Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 3 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 411/13

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 24 maja 2013 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 28 maja 2013 r.) skarżący D. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W świetle złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 134 m2. Źródłem dochodów wnioskodawcy w kwocie 5.500 zł brutto miesięcznie jest stosunek pracy.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wnioskodawcę obciążają:

1. - alimenty w kwocie 1.400 zł miesięcznie;
2. - spłata kredytu w wysokości około 950 zł miesięcznie.

Wnioskodawca ponosi również wydatki z tytułu dojazdu do pracy w kwocie 400 zł miesięcznie. Po opłaceniu wszelkich rachunków na bieżące utrzymanie pozostaje mu kwota około 550 zł.

Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomoc, zarządzeniem z dnia 28 maja 2013 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów:

1. a) odpisów zeznań podatkowych za lata 2011 i 2012 złożonych do urzędu skarbowego a w przypadku ich nieskładania – odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ww. lata;
2. b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie;
3. c) kserokopii dokumentów obrazujących aktualną wysokość świadczeń alimentacyjnych obciążających wnioskodawcę;
4. d) kserokopii dokumentów obrazujących aktualną wysokość należności kredytowych obciążających wnioskodawcę;
5. e) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawczyni (utrzymanie domu, opłaty za energię elektryczną, gaz, opłaty za wodę, telefon, inne);
6. f) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).

Stosowne wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone na podany przez niego adres do korespondencji w dniu 13 czerwca 2013 r. (vide: potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. [...]).

W dniu 28 czerwca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły:

1. - kserokopie zeznań podatkowych za lata 2011 – 2012;
2. - wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy prowadzonego przez A S.A. za okres 19 marca – 19 czerwca 2013 r.

Ponadto wnioskodawca nadesłał pisemne oświadczenie w którym wskazał, że:

1. - posiada dwa rachunki bankowe, przy czym na jeden z nich przelewane jest jego wynagrodzenie; za pośrednictwem drugiego rachunku wnioskodawca spłaca z kolei wszelkie obciążające go należności;
2. - jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki [...] rok produkcji 2002 o wartości rynkowej 9.000 zł.

W tym stanie należało uznać, co następuje:

W myśl art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Należy mieć na uwadze, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy (stanowiącego z założenia pomoc dla osób niemajętnych) winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i jej aktualnych możliwości płatniczych (por. m.in. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że koszty sądowe w przedmiotowej sprawie kształtują:

1. - wpis od skargi wynoszący 200 zł (vide: § 2 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.);
2. - ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (vide: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192);
3. - ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi (vide: § 3 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Per saldo koszty sądowe w niniejszym postępowaniu wynoszą zatem 400 zł.

Co oczywiste, na obecnym etapie postępowania koszty sądowe zamykają się w kwocie 200 zł stanowiącej wpis od wniesionej skargi.

Oceniając złożony wniosek jak i znajdujące się w aktach dokumenty referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zestawienie ww. kwoty ze stanem majątkowym wnioskodawcy a zwłaszcza generowanymi dochodami nie uzasadnia bowiem uznania, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Po pierwsze należy wskazać, że dochody wnioskodawcy z tytułu stosunku pracy mają charakter dochodów stałych i są relatywnie wysokie (3.890 zł netto). Pozwala to przypuszczać, że wnioskodawca winien uwzględnić możliwość poniesienia kosztów powstałych w niniejszej sprawie, czyniąc oszczędności choćby z bieżących dochodów, bądź też zabezpieczając odpowiednią ich sumę w środkach posiadanych w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, iż w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy saldo rachunku bankowego należącego do wnioskodawcy wynosiło 3.158,11 zł.

Po drugie, fakt uiszczania określonych należności (w realiach sprawy – świadczeń alimentacyjnych i należności kredytowych) nie może przesądzać o niejako automatycznym przyznaniu prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.

W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie hierarchizuje się bowiem ponoszonych przez stronę wydatków (nawet tych koniecznych) lecz zestawia się rozmiar kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy i jej aktualne możliwości płatnicze.

Przedmiotowe zestawienie z oczywistych względów nie daje podstaw do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez wnioskodawcę procesów sądowych w sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą dysponującą określonym majątkiem (udział w nieruchomości, środki na rachunku bankowym), osiągającą dochody w wysokości 5.500 zł brutto miesięcznie (wynagrodzenie ze stosunku pracy) jak i regulującą wszystkie wymagalne zobowiązania.

Niezależnie od powyższych zapatrywań należy mieć na uwadze, że wnioskodawca w sposób selektywny wykonał zarządzenie referendarza sądowego z dnia 28 maja 2013 r. Do akt sprawy nie wpłynęły bowiem wszystkie wymagane ww. zarządzeniem dokumenty, które obrazować mają sytuację majątkową wnioskodawcy w sposób pełny. Wnioskodawca nie przedłożył bowiem wyciągu z drugiego posiadanego rachunku bankowego, dokumentów obrazujących realną wysokość obciążających go należności alimentacyjnych i kredytowych jak i dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych w ostatnim okresie kosztów utrzymania.

Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń w sposób negatywny determinuje dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244).

Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie ma zaś miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, względnie wykonanie wezwania w sposób niepełny uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Określoną bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie należy zaś postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.