Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 czerwca 2010 r. Wójt Gminy S. K. zobowiązał H. G. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi.
Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2010 r. H. G. wystąpiła o umorzenie odsetek od nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wskazując, że jej sytuacja jest bardzo trudna, bowiem po spłacie pożyczek nie ma na lekarstwa i na życie.
Organ I instancji w dniu 18 stycznia 2011 r. zmienił swą decyzję z dnia 30 czerwca 2010 r. przez rozłożenie na raty odsetek ustawowych. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 stycznia 2012 r. ze wskazaniem, że organ I instancji rozpatrując wniosek powinien wydać odrębną decyzję w oparciu o art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W dniu 10 lutego 2012 r. organ I instancji wydał decyzję odmawiającą umorzenia odsetek od nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 grudnia 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 30/13 uchylił decyzje organów obu instancji, nakazując organom ustalić pełną sytuację strony i jej rodziny, a nie tylko sytuację dochodową.
Decyzją z dnia 23 sierpnia 2013 r. organ I instancji wydał kolejną decyzję odmawiającą umorzenia odsetek, która w następstwie odwołania strony została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2014 r. Organ odwoławczy uznał za zasadne zarzuty strony odnoszące się do nieuwzględnienia zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 5 kwietnia 2013 r.
Wójt Gminy S. K. decyzją z dnia 21 stycznia 2015 r., wydaną na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), odmówił H. G. umorzenia odsetek od nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu organ wskazał, że rodzina strony składa się z dwóch osób (jej samej i męża H. G.). Źródłem dochodu jest renta inwalidzka strony w kwocie 1.016,55zł, i emerytura jej męża w kwocie 1305,91 zł. Wysokość dochodu na osobę w rodzinie wynosi 1.161,23zł. Miesięczne obciążenia to koszty kredytu na remont – 1000 zł, raty na zakup pralki - 80zł, leki 100 zł, koszty energii elektrycznej- 468,47zł, gazu - 57 zł. Sporą część dochodu pochłania kredyt zaciągnięty na remont mieszkania. H. G. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jest osobą niedowidzącą, wobec czego w grudniu 2015 r. zakupiono okulary korekcyjne za kwotę 1.262zł. W tym samym domu mieszka także córka D. z własną rodziną, prowadząca odrębne gospodarstwo domowe.
Organ wskazał, że państwo G. posiadają stałe źródło dochodu, a trudna sytuacja wynika z faktu spłaty kredytu. Sytuacja strony nie jest szczególna na tle innych rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a posiadanie stałego źródła dochodu pozwala na spłatę zobowiązań. Ponoszone koszty związane ze spłatą kredytu nie mogą być przesłanką do umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W związku z tym organ stwierdził, że po przeanalizowaniu sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej brak było podstaw do przyjęcia, że zaszły szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie odsetek od nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 lutego 2016 r. nr SKO [...] po rozpoznaniu odwołania H. G. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w trybie art. 136 k.p.a. zobowiązał organ I instancji do przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie dotyczących aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej H. G.. Ustalono, że H. G. prowadzi wraz z mężem dwuosobowe gospodarstwo domowe, zaś mieszkająca z nimi córka strony - D. G. -wraz ze swoją rodziną tworzą odrębne gospodarstwo domowe. Dochodem strony odwołującej się jest renta rolnicza w kwocie 1.047,96 zł, a dochodem jej męża jest emerytura w wysokości 1.335,45 zł. Łącznie daje to dochód rodziny w kwocie 2.283,41 zł. Ustalony dochód rodziny przekracza ustawowe kryterium dochodu - 514 zł na osobę. Stałe wydatki rodziny w miesiącu zamykają się w kwocie: 1.513,89 zł, na które składają się: opłata za energię elektryczną 147.50 zł; gaz - 28,50 zł; zakup karty do telefonu 2x30 zł oraz telewizja cyfrowa 34,95 zł, spłata kredytu wziętego na opał - rata 56,92 zł, wydatki na leczenie 160 zł, kolejny kredyt w kwocie 726,02 zł, zaległości za śmieci 100 zł; spłata karty kredytowej za zakup okularów 150 zł. Kredyt wzięty na córkę spłaca córka w kwocie 258,91 zł. Rodzina strony mieszka w mieszkaniu stanowiącym własność syna M. G. Mieszkanie składa się z dwóch izb, kuchni, łazienki i WC, ma centralne ogrzewanie, ciepłą i zimną wodę.
