. zaświadczenie od pracodawcy o drugim przepracowanym miesiącu. W ocenie skarżącej organ przyznający i wypłacający świadczenie doskonale wiedział ile skarżąca zarabia. Skarżąca podniosła też, że nie dostaje alimentów na córkę L. J., gdyż egzekucja komornicza jest wobec ojca małoletniej D. J. bezskuteczna.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując, dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") stanowi z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze wyżej wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga jest zasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1751 ze zm.), zwanej dalej ustawą, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
W realiach rozpatrywanej sprawy J. J. została w całości pozbawiona prawa do świadczenia wychowawczego za okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do 31 maja 2018 r. przyznanego decyzją ostateczną z dnia 19 października 2017 r. na córkę L. J. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.
W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że na skutek osiągnięcia w 2017 r. dochodu z podjętego zatrudnienia, zaistniała konieczność przeliczenia dochodu rodziny skarżącej pod kątem zachowania kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy.
Skarżącej przyznano świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy rozpoczynający się z dniem 1 października 2017r. i kończący się dnia 30 września 2018 r.
W roku bazowym (2016) na dochód dwuosobowej rodziny skarżącej składały się świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego, alimenty oraz dochód z ulgi podatkowej za 2016r. w łącznej kwocie 7068,27 zł. Po podzieleniu ww. dochodu przez 12 miesięcy, a następnie przez liczbę członków rodziny, miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł 294,51 zł. Na tej też podstawie skarżącej pierwotnie, to jest na mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia 19 października 2017r. przyznano świadczenie wychowawcze na córkę na okres od dnia 1 października 2017r. do 30 września 2018r.
Dla przedmiotowej sprawy jest jednak istotne, że w trakcie trwania okresu świadczeniowego i w trakcie pobierania świadczenia przez skarżącą, sytuacja dochodowa rodziny skarżącej uległa zmianie, w związku z podjętym przez nią w 2017r. zatrudnieniem. Okoliczność ta niewątpliwie uprawniała organy do przeliczenia dochodu skarżącej w celu ustalenia, czy zmiana sytuacji dochodowej rodziny, będzie w tym przypadku rzutować na prawo do świadczenia. Podstawę prawną dla podjęcia tego rodzaju czynności stanowi art. 27 ust. 1 ustawy, który uprawnia organ do uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, m.in. wtedy gdy uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
Odnosząc się do wątpliwości skarżącej należy stwierdzić, że jej poprzednie zatrudnienie w B. sp. z o.o. w okresie 1 czerwca 2017r. – 30 września 2017r. nie miało znaczenia dla niniejszej sprawy, gdyż miało miejsce w okresie poprzedzającym okres pobierania przez nią świadczenia.
Istotne znaczenie miało natomiast jej zatrudnienie w A. Sp. z.o. o w okresie od 1 października 2017r. Drugi miesiąc pracy, to zgodnie z tym zaświadczeniem listopad 2017r. Wynagrodzenie za ten miesiąc skarżącej wypłacono zgodnie z regułą określoną w zaświadczeniu (do 10 miesiąca następnego po miesiącu przepracowanym) w grudniu 2017r. Zatem wynagrodzenie za drugi miesiąc pracy stanowi jej dochód uzyskany w miesiącu grudniu 2017r.
Skarżąca złożyła zaświadczenie o zarobkach uzyskanych za miesiąc listopad 2017r. dopiero 25 maja 2018r. – uchybiła zatem wynikającemu z art. 20 ust. 1 ustawy obowiązkowi niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. O obowiązku tym była pouczona przy składaniu wniosku.
Przeliczając dochód, organy w dalszym ciągu miały obowiązek uwzględnienia dochodu rodziny z roku bazowego 2016 w kwocie 589,02 zł miesięcznie oraz w związku z informacją o rozpoczęciu zatrudnienia należało zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy doliczyć do miesięcznego dochodu rodziny z roku bazowego – miesięczny dochodu z tytułu podjętego przez skarżącą w 2017 r. zatrudnienia. Art. 7 ust. 3 ustawy stanowi bowiem, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.
Organy słusznie stwierdziły zatem, że skarżąca uzyskała wynagrodzenie w wysokości 1.451 zł., lecz wadliwie przyjęły, że jest to dochód uzyskany w listopadzie, podczas gdy, jak to już wyżej wskazano dochód ten – związany z pracą w listopadzie, skarżąca uzyskała w grudniu.
Organy zasadnie ustaliły zatem, że miesięczny dochód rodziny skarżącej wyniósł 2.040,02 zł (500 zł + 1.451 zł). A zatem wyliczony w konsekwencji dochód na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy wyniósł 1.020,01 zł. Przyjęta zatem przez organy dla celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego wysokość dochodu po zmianie sytuacji dochodowej rodziny spowodowanej podjęciem zatrudnienia była prawidłowa. Organy prawidłowo stwierdziły zatem, że dochód na osobę w rodzinie przekroczył ustawową kwotę kryterium dochodowego wynoszącą 800 zł. i skarżąca nie spełniała już przesłanek do przyznania opisanego wyżej świadczenia. Zaistniały zatem przesłanki do wydania na podstawie art. 27 ustawy decyzji uchylającej dotychczasową decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia.
Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organy dokonały jednak wadliwego określenia momentu utraty świadczenia przez skarżącą, co należy zakwalifikować jako naruszenie art. 18 ust. 6 ustawy. Stosownie do wskazanego przepisu, w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.
Skoro skarżąca uzyskała dochód w grudniu 2017r., to utraciła prawo do świadczenia wychowawczego od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód ten zastał osiągnięty, czyli od lutego 2018 r. Zgodnie z dyspozycją art. 18 ust. 6 ustawy uchylenie decyzji przyznającej J. J. świadczenie wychowawcze na córkę powinno więc nastąpić od dnia 1 lutego 2018 r., a nie jak przyjęły organy obu instancji od dnia 1 grudnia 2017 r. Wadliwość zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji polega zatem na przyjęciu, że utrata prawa do świadczenia nastąpiła z dniem 1 grudnia 2017r., co w okolicznościach niniejszej sprawy narusza art. 18 ust. 6 ustawy.
Art. 135 p.p.s.a. stanowi, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Zdaniem sądu rozpatrującego niniejszą sprawę końcowe załatwienie sprawy wymagało uchylenia także decyzji Prezydenta Miasta z dnia 11 czerwca 2018r. o uchyleniu od dnia 1 grudnia 2017 r. decyzji przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze. Decyzja ta pozostawała bowiem w granicach sprawy dotyczącej prawa do świadczenia wychowawczego za okres świadczeniowy od 1 października 2017r. do 30 września 2018r. i naruszała prawo wadliwie określając datę, od której nastąpiło uchylenie decyzji. W orzecznictwie przyjmuje się ponadto, że decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne ma charakter konstytutywny i może wywierać wyłącznie skutki od chwili jej wydania na przyszłość.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz decyzję organu I instancji o pozbawieniu skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego od dnia 1 grudnia 2017r.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań i wiążą organy orzekające z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a.
Rzeczą organu będzie zgodne z przedstawioną powyżej oceną prawną określenie w decyzji za jaki okres wypłacone skarżącej świadczenia wychowawcze powinny być uznane za nienależnie pobrane wraz z obowiązkiem ich zwrotu.