Rodzina nie ma możliwości uzyskania wsparcia ze strony usamodzielnionych dzieci. Są z nimi w konflikcie. Córka D. pomaga jedynie matce w czynnościach gospodarczych. H. G. ma nadciśnienie tętnicze, problemy z krążeniem, nerwice serca, niedowidzenie obu oczu i żylaki całego ciała. Odwołująca się ma przyznany znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Mąż H. G. choruje na rozedmę płuc; ma dyskopatię, niedosłuch, problemy ze wzrokiem, bóle reumatyczne, nadciśnienie tętnicze. Ponadto strona złożyła oświadczenie o stanie majątkowym, w którym wskazała, że ma w dożywociu pokój z dostępem do kuchni, łazienki, budynków gospodarczych i obejścia oraz samochód - Fiat Cinquecento z 1992 r. wartości 400zł. W uzasadnieniu wskazano też, że strona zakupiła pompę do wody za kwotę 528,77 zł i poniosła koszt wykopania studni w wysokości 500 zł.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny to nie tylko wysokość miesięcznych dochodów, ale również wiek, stan zdrowia, wydatki. Sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy wskazując, że sytuacja strony i jej rodziny została przez organ I instancji ustalona w sposób prawidłowy. Organ uznał, że ustalenia są kompletne i całościowe. Organ wskazał też, że nie podziela twierdzenia strony, że WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 5 kwietnia 2013 r. ustalił, że w jej przypadku zaistniały szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające umorzenie odsetek; sąd nakazał organom ustalenie pełnej sytuacji strony i jej rodziny, a nie tylko sytuacji dochodowej.
Na powyższą decyzję H. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a.
Podała, że organ I instancji nie wskazał, kiedy została sporządzona karta informacyjna, na podstawie której ustalił aktualną sytuację rodziny. Zarzuciła też, że w decyzji organu odwoławczego znajdują się informacje, jak sam organ wskazuje - ustalone przez organ I instancji-dotyczące poniesienia kosztów wykopania studni i pompy do studni oraz dotyczące nie ponoszenia wydatków za czynsz, które nie znalazły się w decyzji organu I instancji, wobec czego nie mogły być podstawą wydania decyzji przez organ I instancji. Wskazała na sprzeczności w ustaleniach organów obu instancji dotyczące pomocy córki D. i innych dzieci. Zarzuciła, że dowody zgromadzone w sprawie nie oddają w pełni jej sytuacji rodzinnej. Błędnie ustalono wydatki, ponieważ na zakup okularów wzięła osobną pożyczkę i za opał i okulary płaci miesięcznie ratę w wysokości 56, 92 zł. Ponadto organy nie uwzględniły wydatków na wyżywienie, paliwo, ubezpieczenie OC, opłaty za przegląd samochodu.
Nie rozstrzygnięto, czy skarżąca wymaga pomocy innych osób. Nie ustalono, że choruje na choroby układu moczowego oraz tarczycy. Nie została więc ustalona w pełni sytuacja rodziny skarżącej, zgodnie ze wskazaniami Sądu w wyroku z dnia 5 kwietnia 2013 r. Podniosła też zarzut przedawnienia odsetek od świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowił przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr.139, poz.992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", z którego wynika, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Zwrot "może", użyty w powyższym przepisie oznacza, że organ może uwzględnić wniosek strony, ale nie ma takiego obowiązku; powinien natomiast należycie wskazać przesłanki podjęcia takiego, a nie innego rozstrzygnięcia.
Zadaniem organów było ustalenie, czy w przypadku skarżącej nie zachodzą "szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", uprawniające organ do m.in. umorzenia należności, przy czym "szczególnych okoliczności" nie można utożsamiać – jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 30/13 - z kryterium dochodowym. Mogą być to wypadki losowe - wypadek komunikacyjny, klęska żywiołowa, ciężka choroba, ale i splot różnych okoliczności, składające się na "okoliczności szczególne".
Organy obu instancji uznały, nie uwzględniając wniosku skarżącej o umorzenie odsetek od nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, że nie zachodzą szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, o jakich mowa w art. 30 ust. 9 ustawy. Organy ustaliły sytuację skarżącej i jej rodziny. Z ustaleń tych wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, podano w nich obciążenia miesięczne wynikające ze spłaty kredytów, opłat za media, telefon, telewizję, leki, obciążenia wynikające z konieczności zakupu pompy do wody i wykopania studni, konieczność zakupu okularów korekcyjnych. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jest osobą niedowidzącą, wymagającą pomocy innej osoby, cierpiącą również na inne choroby. Nie może liczyć na finansową pomoc dzieci, córka pomaga jej jedynie w sprawach gospodarczych. Z ustaleń wynika również, że skarżąca i jej mąż mają stałe źródła dochodu - rentę i emeryturę.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej o naruszeniu przez organy wskazanych przez nią w skardze przepisów postępowania stwierdzić należy, że mimo braku wskazania przez organ pierwszej instancji daty sporządzenia karty informacyjnej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w S. K. na podstawie której organ ustalił sytuację rodziny skarżącej, ustalenia dokonane przez organ były poczynione na podstawie danych aktualnych. Karta informacyjna, w której zawarto aktualną sytuację rodziny skarżącej, znajduje się w aktach administracyjnych. Wynika z niej w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że sporządzona została w dniu 7 stycznia 2015 r., czyli bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. Z porównania treści karty informacyjnej i decyzji wynika, że to właśnie na danych z tej karty opierał się organ I instancji, wydając w dniu 21 stycznia 2015 r. decyzję, a porównanie dat wskazuje, że organ ten dysponował aktualnymi danymi, dotyczącymi skarżącej.
Kwestia dotycząca wykopania studni, zakupu pompy i wydatków poniesionych na te cele wbrew stanowisku skarżącej znana była organowi pierwszej instancji – dane te znajdują się w tej samej karcie informacyjnej, z której dane, dotyczące miesięcznych obciążeń rodziny skarżącej, czerpał organ I instancji. Danymi tymi dysponował również organ odwoławczy. Nie można w tej sytuacji skutecznie zarzucić, że dane te nie zostały wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie ma też żadnej sprzeczności w stwierdzeniu, zawartym w decyzji organu pierwszej instancji oraz stwierdzeniu zawartym w decyzji organu odwoławczego, dotyczącym pomocy, uzyskiwanej przez skarżącą od córki D. Organ pierwszej instancji ogólnie wskazał, że skarżąca może na pomoc córki liczyć, a organ odwoławczy doprecyzował, że chodzi o pomoc przy pracach gospodarczych, bo finansowo dzieci nie są w stanie skarżącej pomóc.
Takie dane znajdują się także we wspomnianej karcie informacyjnej z dnia 7 stycznia 2015 r. W aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie o niepełnosprawności skarżącej z dnia 14 stycznia 2008 r. z którego wynika, że skarżąca wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Organy ustaliły, że skarżąca uzyskuje pomoc od córki D. Tak więc pewne nieścisłości, które skarżąca zarzuca organom nie mogą prowadzić do uznania, że podjęte przez nie decyzje oparte są na wadliwych przesłankach. Stwierdzić też trzeba, że konieczność ustalenia sytuacji zdrowotnej skarżącej nie oznacza, że organy muszą wymienić w wydanych przez siebie decyzjach wszystkie choroby, jakie skarżąca podała w wywiadzie (choroby układu moczowego- nietrzymanie moczu).
Zauważyć też należy, że organy mogły ustalić sytuację rodzinną, dochodową, zdrowotną skarżącej i jej rodziny przed wszystkim na podstawie danych, dostarczonych przez samą skarżącą. Są to dane specyficzne, których organy administracji, działając na wniosek skarżącej złożony w kwestii umorzenia należności, nie mogą uzyskać np. od lekarzy leczących skarżącą. Skoro więc skarżąca nie wskazała w toku postępowania na inne choroby, na jakie – jak twierdzi w skardze - cierpi (choroby tarczycy), to nie może obecnie skutecznie zarzucać organom, że nie dokonały tego typu ustaleń. Skarżąca nie podała także w toku postępowania nazw leków, jakie miałaby przyjmować w związku z tego rodzaju schorzeniem, co mogło świadczyć o tym, że cierpi na choroby tarczycy.
Niezasadny jest też zarzut skarżącej o nieprawidłowym ustaleniu jej sytuacji przez błędne wskazanie kwot dotyczących spłaty okularów. W kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 11 lutego 2016 r. podano, że spłata karty kredytowej – 150 zł - dotyczy zakupu okularów i opału. Organ wskazał co prawda, że spłata dotyczy jedynie okularów, ale uwzględnił przy ustaleniu stałych miesięcznych wydatków całą kwotę 150 zł. Kwota podana przez skarżącą w skardze - 56,92 zł, jako kwota spłaty pożyczki za okulary i opał ujęta jest w w/w kwestionariuszu jako odrębna pożyczka na opał. Pożyczkę tę wymienił w decyzji organ odwoławczy.
Nadmienić jedynie należy, że organ odwoławczy nie wymienił w uzasadnieniu wprost kwoty 50 zł ujętej na stronie 4 wywiadu środowiskowego w rubryce "inne", ale mieści się ona w łącznej kwocie stałych miesięcznych wydatków w wysokości 1513,89 zł.
Wywiad środowiskowy przeprowadzany był ze skarżącą i to od niej pochodziły informacje, na których oparł się organ odwoławczy. Skarżąca potwierdziła swoim podpisem, że podane informacje są zgodne z prawdą. Nie wskazywała przy tym na żadne okoliczności dotyczące braku możliwości lub trudności z zapoznaniem się z treścią wywiadu.
Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić też należy, że "ustalenie sytuacji rodziny" nie polega na wskazaniu dosłownie każdego wydatku na każdy cel, jaki ponosi strona, każdego aspektu jej zdrowia czy życia. Ustalenie tej sytuacji odbywa się w celu stwierdzenia, czy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, o jakich mowa w art. 30 ust. 9 ustawy, a stwierdzenie takich okoliczności musi opierać się na ustaleniach szczegółowych, ale nie drobiazgowych.
Organy obu instancji uznały, że szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny w przypadku rodziny skarżącej nie zachodzą. Organy dysponowały niezbędnymi danymi dotyczącymi sytuacji osobistej, zdrowotnej i majątkowej rodziny skarżącej, by tego rodzaju oceny dokonać. Rodzina skarżącej, jak wiele innych rodzin, boryka się z problemami finansowymi i zdrowotnymi. Zgodzić się należy z organami, że nie są to jednak problemy "szczególne". Zauważyć należy, że sama skarżąca upatruje szczególność swej sytuacji nie w czym innym, a w problemach finansowych, o czym świadczy treść jej wniosku o umorzenie odsetek - powołuje się ona w nim bowiem na problemy finansowe spowodowane koniecznością spłaty zaciągniętych pożyczek.
Sąd podziela stanowisko organów, że tego rodzaju sytuacja za "szczególną" uznana być nie może. Różnego rodzaju schorzenia, na które cierpi skarżąca, pociągają za sobą – poza zrozumiałymi dolegliwościami - konieczność zakupu leków, których koszt, wskazywany przez skarżącą, nie jest rażąco wysoki. Niedowidzenie, na które cierpi skarżąca, nie powstało w ostatnim czasie, cierpi ona na nie od urodzenia. Konieczność zakupu przez skarżącą okularów korekcyjnych z uwagi na pogorszenie się wzroku nie jest sytuacją szczególną u osób cierpiących na wady wzroku– okulary korekcyjne musi nabyć każda osoba, cierpiąca m.in. na krótkowzroczność czy nadwzroczność. Jak już wyżej wskazano nawet sama skarżąca nie wskazała we wniosku o umorzenie należności na okoliczności związane z niedowidzeniem.
W ocenie Sądu podniesiony przez skarżącą w skardze zarzut nieuwzględnienia przez organy wydatków ponoszonych przez nią na utrzymanie samochodu (paliwo, ubezpieczenie OC, opłata za przegląd) jest – wbrew intencji skarżącej – okolicznością przemawiającą przeciwko uznaniu sytuacji jej rodziny za sytuację szczególną. Skoro bowiem skarżąca, wnosząca o umorzenie odsetek, powołująca się na swoją złą sytuację finansową, ponosi koszty utrzymania samochodu, to trudno uznać, że sytuacja jej rodziny – w aspekcie finansowym - jest sytuacją szczególną. Nadmienić jedynie należy, że w wywiadzie środowiskowym skarżąca nie podała żadnych danych dotyczących wydatków na utrzymanie samochodu.
Zarzut przedawnienia odsetek, podniesiony w skardze na decyzję odmawiającą ich umorzenia na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy jest zarzutem chybionym, bowiem sprawa niniejsza nie dotyczy kwestii ustalenia obowiązku zapłaty odsetek czy ich egzekwowania.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że organy zebrały w sposób właściwy dane dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej rodziny skarżącej. Z uzasadnienia kwestionowanych decyzji wynika, że organy, dysponując aktualnymi danymi dotyczącymi sytuacji skarżącej dokonały ich oceny, która doprowadziła je do uznania, że nie ma podstaw do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 30 ust. 9 ustawy. Organy wskazały przy tym na niezaprzeczalny fakt, że skarżąca i jej mąż mają stałe źródła dochodu- rentę i emeryturę. Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że sytuacja rodziny skarżącej nie jest sytuacją szczególną na tle sytuacji rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych. Organy nie kwestionowały trudnej sytuacji rodziny skarżącej, ale trudna sytuacja nie jest tożsama z sytuacją "szczególną". Wykazały one w sposób właściwy, dlaczego nie uwzględniły wniosku skarżącej.
W ocenie Sądu organy nie naruszyły zasad uznania administracyjnego stając na stanowisku, że w przypadku skarżącej nie można mówić o szczególnie uzasadnionych okolicznościach dotyczących sytuacji rodziny, które pozwalałyby na umorzenie przedmiotowych odsetek.
Mając na uwadze powyższe Sąd, nie stwierdzając naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ani naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.